2 CR 685/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Florentyny G. i Bolesława G. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym (Dyrekcja Okręgowa w W.) o 6000 zł i rentę, na skutek rewizji pozwanej Dyrekcji i powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 25 listopada 1960 r., zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo zmienił w ten sposób, że powództwo w całości oddalił; rewizję powodów oddalił.Uzasadnienie faktyczneW dniu 8 maja 1953 r. Edward G. w czasie pracy na torach kolejowych został uderzony przez parowóz pociągu osobowego, ponosząc śmierć na miejscu.W dniu 27 lipca 1954 r. ojciec zabitego Wincenty G. wniósł do Sądu Wojewódzkiego powództwo przeciwko Polskim Kolejom Państwowym, żądając w jego konkluzji zasądzenia na swoją rzecz tytułem renty miesięcznej po 300 zł miesięcznie i tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną kwoty 6000 zł.Powód twierdził, że zabity jego syn liczył w chwili wypadku lat 23, że pracował jako robotnik w Przedsiębiorstwie Robót Kolejowych, a ostatnio zatrudniony w rejonie J. przy rozbijaniu główek fundamentów przy słupach trakcyjnych.Zdaniem powoda, winę za wypadek ponoszą pozwane Koleje, które nie zabezpieczyły miejsca pracy.Ponieważ w toku procesu powód zmarł, Sąd zawiesił postępowanie w sprawie.W dniu 12 lipca 1958 r. wpłynęło pismo procesowe żony zmarłego Wincentego G. - Florentyny G. i syna zmarłego - Bolesława G., z prośbą o podjęcie postępowania z tym, że rozszerzyli żądania pozwu w tym kierunku, że żądali zapłacenia Florentynie G. przez stronę pozwaną stałej renty miesięcznej w wysokości po 300 zł, poczynając od chwili śmierci jej męża.Postanowieniem z dnia 17 lipca 1958 r. Sąd podjął postępowanie z udziałem spadkobierców zmarłego Wincentego G.Wyrokiem z dnia 25 listopada 1960 r. Sąd zasądził od pozwanych Polskich Kolei Państwowych (Dyrekcji Okręgowej) na rzecz powódki Florentyny G. 5000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną, a w pozostałej części powództwo oddalił.Sąd ustalił, co następuje:Denat był młodym pracownikiem i na odcinku, na którym nastąpił wypadek, pracował dopiero od 3 dni. Do obowiązków denata bezpośrednio przed wypadkiem należało ostrzeganie pozostałych pracowników przed nadjeżdżającym pociągiem. Grupa pracowników, w której zatrudniony był zmarły, w dniu krytycznym nie otrzymała żadnych pouczeń, co do bezpieczeństwa. Pilnujący robotników piloci kolejarze nie dali żadnego sygnału o zbliżającym się pociągu.Na podstawie tych ustaleń doszedł Sąd do wniosku, że wypadek nastąpił na skutek niezabezpieczenia ze strony pracowników pozwanej miejsca pracy. Na zasadzie art. 166 k.z. Sąd zasądził na rzecz powódki 5000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną, uznając, że krzywda moralna, jaką poniosła matka denata Florentyna G., łączy się ze stratą materialną, gdyż utraciła w zmarłym podporę, jakiej miała uzasadnioną podstawę spodziewać się będąc owdowiałą kobietą.Nie widział natomiast Sąd podstaw do uwzględnienia dalszych żądań, gdyż Florentyna G. jest jeszcze zdolna do pracy i posiada wspólnie ze swoim pozostałym synem 2-hektarowe gospodarstwo.Wyrok ten zaskarżyła powódka Florentyna G. i pozwane Koleje.Powódka wnosi w swej rewizji o zmianę wyroku i uwzględnienie żądań pozwu w całej rozciągłości.Pozwane Koleje wnoszą o zmianę wyroku i całkowite oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył:Rewizja pozwanych Kolei zasługuje na uwzględnienie. Słuszny jest zarzut obrazy przez Sąd Wojewódzki art. 283 kod. zob. Jak wynika z akt sprawy, z powództwem o przyznanie zadośćuczynienia wystąpił przeciwko Kolejom ojciec zabitego Edwarda G. - Wincenty G., wyłącznie we własnym imieniu, uzasadniając swoje roszczenie tym, że nagła śmierć syna wpłynęła na pogorszenie się poważnie sytuacji materialnej powoda, a poza tym stanowi dla niego ciężki cios życiowy.W toku postępowania sądowego w tej sprawie Wincenty G. zmarł. Słusznie w tej sytuacji twierdzi strona pozwana, że roszczenie Wincentego G. z tytułu nawiązki za krzywdę moralną, oparte na art. 166 k.z. wygasło z jego śmiercią. Prawo do nawiązki nie przeszło na spadkobierców Wincentego G., a mianowicie na żonę jego Florentynę i jego drugiego syna Bolesława, którym ewentualnie przysługiwać mogło prawo dochodzenia roszczeń z tytułu nawiązki za krzywdę moralną we własnym imieniu.Ani Floretyna G., ani jej syn Bolesław G. z takim samodzielnym roszczeniem nie wystąpili. Dopiero po śmierci ich męża i ojca i to w piśmie do Sądu Wojewódzkiego z dnia 12 lipca 1958 r. Florentyna G. i Bolesław G. zawiadomili Sąd Wojewódzki, że "wchodzą jako powodowie w miejsce zmarłego Wincentego G." i popierają powództwo przez niego złożone. Jednak jako już wyżej podniesiono, prawo dochodzenia przez Wincentego G. zadośćuczynienia za krzywdę moralną wygasło z chwilą śmierci w dniu 27 lipca 1955 r. i zgodnie z art. 166 kod. zob. nie mogło przejść na jego spadkobierców. Tak Florentynie G., jak i Bolesławowi G. przysługiwało ewentualnie we właściwym czasie prawo dochodzenia zadośćuczynienia we własnym imieniu, ale z tego prawa nie korzystali przed upływem 3-letniego terminu przedawnienia z art. 283 kod. zob. Tym samym roszczenie powodów uległo przedawnieniu.Ponieważ Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się do powyższej obrony zgłoszonej przez pozwane Koleje już w toku postępowania przed tym Sądem, a nie zachodzi potrzeba poczynienia własnych ustaleń faktycznych, gdyż ustalenia wyżej wymienione są bezsporne, Sąd Najwyższy z mocy art. 386 k.p.c., uznając, że zachodzi wyłącznie obraza prawa materialnego, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że całe powództwo, jako przedawnione, oddalił. Dotyczą powyższe uwagi o przedawnieniu tak roszczenia z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę moralną, jak i roszczenia z tytułu renty. Należy jedynie podnieść, że odnośnie tego ostatniego roszczenia słusznie Sąd Wojewódzki uznał, że brak było przesłanek z art. 162 k.z. do zasądzenia renty na rzecz czy to nieżyjącego już Wincentego G., czy też jego żony Florentyny, ponieważ oboje nie byli utrzymywani przez swego syna, a posiadali i posiadają własne gospodarstwo rolne, z którego czerpali środki utrzymania.W tych warunkach, skoro samo roszczenie powodów o zasądzenie od pozwanej strony pretensji pieniężnych nie mogło być uwzględnione z przyczyny przedawnienia tych roszczeń, zbędne się stało zajęcie stanowiska wobec pozostałych zarzutów rewizji, w których pozwane Koleje kwestionują samą zasadę powództwa, zarzucając, że ani legitymacja bierna, ani ich wina nie zostały udowodnione przez stronę powodową.Przechodząc do rewizji powódki Florentyny G., gdyż ona sama tylko już zaskarżyła wyrok w części oddalającej jej roszczenie, to należy zauważyć, że rewizja ta, zmierzająca do uzyskania od pozwanych Kolei kwot większych od zasądzonych, nie mogła odnieść skutku z tych przyczyn, o których była wyżej mowa przy omawianiu rewizji strony pozwanej. Wszelkie pretensje powódki uległy przedawnieniu, a więc wyrok, zasądzający na jej rzecz pewną kwotę z tytułu nawiązki i w tej części musiał ulec zmianie przez oddalenie powództwa w całości.Z tych więc zasad zmieniono z rewizji strony pozwanej zaskarżony wyrok przez oddalenie powództwa w całości, a rewizję powódki w całości oddalono (art. 383 i 386 k.p.c.).[Notka]Z nowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego powyższej kwestii można odnotować tylko tezę z orzeczenia z dnia 10 listopada 1948 r. 786/48, ogłoszoną w Przeglądzie Notarialnym 1949/5-6 str. 485, o brzmieniu następującym: Przepis art. 165 § 3p. 2 o dopuszczalności przejścia roszczenia samego poszkodowanego o zadośćuczynienie za krzywdę moralną ma jego spadkobierców jest natury wyjątkowej i nie może być stosowany do przypadku z art. 166 k.z., na podstawie którego najbliższa rodzina poszkodowanego dochodzi zadośćuczynienia za swoją krzywdę moralną.W okresie międzywojennym zapadło orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 31 maja 1938 r. C II 3142/37 (Zb. Orz. 1939/II poz. 100), w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepis § 3 art. 165 k.z. o przejściu prawa do zadośćuczynienia na spadkobierców poszkodowanego nie może znaleźć zastosowania w wypadku pozbawienia poszkodowanego życia (o czym omyłkowo mowa jest w § 1 tego art.) i tylko na zasadzie przepisu art. 166 k.z. mogą najbliżsi członkowie rodziny poszkodowanego dochodzić zadośćuczynienia za krzywdę moralną doznaną przez jego śmierć, według zaś tego przepisu przejście prawa do zadośćuczynienia, jako prawa ściśle osobistego, na spadkobierców tego członka rodzimy zmarłego poszkodowanego, który z powództwem wystąpił, nie jest dopuszczalne.