2 CR 842/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: J. Ignatowicz, W. Bryl (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefana K. przeciwko Spółdzielni Pracy "M." w O. i Spółdzielni Pracy Hodowców Zwierząt Futerkowych w O. o 40.000 zł, na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni Pracy Hodowców Zwierząt Futerkowych w O. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 31 maja 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo (ust. I zaskarżonego wyroku) i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia solidarnie od pozwanych na swoją rzecz kwoty 40.000 zł z 8% od dnia wniesienia pozwu oraz kosztów procesu według norm przepisanych.Powód twierdził w pozwie, że na podstawie umowy z dnia 12.V.1957 r. zawartej z pozwaną Spółdzielnią Pracy "Mewa" miał otrzymać do hodowli 86 królików rasowych i specjalnie hodowanych. Tymczasem pozwana dostarczyła tylko 78 królików, w tym tylko 14 sztuk z kartami hodowlanymi, w związku z czym powód nie został zarejestrowany jako hodowca hodowli zarodowej. Ponadto niektóre z dostarczonych powodowi sztuk były chore, a jeden królik nawet padł w czasie transportu.Po zawarciu umowy z powodem Spółdzielnia Pracy "Mewa" przeniosła swe prawa na pozwaną 2), tj. Spółdzielnię Pracy Hodowców Zwierząt Futerkowych w O., o czym powód nie został zawiadomiony. Powód zgodnie z umową zaofiarował tej pozwanej w dniu 13.IV.1958 r. przychówek, lecz spotkał się z odmową jego przyjęcia z powodu braku dalszych nabywców na króliki hodowlane.Z odmową przyjęcia królików spotkał się powód również ze strony pozwanej 1). Wobec tego powód odstąpił w 1958 r. od umowy i zlikwidował swą farmę przez sprzedaż posiadanych wówczas przeszło 200 królików. Króliki powód musiał sprzedać jako króliki mięsne za 5.000 zł.Szkodę swą oblicza powód na 40.000 zł.Pozwane wniosły o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 31.V.1961 r. II C 305/60 zasądził od pozwanej Spółdzielni Pracy Hodowców Zwierząt Futerkowych w O. na rzecz powoda kwotę 22.400 zł z 8% od dnia 5.IX.1960 r.; powództwo w pozostałej części oddalił; zasądził od pozwanej Spółdzielni Pracy Hodowców Zwierząt Futerkowych i od powoda na rzecz Skarbu Państwa tytułem opłat sądowych, od których zwolniony był powód, po 1.076,50 zł: koszty procesu w pozostałej części zniósł wzajemnie pomiędzy tymi stronami; zasądził od powoda na rzecz pozwanej 1) tytułem kosztów procesu kwotę 1.025 zł. Sąd ustalił na podstawie umowy z dnia 2.V.1957 r., że powód zobowiązał się przyjąć protokolarnie od pozwanej 1) na własne ryzyko i koszty zwierzęta futerkowe, mięsne i futerkowe, a w szczególności 86 sztuk królików. Skutki związane z niebezpieczeństwem utraty lub uszkodzenia zwierząt, niepłodnością i klęskami żywiołowymi miały obciążać powoda jako hodowcę. Powód był też zobowiązany zapewnić nadzór fachowy i weterynaryjny nad hodowlą, a pozwana miała prawo nadzorować i kontrolować hodowlę (§ 1 umowy).Stan, wartość i przydatność hodowlana zwierząt miała być ustalona protokolarnie w dniu ich przekazania powodowi, który po potwierdzeniu przyjęcia przekazanych mu zwierząt nie miał prawa podnosić zarzutów co do ich wartości, wad lub jakości (§ 2 umowy).Tytułem świadczenia wzajemnego za dostarczone zwierzęta powód zobowiązał się dostarczyć pozwanej nieodpłatnie tyle zwierząt o pełnej wartości hodowlanej, ile otrzymał, a nadto 1 sztukę płci żeńskiej od każdej samiczki. Dostarczone sztuki powinny mieć pełną wartość hodowlaną (§ 4 umowy).Poza tym powód zobowiązał się dostarczać odpłatnie pozwanej przez okres trwania umowy (wg § 8 - do końca 1960 r.) wszystkie wyhodowane przez siebie zwierzęta według obowiązującego urzędowego cennika, przyjmując normy wykotu nie mniej niż 15 sztuk dla samic królików (§ 5 umowy). Dostawy miały nastąpić po upływie 10 miesięcy od daty zawarcia umowy, a wiec po 2 marca 1958 r. (§ 6 umowy).Na podstawie umowy z dnia 15 sierpnia 1957 r. pozwana 1) odstąpiła cały dział hodowlany zwierząt futerkowych, łącznie z uprawnieniami i obowiązkami wynikającymi z odpowiednich umów hodowlanych, pozwanej 2) jako następczyni Hodowlanej Spółdzielni Pracy "M" w O. O powyższym hodowcy zostali powiadomieni za pośrednictwem prasy. Powód wiedział o tym, skoro już w dniu 20.VIII.1958 r. skierował pismo do pozwanej 2) z wezwaniem do przyjęcia królików należnych tejże pozwanej oraz pozostałych, które pozwana zobowiązana była zakupić, przy czym podał, że na 20.VIII.1958 r. stan jego farmy wynosił: 92 sztuki samic dorosłych, 50 sztuk samców dorosłych oraz 89 sztuk samic i samców młodych - razem 231 sztuk, a do pozwanej 1) skierował podobnej treści pismo później, bo dopiero w dniu 18.IX.1958 r. Pismem z dnia 25.IX.1958 r. pozwana 1) odpowiedziała powodowi na jego pismo z 18.IX.1958 r., że od 15.VIII.1957 r. zaprzestała kontraktacji zwierząt hodowlanych i futerkowych i że wszelkie agendy z tego zakresu przekazała pozwanej 2). Okoliczności te wynikają również z dokumentów złożonych przez strony na rozprawie w dniu 5.X.1960 r. i w dniu 18.II.1961 r.W tych warunkach Sąd Wojewódzki uznał roszczenie powoda w stosunku do pozwanej 1) za nieuzasadnione.Dalej, ustalił Sąd Wojewódzki na podstawie złożonych do akt dokumentów oraz zeznań świadków Błażeja K., Bernarda J., Aleksandra K., Wacława G., Jerzego K. i opinii biegłego B., że protokołem z dnia 2 i 3 maja 1957 r. powód przyjął od pozwanej 1) 78 sztuk królików, w tym 21 samców i 57 samic, ogólnej wartości 10.660 zł.Na podstawie cen wskazanych w protokole można wnioskować, że zwierzęta odpowiadały warunkom hodowlanym z wyjątkiem 5 sztuk wycenionych po 50 zł, które w chwili przekazania nie miały zdolności do rozmnażania się.Faktem jest, że rasy dostarczonych powodowi królików nie były zgodne z zamówieniem. Powód zamówił olbrzymy belgijskie, barany francuskie i szynszyle, a otrzymał barany francuskie 3 + 8 = 11, białe wiedeńskie 1 + 2 = 3, niebieskie wiedeńskie 4 + 16 =20, białe polskie 5 + 7 = 12, srebrzyste francuskie 3 + 7 = 10, szynszyle 5 + 9 = 14, olbrzymy belgijskie 1 + 0 = 1, krzyżówka (szynszyla - belg.) 2 + 0 = 2 i czarne podpalane 1 + 4 = 5; razem 25 + 53 = 78. Powód jednak, ze względu na treść § 1 i 2 umowy oraz protokołu przyjęcia, wziął na siebie niebezpieczeństwo szkody oraz skutki wad dostarczonych zwierząt.Ostatecznie Sąd Wojewódzki ustalił, że powodowi dostarczono w maju 1957 r. 78 sztuk królików, w tym 21 samców i 57 samic.Według umowy powód obowiązany był po upływie 10 miesięcy od daty zawarcia umowy oddać stronie pozwanej 21 samców i 114 samic (§ 4 umowy) mających przydatność hodowlaną oraz wartość nie mniejszą od zwierząt otrzymanych do hodowli. Powód prowadził hodowlę racjonalnie i w marcu 1958 r. był w stanie rozliczyć się ze stroną pozwaną i oddać jej 135 sztuk królików hodowlanych. Pozwana odmówiła jednak przyjęcia zaofiarowanych królików od powoda, wobec czego ten ostatni zmuszony był zlikwidować fermę w 1958 r. bądź w 1959 r., mimo że w dniu 20.VIII.1958 r. posiadał razem 231 królików. Powód kilkakrotnie zwracał się do pozwanej 2) w sprawie przyjęcia królików i rozliczenia się z powodem, przy czym czynił to zarówno ustnie, jak i na piśmie, jednakże nalegania jego były bezskuteczne i w końcu musiał sprzedać posiadane króliki za łączną cenę 5.000 zł. W związku z tym powód utracił korzyści, jakie osiągnąłby, gdyby pozwana 2) przyjmowała od niego przychówek przez czas trwania umowy, tj. do końca 1960 r., odpłatnie według obowiązującego cennika.Strony określiły w umowie, że króliki miały być zakupywane po cenach obowiązujących, nie precyzując bliżej, czy chodzi o cenę za zwierzęta hodowlane, czy też za żywiec rzeźny.Sąd Wojewódzki, oparłszy się na opinii biegłego, przyjął, że spośród hodowanych przez powoda królików 70% stanowiły króliki hodowlane, a 30% rzeźne i że produkcja w 1957 r. rozliczona w marcu 1958 r. przyniosłaby powodowi 2.116 zł korzyści, produkcja w 1958 r. - 3.638 zł, produkcja w 1959 r. 7.818 zł i produkcja w 1960 r. - 8.728 zł. Ostatecznie korzyść, której powód mógł się spodziewać, gdyby strona pozwana nie wyrządziła mu szkody przez nieprzyjmowanie królików i zmuszenie go do likwidacji farmy - wyniosłaby łącznie kwotę 22.400 zł.Wyrok Sądu Wojewódzkiego w części uwzględniającej powództwo zaskarżyła rewizją pozwana 2), w której domaga się jego zmiany i oddalenia powództwa, ewentualnie - zmiany tego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozwana Spółdzielnia trafnie zarzuca w rewizji, że Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 218, 236, 242 i 326 k.p.c. nie wyjaśnił należycie sprawy i poczynił wadliwe ustalenia co do przyczyn, które skłoniły powoda do likwidacji hodowli królików i spowodowały poniesione przez niego szkody. Celem wykazania, że powód nie miał w lecie lub na jesieni 1958 roku wyhodowanej liczby królików, którą ustala Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, pozwana powołała dowód z protokołu lustracji z 4.XII.1957 r., z którego wynika, że powód w dniu lustracji posiadał niewiele ponad podstawowe stado królików i że hodowlę prowadził nieracjonalnie.Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 223 k.p.c. oddalił powyższy wniosek pozwanej Spółdzielni, mimo że z protokołu tego, którego odpis pozwana dołączyła do rewizji, wynika, że istotnie w dniu 4.XII.1957 r. powód miał w swej farmie ogółem 78 królików. W świetle wymienionego protokołu lustracji, który między innymi został podpisany również przez powoda, jest wątpliwe ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że powód w sierpniu 1958 r. miał 231 sztuk królików, o których przyjęcie zwracał się do pozwanej 2), oraz czy króliki te pozwana obowiązana była przyjąć w 70% jako hodowlane, a w 30% jako mięsno-futerkowe. Ustalenie Sądu Wojewódzkiego co do przyczyn, które skłoniły powoda do likwidacji farmy, budzi nadto z tego względu zastrzeżenie, że jak zeznał świadek Błażej K., hodowla się nie opłacała i powód chciał ją zlikwidować również z tego powodu, ze "szedł do miasta na posadę".Zastrzeżenie budzi również ustalenie Sądu Wojewódzkiego co do stosunku posiadanych przez powoda królików hodowlanych i królików mięsnych. Okoliczność, że pozwana Spółdzielnia lub jej poprzedniczka "M." dostarczyła powodowi jedynie 14 królików z rodowodami, wskazywałoby na to, że tylko te króliki mogłyby być sprzedane jako hodowlane, na które powód miał rodowody. Powód bowiem, jak to trafnie ustalił Sąd Wojewódzki, nie mógłby obecnie ze względu na postanowienie § 1 i 2 umowy oraz protokół przyjęcia powoływać się na wady zwierząt. Przyjęty stosunek procentowy królików hodowlanych na 70%, a mięsnych na 30% budzi również zastrzeżenia w świetle zeznań świadka Błażeja K., który stwierdził, że powód z braku odbiorców mógł sprzedać wyhodowane przez siebie króliki tylko jako mięsne.Trafnie wreszcie podnosi skarżąca, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił należycie kwestii nakładów poczynionych przez powoda przy założeniu i prowadzeniu farmy, lecz oparł się w tej mierze jedynie na teoretycznym wyliczeniu biegłego, prawidłowość zaś tego wyliczenia pozwana kwestionuje.Wywody skarżącej, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 250 k.z., gdyż uznał, że powód miał prawo odstąpić od umowy, mimo że nie oświadczył pozwanej, iż odstępuje od umowy - są chybione. Do odstąpienia od umowy na podstawie art. 250 k.z. wystarczy bowiem wyznaczenie kontrahentowi terminu, po bezskutecznym zaś jego upływie wierzyciel nie potrzebuje jeszcze raz oświadczać, że odstępuje od umowy. Oświadczenie o odstąpieniu łączy się już bowiem z wyznaczeniem terminu, rozwiązanie więc umowy następuje automatycznie po bezskutecznym upływie tego terminu. Niemniej jednak Sąd Wojewódzki zakładając, że pozwana odmówiła przyjęcia zaofiarowanych przez powoda królików, nie ustalił, czy i jaki termin powód zakreślił pozwanej do odbioru królików, okoliczność zaś ta ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowego zastosowania art. 250 k.z.Wyjaśnienie tej okoliczności było tym więcej istotne, że pozwana 2) kwestionowała, by otrzymała pismo powoda z daty 20.VIII.1957 r., powód zaś powinien był tę okoliczność zgodnie z art. 4 p.o.p.c. udowodnić.Słusznie bowiem zarzuca skarżąca w rewizji, że Sąd przyjmując, iż powód był w stanie dostarczyć pozwanej w lecie 1958 r. wyhodowane przez siebie króliki, pominął znajdujące się w aktach sprawy protokoły zajęcia posiadanych przez powoda królików przez komornika. Jeden protokół zajęcia pochodzi z daty 20.XI.1957 r., a drugi z daty 22.V.1958 r., należało więc wyjaśnić, czy króliki te zostały w sierpniu lub wrześniu 1958 r. zwolnione spod zajęcia i czy powód mógł sprzedaż tych królików zaofiarować pozwanej.Wymienione wyżej uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego pociągają za sobą uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).Sąd Najwyższy nie uznał natomiast za trafny zarzutu skarżącej, że pozwana Spółdzielnia nie miała obowiązku - poza przyjęciem sztuk dostarczonych w zamian za stado podstawowe i przychówka nieodpłatnego (§ 4 umowy) - kupować od powoda wyhodowanych przez niego w ramach zawartej umowy królików. Zawarta bowiem między powodem a pozwaną 1) umowa z dnia 2.V.1957 r. jest umową kontraktacyjną, z której istoty wynika z jednej strony obowiązek powoda dostarczenia pozwanej wyhodowanych królików, a z drugiej strony obowiązek pozwanej nabywania od powoda zaofiarowanych jej do sprzedaży królików.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.