2 CR 89/57

SentencjaSN w sprawie z wniosku Jerzego Z. o dział spadku po Anieli z Z. N., po rozpoznaniu rewizji uczestnika Karola M. i wnioskodawcy Jerzego Z., od postanowienia SP w L. z dnia 19 lipca 1956 r. zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu przekazał.Uzasadnienie faktyczneSP postanowił:a)przeprowadzić dział spadku po Anieli z Z. N. w ten sposób, że Karol M. otrzymuje 4/8 części, a pozostali spadkobiercy Michał Z., Jerzy Z., Aleksander Z. i Helena Z. otrzymują po 1/8 części,b)przydzielić cały majątek spadkowy po Anieli z Z. N. wnioskodawcy Jerzemu Z. a pozostałym spadkobiercom w stosunku do ich części spadkowych przysądzić od Jerzego Z. odpowiednie kwoty pieniężne,1)Karolowi M. kwotę 4.056,2)Michałowi Z. kwotę 1.863 zł,3)Aleksandrowi Z. kwotę 1.863 zł 4) Helenie Z. kwotę 1.863 zł, z 8% odsetkami licząc od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia, a płatnych do miesiąca po prawomocności postanowienia.Na skutek rewizji uczestników postępowania Karola M. i Jerzego Z. na to postanowienie SW w Rzeszowie, Ośrodek w Przemyślu, przekazał do rozstrzygnięcia SN zagadnienie prawne:"Jeżeli spadek obejmuje jedynie nie wydzielone części pewnych nieruchomości, czy sąd postanowieniem działowym może te części przydzielić jednemu (lub więcej) spadkobiercom, innym zaś przyznać spłatę?".Uzasadnienie prawneSN przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania zważył, co następuje:Motywy SP są niezrozumiałe. Przede wszystkim Sąd nie podał w motywach dokładnego składu i wartości poszczególnych części majątku spadkowego. wskazując przy tym bądź na zgodę oświadczenia uczestników, bądź na wyniki postępowania spornego (art. 150 post. spadk.). O ile zaś Sąd podaje np., że do spadku należy "plac przy ul. B. nr 5", to jest to sprzeczne z treścią aktów spadkowych, Ns 952/54, z których wynikałoby, że do zmarłej należałoby jedynie 3/28 z połowy tego placu.Obliczenie, że Karol M. otrzymuje 772/2240 części "stosunku do całości spadku", podczas gdy inni uczestnicy otrzymują po 337/2240 części - jest niewyjaśnione w motywach, a ponadto sprzeczne z poprzednim ustaleniem, że na Karola M. przypada 4/8 części, a na innych uczestników po 1/8 części spadku.Nie jest wyjaśnione w motywach, dlaczego takie a nie inne spłaty miałyby przypadać poszczególnym spadkobiercom.Już z powodu braku należytych motywów zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu.W związku z przedstawionym zagadnieniem należy zauważyć, że jak z dołączonych aktów spadkowych zdaje się wynikać, spadkobierczyni posiadała stosunkowo znaczny udział we własności jednego z placów z budynkami, mały udział w innym placu i małe udziały w dwu gruntach ornych. Rozmiary budynków na placu raczej wskazywałyby na to, że nieruchomość ta miałaby charakter mienia osobistego, z którego korzystała zmarła wraz ze swym mężem dla celów mieszkaniowych. Ta ostatnia okoliczność nasuwała konieczność rozważenia w sprawie, czy nie należałoby właśnie wdowcowi po spadkobierczyni przyznać na własność udziału w placu z budynkami, których ze spadkobierczynią używał. W tym celu należało rozważyć, jakie i jak zaspokojone mają potrzeby mieszkaniowe inni spadkobiercy i czy im budynki używane przez spadkobierczynię i jej męża byłyby również potrzebne. Ten wzgląd mógłby mieć w sprawie większe znaczenie, jak żywienie poszczególnych spadkobierców czy nawet ich grup.Nasuwa się również możliwość podziału spadku w naturze pomiędzy spadkobierców przez przydzielenie poszczególnym z nich udziałów spadkodawczyni w poszczególnych nieruchomościach. Tego zagadnienia tyczy się przedstawione SN zagadnienie prawne.Odpowiedź na przedstawione pytanie zależy od charakteru majątku spadkowego. Jeżeli jest to nieruchomość ziemska, zachodzi możliwość zarówno podziału w naturze, przy ewentualnej dopłacie za różnice wartości sched (art. 152 post. spadk.), jak i przyznanie nieruchomości jednemu spadkobiercy, a innym spłat. W zasadzie nie ma przeszkód do zastosowania tych zasad, gdy nieruchomość ziemska stanowi zbiór ułamkowych części poszczególnych nieruchomości księgowych. Wtedy tylko jest z reguły możliwy tylko taki podział fizyczny, że poszczególnym spadkobiercom przypadają udziały w jednej lub więcej nieruchomościach księgowych. Możliwe jest również, w miarę okoliczności, przyznanie udziałów w poszczególnych nieruchomościach niektórym spadkobiercom, a innym spłaty. W związku z przepisem art. 158 post. spadk. taki podział nieruchomości nie byłby możliwy, jeśli ona nie miałaby charakteru nieruchomości ziemskiej. Jeżeliby jednak nieruchomość miała charakter mienia osobistego i sprzedaż jej licytacyjna miałaby spowodować utratę koniecznego mieszkania przez jej współwłaściciela, natenczas przepis art. 13 Konstytucji nie pozwoliłby na sprzedaż licytacyjną nieruchomości. Poszczególni współwłaściciele mieliby jedynie, w miarę swych potrzeb i możliwości, jakie dają rozmiary wspólnej nieruchomości, prawo do żądania dopuszczenia ich do używania poszczególnych pomieszczeń lub do odpowiedniej zapłaty od używających.W niniejszej sprawie należy zatem wyjaśnić, czy nieruchomość pozostawiona przez spadkodawczynię ma charakter nieruchomości ziemskiej, czy mienia osobistego.Przy ocenie pierwszej z tych kwestii należy mieć na względzie, że o charakterze nieruchomości nie mogą decydować wyłącznie ani jej rozmiary, są bowiem i karłowate gospodarstwa rolne, ani położenie na wsi czy w mieście, nawet bowiem w największych naszych miastach istnieją gospodarstwa rolne. Decyduje charakter budynków, położenie i użytkowanie gruntów, ogród przy domu czy także grunty dalej położone i użytkowane nie jako ogród.Z tych powodów orzeczono, jak w sentencji.