III CR 69/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, Z. Wiszniewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Elżbiety S. przeciwko Kazimierzowi K. i in. o dział spadku, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego z dnia 19 lutego 1962 r., zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie Sądu Powiatowego w Ostrołęce z dnia 16.X.1961 r. uchylił i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Ostrołęce do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSpadek po zmarłym w 1929 r. Antonim K., składający się z placu położonego w M. o powierzchni 4.924 m2, z trzech domów mieszkalnych pod jednym dachem i z budynku gospodarczego przeszedł na 5 jego dzieci: Kazimierza K., Jana K., Zygmunta K., Leokadię Anielę K., i Elżbietę Wandę S.Aktem z 1935 r. Kazimierz K. swoje prawa spadkowe po ojcu ustąpił siostrze Wandzie S.Jan K. zmarł w 1946 r. i spadek po nim odziedziczył syn jego, Bolesław K., z obciążeniem w połowie dożywotnim użytkowaniem na rzecz żony zmarłego, Eugenii Mieczysławy I v. K., II v. A.W 1958 r. Wanda S. złożyła wniosek o dział spadku twierdząc, że oprócz udziału spadkowego nabytego od brata Kazimierza nabyła również udział od drugiego brata Jana K., jednakże akt ten w czasie wojny zaginął. Twierdzenie to nie zostało udowodnione i wnioskodawczyni go nie podtrzymywała.Zygmunt K., mieszkający w Myszyńcu, domagał się przyznania mu niezabudowanej części placu, uzasadniając swe żądanie tym, że zamierza pobudować domek żużlowy i zgromadził już na ten cel materiały.Również wnioskodawczyni wnosiła o przyznanie jej tej samej części placu od strony wschodniej.Sąd Powiatowy wydzielił na rzecz Zygmunta K. niezabudowaną część placu od strony wschodniej o powierzchni 1.480,5 m2, odpowiadającą wartości jego schedy, tj. sumie 29.610 zł. Resztę majątku spadkowego Sąd przyznał na własność niepodzielnie: Elżbiecie Wandzie S., Leokadii Anieli K., Bolesławowi K. i Eugenii Mieczysławie I v. K., II v. A.Przyznanie Zygmuntowi K. niezabudowanej części placu Sąd Powiatowy uzasadnił tym, że ma on już tam zgromadzony materiał na budowę. Roszczenia o zwrot dochodów pobranych przez Zygmunta K. Sąd nie uwzględnił uznając, że wpłaty z tytułu czynszu były niewielkie, obciążenie zaś duże, wobec czego "należy mniemać", że z tego tytułu Zygmunt K. miał nieznaczny dochód.Pełnomocnik Elżbiety Wandy S. wniósł rewizję, w której zarzucił, że wnioskodawczyni przyznano na współwłasność wszystkie stare domy, z których czynsz pobiera od szeregu lat Zygmunt K. i gdzie sam mieszka; poza tym nie uwzględniono żądania rozliczenia się z pobranych przez Zygmunta K. dochodów. Powołując się na art. 152 postępowania spadkowego, rzecznik wnioskodawczyni twierdził, że Sąd Powiatowy naruszył zasadę jednakowego traktowania żądań wszystkich uczestników postępowania, oraz wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.W toku postępowania rewizyjnego Leokadia K. i Bolesław K. nadesłali podania, w których stwierdzają, że na dokonany podział spadku nie zgadzają się, ponieważ w wyniku takiego podziału pozostają nadal w niepodzielności z pozostałymi spadkobiercami z wyjątkiem jedynie Zygmunta K.Na rozprawie rewizyjnej Zygmunt K. okazał dowody wpływów z nieruchomości spadkowej i poniesionych wydatków za ostatnie 5 lat i oświadczył, że jest żonaty i ma jedno dziecko w wieku lat 14. Elżbieta Wanda S. oświadczyła, że jest zamężna, bezdzietna, opuściła M. w 1934 r. i mieszka obecnie w W., gdzie od 1948 r. mąż jej prowadzi warsztat elektrotechniczny.Sąd Wojewódzki rewizję oddalił zaznaczając, że z przedstawionych dowodów wynika, iż Zygmunt K. nie uzyskał żadnych dochodów z zajmowanej przez niego części nieruchomości, a co się tyczy samego podziału, to Sąd Powiatowy należycie uzasadnił przyznanie Zygmuntowi K. wschodniej części placu okolicznością zgromadzenia materiału na budowę domu.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 19.II.1962 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie tego postanowienia, jak również postanowienia Sądu Powiatowego w Ostrołęce z dnia 16.X.1961 r., i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca naruszenie art. 232 k.c.K.P., art. 96 pr. rzecz. w związku z art. 60 § 2 pr. spadk., art. 152 § 1 i 5 post. spadk. i art. 383 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie bez słuszności zarzuca skarżący, że oba sądy przy podziale nieruchomości spadkowej naruszyły przepis art. 96 pr. rzecz. (w związku z art. 60 § 2 pr. spadk.), który to przepis, nakazuje, aby podział rzeczy był dokonany przez sąd z uwzględnieniem wszelkich okoliczności. Przyznając najbardziej wartościową parcelę Zygmuntowi K., o którą ubiegała się również wnioskodawczyni Elżbieta S., Sąd Powiatowy przyjął jako okoliczność decydującą to, że Zygmunt K. ma już na tej części placu materiał budowlany. Tego rodzaju stanowisko jest równoznaczne z sankcjonowaniem faktów dokonanych stworzonych przez samowolne działanie spadkobierców.Przy podziale rzeczą Sądu Powiatowego było rozważenie sytuacji wszystkich spadkobierców. Należało rozważyć, czy budowa domu jest dla Zygmunta K. koniecznością życiową, skoro ma on możność mieszkania nadal w domu spadkowym. Jeżeli jednak z tych czy innych względów uważa on budowę za konieczną, nasuwała się konieczność rozważenia, czy możliwy jest inny podział, np. przyznanie Zygmuntowi K. części placu od strony zachodniej łącznie z częścią budynku mieszkalnego i z ewentualnym zastrzeżeniem prawa przejazdu przez pozostałą część nieruchomości, jaka przypadałaby innym spadkobiercom.Słusznie zarzuca również rewizja nadzwyczajna, że przyznanie części majątku spadkowego na współwłasność czworgu spadkobiercom, mimo braku wniosku w tym względzie i braku zgody tych spadkobierców wymaganej art. 152 § 5 post. spadk., narusza powołany przepis. Tego rodzaju rozstrzygnięcie właściwie nie załatwia żądania dokonania działu, skoro eliminuje tylko jednego spadkobiercę, utrzymując nadal współwłasność między pozostałymi. Niezależnie od tego należy stwierdzić, że przyznając część majątku czworgu spadkobiercom Sąd Powiatowy - wbrew art. 152 § 1 post. spadk. - nie określił, w jakich częściach idealnych przyznaje łączną schedę poszczególnym spadkobiercom, mimo że części te nie są równe, gdyż wnioskodawczyni reprezentuje dwa udziały spadkowe.Trafny jest wreszcie zarzut naruszenia art. 232 k.c.K.P. przez przyznanie części majątku spadkowego na współwłasność - wraz z innymi spadkobiercami - również Eugenii Mieczysławie I. v. K., II v. A., której, jako wdowie po Janie K., synu Antoniego, przysługuje jedynie prawo dożywotniego użytkowania połowy jego udziału spadkowego (postanowienie Sądu Powiatowego dla Warszawy Pragi z dnia 29.X.1959 r. Ns II 646/59).Powyższe uchybienia Sądu Powiatowego, dotyczące również naruszenia prawa materialnego, mimo niepodniesienia ich w rewizji powinny były być z mocy art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c. wzięte z urzędu pod rozwagę przez Sąd Wojewódzki. Oddalając więc rewizję wnioskodawczyni, Sąd Wojewódzki naruszył powołany przepis art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c., jak również art. 383 k.p.c.Z wyżej przytoczonych względów zaskarżony wyrok, jak również wyrok Sądu Powiatowego w Ostrołęce, podlega uchyleniu, sprawa zaś przekazaniu temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.