3 CO 19/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski. Sędziowie: J. Majorowicz, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marty K. o zezwolenie na zawarcie małżeństwa, po rozpoznaniu rewizji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Powiatowego w Tychach z tymczasową siedzibą w Mikołowie z dnia 13 czerwca 1958 r.,zaskarżone postanowienie zmienił i zezwolił Marcie K. na zawarcie małżeństwa z Henrykiem B.Uzasadnienie faktyczneMałoletnia, która ukończyła lat 16, wniosła o zezwolenie na zawarcie małżeństwa.Sąd Powiatowy wniosek oddalił. Małoletnia zaskarżyła postanowienie rewizją. Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane następująco:"Czy ciąża wnioskodawczyni jest ważnym powodem w rozumieniu art. 10 § 1 k.r. do udzielenia zezwolenia na zawarcie związku małżeńskiego zważywszy, że narzeczony małoletniej jest również bardzo młody i nie odbył jeszcze służby wojskowej?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Przedstawione pytanie dotyczy w znacznej części oceny stanu faktycznego. Już ta okoliczność wyłącza możność udzielenia odpowiedzi bez ustosunkowania się do zarzutów zawartych w rewizji.Małoletnia dołączyła do wniosku zaświadczenie stwierdzające, że jest w ciąży. Narzeczony małoletniej zeznał, "iż jest ojcem dziecka", które ma się urodzić. Powstało zatem istotne zagadnienie, czy ciąża, wynikła ze stosunku stron zamierzających zawrzeć małżeństwo, jest ważnym i wystarczającym powodem uzasadniającym w myśl art. 10 § 1 k.r udzielenie zezwolenia na jego zawarcie.Okoliczność, że ciąża stanowi ważny powód w rozumieniu wspomnianego przepisu, jest bezsporna i w literaturze nigdy nie była kwestionowana. Sama przez się nie wystarcza jednak do udzielenia zezwolenia. Dalszą konieczną przesłanką, wprowadzoną poprzez art. 1 p.o.p.c., jest bowiem stwierdzenie, że zamierzone małżeństwo nie nasuwa zastrzeżeń z punktu widzenia społecznej wartości zakładanej rodziny, dobra małoletniej i przyszłych dzieci.W tej kwestii Sąd Powiatowy ustalił, że narzeczony ma 21 lat i zarabia 3.000 zł miesięcznie. Uwzględniając udzielone przez władzę dalsze informacje co do pozytywnych cech osobistych narzeczonego oraz jego postawę ujawnioną w toku postępowania, Sąd Powiatowy powinien był wysnuć wniosek, iż okoliczności te wystarczają do uznania, że z wyżej przytoczonego punktu widzenia zamierzone małżeństwo nie nasuwa zastrzeżeń.Postanowienia art. 8 § 1 p.o.p.c. zakładają powzięcie poważnej i dojrzałej decyzji z ukończeniem lat osiemnastu. Zapatrywanie więc Sądu Powiatowego, jakoby narzeczony był zbyt młody, aby wziąć na siebie obowiązki małżeńskie, jeśli miałoby obalić domniemanie, o którym mowa, musiałoby opierać się na ustaleniu konkretnych faktów świadczących, że narzeczony mimo pełnoletności nie jest jeszcze zdolny do podejmowania rozważnych decyzji. Jeśliby wspomniane zapatrywanie miało wynikać z ustalenia, że narzeczony dotychczas nie poczynił oszczędności, to należałoby podnieść, że okoliczność ta sama przez się nie usprawiedliwiała wniosków o jego małej zapobiegliwości, braku myśli o jutrze i niezabezpieczeniu rodzinie bytu. Narzeczony mógł bowiem zużytkować zarobki na zaspokojenie ekonomicznie uzasadnionych potrzeb swoich i małoletniej. Zapatrywanie zaś, że narzeczony "nie myśli jeszcze i nie da małoletniej rozumnej opieki", nie znajduje w niczym oparcia.Bezsporne okoliczności sprawy wskazują dalej, że małoletnia i narzeczony należą do środowiska robotniczego. We wspomnianej sytuacji doświadczenie życiowe przemawia za tym, że zbliżenie nastąpiło bez wpływu ubocznych czynników majątkowych, lecz w wyniku swobodnego doboru. Postawa małoletniej i narzeczonego, a m. in. stosunek narzeczonego do skutków pożycia, stwarzały dalsze domniemanie faktyczne, że źródłem ich zbliżenia było uczucie. I to domniemanie mogło być obalone tylko na podstawie konkretnych ustaleń. W sprawie brak jednak takich ustaleń, a odmienne zapatrywanie Sądu Powiatowego, jakoby oboje partnerzy kierowali się "żądzą", musi być uznane za dowolne.Okazuje się zatem, że okoliczności przytoczone przez Sąd Powiatowy w uzasadnieniu poglądu, jakoby rozłąka wywołana służbą wojskową mogła zniweczyć małżeństwo stron, nie znajduje oparcia w materiale sprawy. Wymaga tu jednak zaznaczenia, że wniosek taki musiałby wynikać z ustaleń dotyczących indywidualnych cech charakteru małoletniej i narzeczonego oraz powodów ich zbliżenia. W razie niewykazania bądź to szczególnych cech charakteru, np. lekkomyślności, bądź okoliczności świadczących, że zbliżenie nastąpiło nie wskutek uczucia, doświadczenie życiowe uzasadnia z reguły ocenę, że mimo rozstania wywołanego obowiązkową służbą wojskową żona oczekuje na męża, a ten do niej powraca.Przy ocenie zaś całokształtu okoliczności sprawy co do tego, czy zamierzone małżeństwo nie nasuwa zastrzeżeń z punktu widzenia społecznej wartości zakładanej rodziny, dobra małoletniej i przyszłych dzieci, nie jest konieczne poczynienie ustaleń, dających w tym kierunku bezwzględną gwarancje. Wystarczy oparta na doświadczeniu życiowym ocena, że w okolicznościach sprawy zamierzone małżeństwo wspomnianych zastrzeżeń nie nasuwa.Jak wynika z przytoczonych rozważań, wnioski Sądu merytorycznego były dowolne. W tym stanie rzeczy, wobec usprawiedliwienia podstawy rewizyjnej z art. 371 § 1 pkt 1 k.p.c., Sąd Najwyższy na podstawie materiału zebranego w sprawie i poczynionych ustaleń orzekł jak w sentencji.