I CR 1028/62

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa K.Z. przeciwko K.Z. o zaprzeczenie ojcostwa na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 22 października 1962 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneMałoletnia powódka K.Z. reprezentowana przez swoją matkę E.Z. wniosła powództwo o zaprzeczenie ojcostwa męża jej matki K.Z., reprezentowanego przez kuratora Z.J., ustanowionego z powodu całkowitego ubezwłasnowolnienia pozwanego. Powódka twierdziła, że K.Z. jest nieuleczalnie chory psychicznie, i że ona nie jest córką pozwanego, lecz innego mężczyzny, a mianowicie brata pozwanego F.Z., z którym matka jej utrzymywała stosunki cielesne w okresie koncepcyjnym.Kurator pozwanego wniósł o oddalenie powództwa, twierdząc, że małoletnia powódka urodziła się ze związku małżeńskiego, gdyż matka jej i pozwany mieszkali razem w okresie poczęcia dziecka i utrzymywali w tym czasie ze sobą stosunki cielesne.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 22 października 1962 r. ustalił, że K.Z. urodzona 21 lutego 1960 r. nie jest córką K.Z. Ustalenia swoje Sąd oparł na zeznaniach matki powódki, która twierdziła, że w okresie poczęcia małoletniej nie współżyła już ze swoim mężem ze względu na jego chorobę psychiczną. Opierając się na zeznaniach świadków: K.N.Ż. i Z.D. Sąd ustalił, że w tym okresie matka powódki współżyła z bratem swojego męża. Z tych ustaleń Sąd wysnuł wniosek, iż zachodzi niepodobieństwo, aby pozwany mógł być ojcem małoletniej powódki.Powyższy wyrok zaskarżył kurator pozwanego, zarzucając sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem i naruszenie przepisów art. 218 § 1 i 242 k.p.c. przez nierozważenie w sposób należyty całokształtu okoliczności sprawy. Strona pozwana zarzuciła mianowicie, że Sąd całkowicie pominął w swoich ustaleniach zeznania świadków: J.O., K.Ż. ojca pozwanego i E.Ż., których zeznania sprzeczne są z ustaleniami dokonanymi w zaskarżonym wyroku. Ponadto pominął zaświadczenie, z którego wynika, że matka powódki, wbrew jej zeznaniom, jeszcze w połowie czerwca 1959 r. mieszkała razem z mężem.Te uchybienia - zdaniem skarżącej - czynią zasadnym wniosek o zmianę wyroku i oddalenie powództwa ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest zasadna. Dokonanie ustaleń w oparciu tylko o część materiału dowodowego zebranego w sprawie narusza przepis art. 242 § 1 k.p.c. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Wojewódzki miał na uwadze jedynie zeznania świadków: matki powódki E.Ż., Z.D. i N.Ż. Ustalenia Sądu poczynione w oparciu o zeznania tych świadków są jednakże sprzeczne z zeznaniami pozostałych świadków, a mianowicie: J.Z., K.Z. i F.Z., z których to zeznań wynika, że matka małoletniej powódki do czerwca 1959 r. mieszkała ze swoim mężem w jednej izbie, że małżonkowie razem spali, że wówczas żyli ze sobą dobrze. Nierozważenie zeznań tych świadków uzasadnia zarzut rewizyjny sprzeczności ustaleń Sądu z materiałami zebranymi w sprawie. Zeznania tych świadków potwierdza zaświadczenie, stwierdzające fakt pobicia matki powódki przez męża w dniu 13.VI.1959 r., a pominięcie z kolei przez sąd wyjaśnień E.Ż., iż odeszła od męża w maju, a nie w czerwcu 1959 r. narusza również przepis art. 242 § 1 k.p.c., przez nienależyte rozważenie całokształtu okoliczności sprawy. Prawidłowe ustalenie daty rozejścia się małżonków, jest o tyle istotne w niniejszej sprawie, że początek okresu koncepcyjnego rozpoczyna się w dniu 21 kwietnia 1959 r., zaś okres poczęcia małoletniej powódki przypada około 21 maja 1959 r. Powyższe uchybienia czynią nieuzasadnionym ostateczny wniosek Sądu, iż zachodzi niepodobieństwo, aby pozwany mógł być ojcem małoletniej powódki. Dla zaprzeczenia bowiem ojcostwa w oparciu o art. 49 § 1 kodeksu rodzinnego niezbędne jest przeprowadzenie dowodu, że mimo wspólnego zamieszkiwania małżonków w okresie koncepcyjnym, nie utrzymywali oni ze sobą stosunków cielesnych. Przesłuchanie stron na tą okoliczność, jako jedyny dowód w sprawie, można by wówczas uznać za wystarczające, gdyby w wyniku przeprowadzenia tego dowodu można było na podstawie udowodnionych faktów logicznie uzasadnić wniosek o zupełnym zaniechaniu współżycia fizycznego stron. Opierając się na zeznaniach matki małoletniej Sąd przyjął, że obcowanie cielesne stron nie mogło mieć miejsca z uwagi na chorobę umysłową pozwanego, z powodu której żona czuła odrazę do męża. Wniosek taki mógłby być słuszny, gdyby w sprawie brak było jakichkolwiek dowodów, stwierdzających fakt współżycia małżonków w okresie koncepcyjnym. Ponieważ jednak dowody takie w sprawie istnieją (zeznania świadków: K.F.Ż. i J.Ż.), wniosku Sądu o braku innych przesłanek nie można uznać za dostatecznie uzasadniony. Sąd obowiązany był w takim przypadku skorzystać również z przepisu art. 236 § 1 k.p.c. przez ewentualne ustalenie stanu zdrowia pozwanego w okresie koncepcyjnym, jego zachowania się w stosunku do żony i członków rodziny, z którymi w tym okresie razem zamieszkiwał, wreszcie dokładnego ustalenia daty poczęcia dziecka i niemożności obcowania cielesnego małżonków w tym właśnie okresie. Brak tych dodatkowych przesłanek, a w szczególności nierozważenie wszystkich dowodów zebranych w sprawie, czynią zasadny wniosek rewizyjny o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.