1 CR 1293/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa S. K. przeciwko St. K. i W. K. o zaprzeczenie ojcostwa, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 28.III.1956 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneNa skutek pozwu S. K. Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego wyrokiem z dnia 28 marca 1956 r. ustalił, że mąż powódki S. K. nie jest ojcem jej syna, małoletniego W. K. urodzonego 8 lipca 1955 r. w Piasecznie.Sąd ustalił, że powódka utrzymywała stosunki cielesne z J. K. oraz, że od września 1954 r., kiedy mąż przyłapał ją na tym, nie współżyła fizycznie z mężem, z którym jednak nie zerwała pożycia ze względu na dwoje wspólnych dzieci. Nieletni W. K. wychowuje się w domu stron i pozostaje na utrzymaniu pozwanego S. K., który uznał powództwo dlatego, że - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - "zmierza do ustalenia prawdziwego ojcostwa dziecka i uznania go za swoje". Powódka nawiązała bliższe stosunki z K., gdyż w domu miała ciężkie warunki, a K. był kawalerem i prowadził własne gospodarstwo. Gdy K. postanowił ożenić się, pozwany S. K., mimo że z żoną nie współżył, udał się do niego z interwencją, lecz K. kazał mu opuścić mieszkanie, wyrażając się o powódce obelżywie. Pozwany nawiązał z żoną pożycie, gdyż ma z nią dwoje innych dzieci. Na podstawie takich ustaleń Sąd doszedł do wniosku, że mimo uznania powództwa przez pozwanego S. K., proces nie jest fikcyjny oraz, że wobec zerwania przez strony pożycia we wrześniu 1954 r., kiedy wykryty został stosunek powódki z K., powództwo należało uwzględnić.Wyrok Sądu Wojewódzkiego wskutek niezaskarżenia przez żadną ze stron uprawomocnił się 28 listopada 1957 r. Prokurator Generalny PRL złożył od powyższego wyroku rewizję nadzwyczajną, opartą na zarzucie obrazy art. 49 k.r. i art. 218 k.p.c. oraz naruszenia interesu Państwa Ludowego.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył co następuje:Nie można odmówić słuszności zarzutom skarżącego, które dotyczą nienależytego wyjaśnienia przez Sąd Wojewódzki okoliczności, koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie, że małżonkowie nie współżyli w okresie koncepcyjnym, oparte zostało jedynie na dowodzie z ich przesłuchania w charakterze stron, przy czym ich treść zeznań powinna była nasunąć istotne wątpliwości. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, zaprzeczając utrzymywania wzajemnych stosunków cielesnych, strony zarazem stwierdziły, że w okresie koncepcyjnym wspólnie mieszkały a w czasie składania zeznań powróciły nawet do pełnego współżycia.Sąd Wojewódzki nie miał także na uwadze, że przepis art. 49 k. r. wymaga ustalenia, że "zachodzi niepodobieństwo"" żeby mąż matki mógł być ojcem dziecka, którego ojcostwa zaprzecza. Aczkolwiek zaś wymogowi "niepodobieństwa" czyni zadość stwierdzenie braku stosunków cielesnych między małżonkami w okresie koncepcyjnym, jednak do takiego stwierdzenia nie może z reguły wystarczyć samo oświadczenie zainteresowanych, choćby złożone w trybie ich przesłuchania jako stron, lecz zeznania małżonków muszą być w takim wypadku poparte dodatkowymi obiektywnymi faktami, charakteryzującymi prawdopodobieństwo ich twierdzeń. Jest to konieczne zwłaszcza wówczas, gdy małżonkowie wspólnie mieszkają, gdyż bez ustalenia takich okoliczności, jak np. poważne zaostrzeżenie stosunków między nimi, nie można wyeliminować zmowy między małżonkami. Sąd Wojewódzki zamieścił wprawdzie w wyroku rozważania w tym przedmiocie, jednakże rozważań tych nie można uznać za wystarczające i prawidłowe. Hipoteza bowiem, że pozwany S. K. pragnie w drodze zaprzeczenia swego ojcostwa wyjaśnić rzeczywisty stan rzeczy, aby potem uznać dziecko za swoje, nie znajduje żadnego oparcia w materiale sprawy, ani nie pokrywa się z doświadczeniem życiowym, a nadto sprzeczna jest z istotą uznania, którą nie stwarza nowego stanu rzeczy, lecz stwierdza stan istniejący od chwili poczęcia dziecka, (por. wytyczne S. N. z 6.XII.1952 r. C. Prez. 166/52 Orz. S. N. poz. 31/53).Zarzuty obrazy art. 49 k.r. oraz art. 218 § 1 k.p.c. należało przeto uznać za usprawiedliwione.Ponieważ zaś niedostateczne wyjaśnienie przesłanek zaprzeczenia ojcostwa narusza zarazem interes Państwa Ludowego, związany z ochroną praw dziecka, przeto i ta podstawa rewizji nadzwyczajnej zasługuje na uwzględnienie.Z tych zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 398 w zw. z art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.