III CR 158/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: Z. Wiszniewski (sprawozdawca), Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa małoletniego Janusza Antoniego P. przeciwko Ludomirowi P. o zaprzeczenie ojcostwa, na skutek rewizji nadzwyczajnej Generalnego Prokuratora PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 16 listopada 1959 r., zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneMałoletni powód, urodzony 20.VIII.1957 r., domagał się ustalenia, że pozwany, mąż matki powoda, nie jest jego ojcem, gdyż od 1.IV.1955 r. nie utrzymywał z matką powoda stosunków fizycznych. Pozwany oświadczył, że uznaje powództwo i przyznaje podane w pozwie fakty. Sąd Wojewódzki dopuścił dowód z przesłuchania pozwanego jako strony, przy czym pozwany przesłuchany w tym charakterze zeznał, że od roku 1955 nie mieszkał i nie współżył z matką powoda. Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, ustalając na podstawie twierdzeń pozwu, potwierdzonych przez pozwanego przesłuchanego w trybie dowodu z przesłuchania stron, że niepodobieństwem jest, by pozwany był ojcem powoda, skoro ten urodził się po upływie 2 lat od rozejścia się jego matki z jej mężem i zaprzestania stosunków fizycznych. Żadna ze stron nie zaskarżyła wyroku Sądu Wojewódzkiego, wskutek czego wyrok ten się uprawomocnił.Dnia 29.V.1963 r. wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego, oparta na zarzucie naruszenia interesu Państwa Ludowego i istotnych przepisów prawa.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 311 k.p.c. przez to, że Sąd ten dopuścił i przeprowadził dowód z przesłuchania samego pozwanego. Skoro tezą dowodową było twierdzenie, że małżonkowie P. nie obcowali z sobą od roku 1955, to Sąd Wojewódzki powinien był dopuścić powołany przez powoda dowód z przesłuchania stron wskazując, że jako strona powodowa przesłuchana zostanie matka powoda (art. 312 k.p.c. i art. 52 k.r.). Skoro zaś matka powoda była nieobecna na rozprawie, należało rozprawę odroczyć i wezwać matkę powoda do osobistego stawiennictwa w celu przesłuchania jej w trybie dowodu z przesłuchania stron. Jeżeliby - mimo takiego wezwania - nie stawiła się ona na następne posiedzenie, Sąd Wojewódzki powinien byłby próbować w trybie art. 444 k.p.c. wymusić jej stawiennictwo.Okoliczność, że pozwany uznał powództwo i potwierdził fakty przytoczone w pozwie, nie była dostateczną podstawą dokonania ustaleń. Jeżeli w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa małżonkowie zgodnie twierdzą, że dziecko nie mogło być poczęte ze stosunków pomiędzy nimi, sąd powinien się upewnić, że nie zachodzi zmowa małżonków zmierzająca do wyłudzenia wyroku uwzględniającego powództwo. Dlatego też w sprawach o zaprzeczenie ojcostwa nawet zgodne zeznania małżonków, złożone w trybie przesłuchania stron, z reguły nie wystarczają, by przekonać sąd o prawdziwości faktów uzasadniających zaprzeczenie ojcostwa i z reguły potrzebne są jeszcze dalsze dowody. Tym bardziej więc niedostateczną podstawą ustalenia niepodobieństwa (art. 49 § 1 k.r.) jest zeznanie samego pozwanego.Z powyższych zasad zaskarżony wyrok ulega uchyleniu. Upływ terminu z art. 399 § 1 k.p.c. nie przeciwstawia się uchyleniu, skoro wadliwe uwzględnienie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa narusza zawsze interes Państwa Ludowego.Nietrafny jest natomiast pogląd rewizji nadzwyczajnej, jakoby Sąd Wojewódzki powinien był wyjaśnić, z kim matka dziecka obcowała w okresie poczęcia. Okoliczność ta jest w sprawie o zaprzeczenie ojcostwa zupełnie obojętna, gdy w żadnym razie nie może uzasadniać stwierdzenia jedynej okoliczności istotnej, a mianowicie niepodobieństwa, by mąż matki był ojcem dziecka (art. 49 § 1 k.r.). Mylny jest pogląd rewizji nadzwyczajnej, jakoby Sąd Wojewódzki powinien był ustalić, kto jest "rzeczywistym ojcem" małoletniego powoda. Dopóki bowiem domniemanie z art. 42 k.r. nie zostało obalone, dopóki zatem nie istnieje prawomocny wyrok uwzględniający powództwo o zaprzeczenie ojcostwa, dopóty nie wolno nikomu twierdzić, dowodzić ani ustalać, kto - wbrew domniemaniu z art. 42 k.r. - jest ojcem dziecka. Po prawomocnym zaprzeczeniu ojcostwa kwestia, kto jest ojcem dziecka, staje się wprawdzie otwarta, ale może być rozstrzygnięta wyłącznie w sposób wskazany w art. 43 k.r., a zatem albo przez uznanie dziecka, albo przez prawomocny wyrok uwzględniający powództwo o ustalenie ojcostwa. Natomiast w żadnym razie w procesie o zaprzeczenie ojcostwa nie wolno sądowi dokonywać ustalenia, kto jest ojcem dziecka.