3 CO 2/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Resich (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Franciszka B. przeciwko Marii B. o obniżenie wysokości alimentów, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 5 września 1956 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:1)"Czy Sąd w procesie o umorzenie obowiązku alimentacyjnego drugiego małżonka na zasadzie art. 34 § 3 kod. rodz. może badać kwestię winy małżonka zobowiązanego, jeżeli rozwód orzeczono bez orzekania o winie za zgodą stron?"2)"Czy przepis art. 34 § 3 kod. rodz. będzie miał zastosowanie także i do układów majątkowych małżeńskich, które nakładają obowiązek dokonywania wpłat na rzecz drugiego z małżonków w następstwie rozliczeń wzajemnych majątkowych?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:1)"W procesie o zwolnienie od obowiązku alimentacyjnego drugiego małżonka na zasadzie art. 34 § 3 kod. rodz. sąd nie może badać kwestii winy małżonka zobowiązanego, jeżeli rozwód orzeczono bez orzekania o winie za zgodą stron".2)"Prawo do dożywotniej renty alimentacyjnej, wynikające w następstwie wzajemnych rozliczeń majątkowych z układu zatwierdzonego przez sąd w wyroku orzekającym rozwód na zgodny wniosek małżonków (art. 33 pr. małż., art. XIII przep. wpr. pr. mał.), w zasadzie nie wygasa po upływie lat pięciu od wejścia w życie kodeksu rodzinnego".Uzasadnienie faktyczneBez względu na to, czy rozwód orzeczono z zaniechaniem orzekania o winie na podstawie art. 31 § 2 kod. rodz., czy też na zgodny wniosek małżonków na podstawie art. XIII przep. wpr. pr. mał. z 1945 r., każdy z małżonków ma pozycję małżonka niewinnego z punktu widzenia art. 34 § 3 kod. rodz.Powstaje jednak pytanie, czy pozycję tę może on utracić na skutek ponownego procesu, w którym zostanie wykazana jego wina za spowodowanie rozkładu pożycia małżeńskiego.Na pytanie powyższe należy jednak dać odpowiedź negatywną. Problem winy za spowodowanie rozkładu małżeństwa ma istotne znaczenie zarówno z punktu widzenia możliwości uzyskania rozwodu, jak i konsekwencji jego orzeczenia (art. 30 § 1, 27 i 34 kod. rodz. oraz art. 24, 29 i 30 pr. mał.). Decyzja małżonków co do nieorzekania o winie ma tak decydujący wpływ na ukształtowanie ich decyzji co do wyrażenia zgody na rozwód, że musi być traktowana jako nierozdzielna przesłanka ich ostatecznego ustosunkowania się do rozwiązania samego małżeństwa. Słusznie też przyjęte jest w orzecznictwie, że na wypadek zaskarżenia orzeczenia rozwiązującego małżeństwo jedynie w przedmiocie winy małżonka - ewentualnie uchylający wyrok musi objąć całe orzeczenie.W związku z powyższym należy przyjąć, że wykładnia, według której ustosunkowanie się małżonka do kwestii jego zgody na pominięcie orzekania o winie, potrzebne mu dla samego uzyskania rozwodu, mogło być zmienione po uzyskaniu tegoż rozwodu dla innych celów - byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego Polski Ludowej (art. 1 p.o.p.c.).Jeżeli natomiast chodzi o rentę alimentacyjną opartą na układzie majątkowym, należy przede wszystkim podnieść, że już w uchwale z dnia 1 grudnia 1955 r. 4 CO 46/55 Sąd Najwyższy stwierdził, iż prawo do dożywotniej renty alimentacyjnej, wynikające z układu zatwierdzonego przez sąd w wyroku orzekającym rozwód na zgodny wniosek małżonków, w zasadzie nie wygasa po upływie lat 5 od wejścia w życie kodeksu rodzinnego. Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela to stanowisko. W związku jednak z drugim pytaniem Sądu Wojewódzkiego należy dodać, że okoliczność, iż renta alimentacyjna pozostaje w związku z wzajemnymi rozliczeniami majątkowymi małżonków, świadczy jedynie o tym, że układ ich dotyczy nie tylko renty ustawowej (art. 34 kod. rodz.), lecz również częściowo renty umownej (art. 592 k.z.). Okoliczność więc ta wpływa raczej na większą swobodę przy zawarciu układu i z reguły nie będzie się sprzeciwiała rozciągnięciu obowiązku alimentacyjnego poza okres przewidziany w art. 34 § 3 kod. rodz. Postanowienie takie tylko wyjątkowo mogłoby być uznane za nieważne (art. 41 p.o.p.c.) lub za nie zasługujące na ochronę prawną (art. 3 p.o.p.c.).