3 CO 29/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Białek (sprawozdawca). Sędziowie: K. Kwapiszewski, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Franciszka W. o stwierdzenie praw do spadku po Bronisławie W., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy w myśl art. 13 k.p.n. uczestnikiem postępowania niespornego może być osoba, której praw wynik sprawy nie dotyka bezpośrednio, lecz która ma interes w wyniku sprawy, a w szczególności, czy współwłaściciel nieruchomości może wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie praw do spadku po innym współwłaścicielu tej nieruchomości, gdy nie rości sobie praw do spadku, ale ma interes w ustaleniu, kto obecnie należy do grona współwłaścicieli tej nieruchomości?"udzielił następującej odpowiedzi:"Współwłaściciel nieruchomości może domagać się stwierdzenia praw do spadku po dalszym współwłaścicielu na rzecz jego spadkobierców, chociaż sam nie rości sobie praw do spadku".Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki sformułował pytanie wadliwie, nie o to bowiem chodzi, czy współwłaściciel może wziąć udział w toczącej się sprawie o stwierdzenie praw do spadku po innym współwłaścicielu z mocy art. 13 § 1 k.p.n., lecz o to, czy przysługuje mu uprawnienie do postawienia wniosku o stwierdzenie praw do spadku po tym drugim współwłaścicielu, chociaż sam nie rości sobie praw do spadku.Każdy współwłaściciel może z mocy art. 93 pr. rzecz. żądać zniesienia współwłasności i to jego uprawnienie nie może być uchylone nawet przez czynność prawną, wyjąwszy okres pięcioletni. Stosownie do postanowień art. 29 dekr. z dnia 8.XI.1946 r. (Dz. U. Nr 63, poz. 345) wnioskodawca domagający się zniesienia współwłasności powinien dołączyć do wniosku dokument stwierdzający prawo własności uczestników. Takim dokumentem może być w stosunku do spadkobierców zmarłego współwłaściciela, którzy swych praw wbrew obowiązkom wynikającym z art. 29 dekretu z dnia 11.X.1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 320) nie ujawnili, tylko sądowe stwierdzenie praw do spadku.Również cel postępowania o zniesienie współwłasności, w szczególności przepisana w art. 39 dekretu treść mającej zapaść decyzji, wymaga uprzedniego ustalenia własności i udziałów uczestników. Nasuwa się tu analogia z postępowaniem o dział spadku, w którym sąd z urzędu stwierdza prawa do spadku uczestników, jeżeli nie zostały one już przedtem stwierdzone, by przy ostatecznym podziale nie było wątpliwości, co się komu z mocy decyzji działowej należy. Analogii nie można jednak posuwać za daleko i przeszczepiać przepisu § 3 art. 141 dekr. o post. spadk. do postępowania o zniesienie współwłasności, brak bowiem podobnego przepisu w dekrecie z dnia 8.XI.1946 r. (Dz. U. Nr 63, poz. 345) nie jest przypadkowy. Wniosek taki wynika z różnej właściwości sądów powołanych do przeprowadzenia postępowania spadkowego i zniesienia współwłasności.Uprawnienia współwłaściciela z art. 93 pr. rzecz. nie mogą doznać uszczuplenia przez bierne zachowanie się spadkobierców zmarłego innego współwłaściciela, którym może dogadzać stan istniejący na wspólnej rzeczy i którzy dlatego nawet rozmyślnie nie chcą swych praw spadkowych sądownie ustalać i ujawniać. W takich wypadkach jedynym wyjściem z sytuacji jest stwierdzenie praw do spadku po współwłaścicielu na wniosek drugiego współwłaściciela, który nie roszcząc sobie sam praw do spadku, ma jednak interes w tym, by prawa do spadku po zmarłym zostały stwierdzone, aczkolwiek jest mu obojętne, kto i w jakich częściach spadek dziedziczy.Zagadnienie, kogo należy uważać za zainteresowanego, a tym samym za uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie praw do spadku (art. 45 pr. spadk.), było dość szczegółowo omawiane w literaturze prawniczej (por. Gwiazdomorski: "Przegl. Not." 1950/VII-VIII/57 oraz Ignatowicz, Pietrzykowski: "Przegl. Not." 1950/XI-XII/433).Nie budzi na ogół wątpliwości, że wierzyciele spadkodawcy mają uprawnienie do występowania z wnioskiem o stwierdzenie praw do spadku spadkobierców dłużnika, ryzykują bowiem koszty ewentualnego procesu przeciw domniemanym spadkobiercom, wszczętego przed sądowym stwierdzeniem ich praw do spadku. Spór toczy się w zasadzie o zagadnienie drugorzędne: czy mianowicie sam przymiot wierzyciela uprawdopodabnia w dostatecznej mierze interes wierzyciela, czy też ma on w każdym wypadku uzasadnić swój szczególny interes.Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela pogląd pierwszy, w praktyce bowiem byłoby wierzycielowi - poza tym, że jest wierzycielem i że chce domagać się zaspokojenia od spadkobierców swego dłużnika - trudno udowodnić inne jeszcze okoliczności, zresztą bliżej nie skonkretyzowane, mające decydować o jego uprawnieniu z art. 45 Prawa spadk. Łatwiej znacznie jest spadkobiercom dłużnika wykazać, że w konkretnej sprawie wierzyciel w stwierdzeniu ich praw do spadku nie ma interesu.Położenie współwłaściciela w stosunku do spadkobierców zmarłego dalszego współwłaściciela jest podobne do sytuacji wierzyciela. Współwłaściciele mogą wprawdzie w drodze umowy określić sposób korzystania z nieruchomości przez jej podział ad usum i zlikwidować niejako współwłasność, choćby na okres przejściowy, stan taki jednak jest już w założeniu wyjątkowy. Poza tym wyjątkiem, zarząd i korzystanie z pożytków oraz udział w kosztach bieżącej eksploatacji stwarza między współwłaścicielami rozliczne wzajemne roszczenia. Sam zresztą zarząd wspólną rzeczą wymaga pewności co do uprawnień osób zgłaszających się w charakterze współwłaścicieli i wielkości ich udziałów.Wszystko to przemawia za zrównaniem współwłaścicieli z wierzycielami w zakresie przyznania im zainteresowania w znaczeniu art. 45 pr. spadk., uprawniającego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie praw do spadku spadkobierców zmarłego współwłaściciela, niezależnie nawet od tego, czy wszczęli lub zamierzają wszcząć postępowanie o zniesienie współwłasności. Spadkobiercy ci mogą oczywiście przeczyć twierdzeniu wnioskodawcy o jego zainteresowaniu i dowodzić braku interesu, podobnie jak to ma miejsce w stosunku między wierzycielem a dłużnikiem.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi o treści jak w sentencji.