3 CR 4/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Marii K. przeciwko Adamowi K. o pozbawienie władzy rodzicielskiej, po rozpoznaniu w dniu 7 maja 1958 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy ojciec, któremu wyrokiem orzekającym rozwód określono tylko uprawnienia w zakresie nadzoru nad wychowaniem dziecka i utrzymania z nim stosunków osobistych, jest przedstawicielem ustawowym tego dziecka w rozumieniu art. 67 § 2 k.r.?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:"To z rodziców, któremu w wyroku orzekającym rozwód sąd nie powierzył wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, a jedynie przyznał uprawnienia w zakresie nadzoru nad wychowaniem dziecka i utrzymywania z nim stosunków osobistych, nie jest przedstawicielem ustawowym tego dziecka w rozumieniu art. 67 § 2 k.r."Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Maria K. i przeciwnik Adam K. byli małżeństwem, którego rozwód został orzeczony wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 28 maja 1954 r. W wyroku orzekającym rozwód Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem stron Andrzejem K. matce dziecka, z tym, że ojciec zachowuje prawo nadzoru nad jego wychowaniem.Obecnie wnioskodawczyni występując o pozbawienie ojca władzy rodzicielskiej nad dzieckiem stron, jako przesłankę faktyczną powołała między innymi to, że ojciec wbrew interesowi dziecka odmówił wyrażenia zgody na przysposobienie dziecka stron przez obecnego męża matki Zdzisława K.Sąd Powiatowy uwzględnił wniosek i pozbawił ojca władzy rodzicielskiej nad synem Andrzejem.W związku z rozpoznawaniem rewizji Adama K. Sąd Wojewódzki w Krakowie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, przedstawione wyżej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy na pytanie powyższe udzielając odpowiedzi, jak w sentencji uchwały, zważył co następuje:W myśl art. 54 k.r. władza rodzicielska obejmuje w szczególności prawo i obowiązek rodziców kierowania dziećmi, reprezentowania ich i zarządzania ich majątkiem. Z powyższego przepisu wynika, że prawo a zarazem obowiązek reprezentowania dzieci jest składnikiem władzy rodzicielskiej. Konsekwencją tego stwierdzenia jest wniosek, że granice prawa reprezentacji dziecka wytycza zakres przysługującej każdemu z rodziców władzy rodzicielskiej. Jeżeli jest ona ograniczona, to o tyle ograniczone jest również prawo rodziców do reprezentowania dziecka.W myśl art. 57 § 1 k.r. każde z rodziców z osobna jest przedstawicielem ustawowym dziecka, choć ich władza rodzicielska jest wspólna, czyli że każde z rodziców może samodzielnie bez udziału drugiego działać w imieniu dziecka.Wyjątek od tej zasady wprowadza przepis art. 437 k.p.c., albowiem czyni on wyłom w zasadzie wyrażonej w art. 56 § 1 k.r., że władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Przepis bowiem art. 437 k.p.c., choć nie przewiduje wygaśnięcia władzy rodzicielskiej tego z rodziców, któremu nie powierzono wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, to jednak w myśl tego przepisu z mocy orzeczenia sądu podmiotem praw i obowiązków wynikających między innymi z art. 54 i 57 § 1 k.r. staje się wyłącznie to z rodziców, któremu w wyroku rozwodowym powierzone zostało wykonywanie władzy rodzicielskiej z ograniczeniem na rzecz drugiego z rodziców w zakresie wskazanym przez sąd w wyroku orzekającym rozwód.Przesłanką wprowadzenia przez art. 437 k.p.c. instytucji powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej jest dążenie do usunięcia możliwości kolizji między uprawnieniami każdego z rodziców przez wyraźne rozgraniczenie ich praw i obowiązków.Wyrok sądu orzekający rozwód przez powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem jednemu z rodziców ogranicza tym samym władzę rodzicielską drugiego z rodziców, któremu przysługują tylko takie uprawnienia, jakie wskaże sąd w swym orzeczeniu.Jak już wskazano na wstępie, ograniczenie władzy rodzicielskiej pociąga w tym samym zakresie ograniczenie prawa do reprezentowania dziecka, które to prawo nie jest uprawnieniem samodzielnym, a jedynie składnikiem władzy rodzicielskiej.To z rodziców więc, któremu sąd w wyroku orzekającym rozwód nie powierzył wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem i nie przyznał żadnych uprawnień w zakresie prawa reprezentowania dziecka, nie jest uprawnionym do reprezentowania dziecka z mocy art. 54 k.r.W myśl art. 86 przepisów ogólnych prawa cywilnego rodzice, jeżeli im służy władza rodzicielska, są przedstawicielami ustawowymi dziecka.Jeśli więc jedno z rodziców z mocy orzeczenia zawartego w wyroku rozwodowym nie jest uprawnione do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, a tym samym do reprezentowania dziecka, nie jest ono również przedstawicielem ustawowym dziecka.Skoro w myśl art. 67 § 1 k.r. do przysposobienia potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego, a nie rodziców, przedstawicielem ustawowym dziecka w rozumieniu tego przepisu jest to z rodziców rozwiedzionych, któremu sąd w wyroku rozwodowym powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej, a zatem do orzeczenia przysposobienia konieczna jest zgoda tego z rodziców, które z mocy wyroku orzekającego rozwód wykonuje władzę rodzicielską nad dzieckiem, które ma być przysposobione.Stanowisko to nie pozbawia drugiego z rodziców, któremu nie powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, prawa uczestniczenia w postępowaniu i wyrażania zgody lub odmowy tej zgody na przysposobienie. Brak jednak zgody tego z rodziców nie stanowi przeszkody do orzeczenia przysposobienia, a władza opiekuńcza winna wziąć pod uwagę motywy odmowy zgody na przysposobienie jako jedną z okoliczności sprawy.Z tych względów należało na postawione pytanie prawne odpowiedzieć jak w sentencji uchwały.