3 CR 710/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Resich. Sędziowie: S. Białek (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa 1) Antoniego Z. i 2) Marii H. przeciwko 1) Annie K. i innym 13 pozwanym o zniesienie służebności, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 1 lutego 1957 r.,uchylił zaskarżony wyrok i wyrok Sądu Powiatowego w Gorlicach z dnia 21 lipca 1955 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Gorlicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 21 lipca 1955 r. Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo, znosząc służebność przechodu przez parcele gruntowe powodów oznaczone nr 633/3 i 615/4 gm. K. bez odszkodowania i zakazując pozwanym wykonywania tej służebności. Wyrok swój oparł Sąd Powiatowy na przepisie art. 189 pr. rzecz. i uzasadnił faktem istnienia na potrzeby pozwanych i innych mieszkańców gromady K. drogi publicznej. Jedyną zaletą spornej ścieżki, zdaniem Sądu, może być to, że biegnie ona po terenie niższym i o nawierzchni wygodniejszej dla pieszych niż droga publiczna, okoliczność ta jednak nie może stanowić przeszkody do zniesienia służebności na podstawie powołanego przepisu. Ponadto w uzasadnieniu powołano się na stanowisko zajęte przez Sąd Powiatowy w poprzednim, identycznym wyroku, uchylonym tylko ze względów formalnych, które to stanowisko Sąd Wojewódzki uznał za słuszne.We wspomnianym wyroku Sąd Powiatowy obszernie uzasadnił swój pogląd zaznaczając, że istniejąca droga publiczna jest dobrze utrzymana, lepsza i wygodniejsza niż sporna ścieżka, która biegnie miejscami nad potokiem o urwistym brzegu, jest błotnista i nawet niebezpieczna dla dzieci. Posiadłości pozwanych i interwenientów mają bezpośrednie połączenie z drogą gminną. Dla powodów sporna ścieżka jest szczególnie uciążliwa, gdyż prowadzi przez sad powoda i orne pole powódki. W okresie dojrzewania owoców właściciel ponosi duże szkody, nie mogąc upilnować ogrodu przed szkodami, jakie wyrządzają przechodzące osoby. Wprawdzie ścieżka istnieje od wielu lat, lecz dawniej stosunki gospodarcze były inne, ścieżka prowadziła przez pastwiska i przechodzenie nie przeszkadzało właścicielom. Obecnie, gdy droga gminna została doprowadzona do bardzo dobrego stanu, istnienie ścieżki stało się zupełnie zbędne, a dzieci nie potrzebują chodzić ścieżką, gdyż znają lepszą drogę, gminną. Przed zaspami, powstającymi zimą na drodze publicznej, można się wspólnym wysiłkiem zabezpieczyć.Sąd Wojewódzki oddalił rewizję pozwanych od wyroku z dnia 21 lipca 1955 r., uznając stanowisko Sądu Powiatowego za trafne.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną wniesioną w terminie 6-miesięcznym, przewidzianym w art. 399 k.p.c.Skarżący zarzuca naruszenie art. 189 pr. rzecz. i art. 3 p.o.p.c. i wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego w Gorlicach z dnia 22 lipca 1955 r. i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRewizja nadzwyczajna jest uzasadniona, jeżeli chodzi o naruszenie art. 189 pr. rzecz. przez błędną wykładnię i związane z tym błędem nienależyte wyjaśnienie sprawy.Sąd Najwyższy podziela w szczególności wywody rewizji nadzwyczajnej co do tego, że zniesienie służebności z mocy art. 189 pr. rzecz. może nastąpić dopiero wówczas, gdy służebność utraciła wszelkie znaczenie, oraz że sytuacja taka nie zachodzi mimo istnienia w bliskim sąsiedztwie spornej ścieżki drogi publicznej, gdy nawierzchnia ścieżki jest w stopniu istotnym wygodniejsza, zwłaszcza gdy w pewnych okresach z powodu błota czy zasp śnieżnych używanie drogi publicznej jest utrudnione lub nawet niemożliwe.Pozwani zgłaszali takie zarzuty, przedstawiali nawet dowody (zeznania świadka W. i pisma kierownika Publ. Szkoły Powsz. w K.), Sądy jednak Powiatowy i Wojewódzki nie przypisały twierdzonym przez pozwanych okolicznościom istotnego znaczenia. Według poglądu Sądu Powiatowego, przeszkody powstające na drodze publicznej powinien usunąć kolektywny wysiłek. Pogląd ten podzielił i Sąd Wojewódzki, dodając ponadto, że utrzymywanie drogi w stanie zdatnym do użytku jest obowiązkiem właściwych władz.Oba Sądy nie miały na uwadze, że niezależnie od mniej lub więcej uzasadnionych postulatów pod adresem władz stan faktyczny może odbiegać od postulowanego w sposób istotny, a zły stan drogi publicznej uzasadnia, jak to już Sąd Najwyższy wyjaśniał, nawet ustanowienie służebności drogi koniecznej (por. uchwałę SN z dnia 18 września 1956 r., sygn. I CO 29/54). Tym więcej usprawiedliwia on znaczenie i gospodarczy sens służebności istniejącej.Było zatem obowiązkiem Sądu Powiatowego zbadanie zasadności zarzutu pozwanych i interwenientów co do wadliwości i niedostępności drogi publicznej w pewnych porach roku z powodu błota bądź zasp śnieżnych i gdyby się okazało, że znaczenie istniejącej służebności ogranicza się obecnie tylko do pewnych pór roku, to zgodnie z zasadą, że ustawodawca zezwalając na więcej, zezwala tym samym i na mniej, można wykonywanie służebności odpowiednio czasowo ograniczyć, jeżeli wywierałoby to dodatnie gospodarczo skutki.Błędna ocena przez Sąd Powiatowy w świetle postanowień art. 189 pr. rzecz. naruszała ten przepis i stosownie do postanowień art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c. powinna była być rozważana przez Sąd Wojewódzki niezależnie od treści skargi rewizyjnej.Sąd Najwyższy nie podziela natomiast wywodów rewizji nadzwyczajnej co do tego, że już sam fakt, iż po stronie powodowej występują tylko dwie osoby, a przeciw ich interesom wypowiada się przeszło 80 osób, oświetla postępowanie powodów jako niezgodne z zasadami współżycia w Państwie Ludowym i uzasadnia odmowę ochrony ich praw. Jeżeli szkodliwe niewątpliwie dla interesów powodów postępowanie choćby większej liczby osób nie ma żadnego innego uzasadnienia prócz często spotykanego konserwatyzmu i uporu w utrzymywaniu zbędnych i gospodarczo szkodliwych ścieżek, to realizowanie przez właścicieli roszczenia o zniesienie takich służebności nie można oceniać jako naruszenia zasad współżycia. Jeżeli natomiast opinia owej wielkiej liczby osób przeciwstawiających się żądaniu powodów jest w istocie wyrazem gospodarczego sensu istnienia służebności, to do ochrony interesów tej większości wystarczałby sam art. 189 pr. rzecz. bez potrzeby uciekania się do postanowień art. 3 p.o.p.c.