3 CR 998/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w P. p-ko A. K. o 19.038,69 zł z tytułu niedoboru po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach Ośrodek Zamiejscowy w Częstochowie z dnia 23 października 1959 r. zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWedług twierdzeń pozwu, pozwana pełniła obowiązek kierowniczki sklepu, w którym w czasie od 2 marca do 25 listopada 1952 r. powstał niedobór w wysokości 19.038,69 zł. Powódka domaga się zasądzenia wspomnianej kwoty.Sąd Wojewódzki roszczenie uwzględnił.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanej Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Istnienie i wysokość niedoborów może być wykazana za pomocą wszelkich dowodów przewidzianych w k.p.c. Dokumenty źródłowe stanowią tylko jeden ze wspomnianych dowodów. Ich zniszczenie jak w sprawie nie oznacza jednak, by wykazanie istnienia i wysokości niedoboru było w ogóle wyłączone. Toteż Sąd Wojewódzki władny był dokonać ustalenia w oparciu o inne dostępne dowody, i tak uczynił.Oczywiście, wyciąg z ksiąg powódki nie może być potraktowany jako dowód lecz stanowił jedynie część twierdzeń powódki.Pozwana jednak w czasie gdy dowody źródłowe nie uległy jeszcze zniszczeniu oświadczyła w sprawie karnej i cywilnej, że "nie kwestionuje" "wyliczenia i wysokości manka". Oświadczenia te znalazły oparcie w dowodzie ze świadka Z., który zeznał, iż jako główny księgowy konfrontował w obecności pozwanej wszystkie dowody i na ich podstawie dokonał wyliczenia. Pozwana zatem nie podnosiła zastrzeżeń co do wyliczenia wysokości niedoboru będąc przekonana o prawidłowości remanentów i zapisów w księgach powódki.Toteż Sąd Wojewódzki nie przypisał wagi oświadczeniu pozwanej złożonemu w czasie gdy dokumenty źródłowe uległy już zniszczeniu, że "nie zgadza się z wyliczeniem" - nie z tej przyczyny, iż nastąpiło to w końcowej fazie postępowania, lecz dlatego, że zebrane dowody wystarczały do przyjęcia, iż wyliczenie niedoborów było istotnie niewadliwe a tym samym do ustalenia, że manko w wysokości 19.038,69 zł rzeczywiście powstało. Innymi słowy, u podstaw zapatrywania Sądu Wojewódzkiego nie leżał pogląd jakoby pozwana nie kwestionowała wyliczenia, chociaż w rzeczywistości szkody nie było, lecz pogląd, iż pozwana nie podnosiła zastrzeżeń z tego względu, że niedobór powstał w wysokości wskazanej w wyliczeniu.W przytoczonym stanie rzeczy, stanowisko Sądu Wojewódzkiego w zakresie wysokości szkody, należy uznać za niewadliwe.Natomiast w sprawie braku wystarczających ustaleń w przedmiocie podstaw niepodzielnego obowiązku wyliczenia się (art. 4 k.z.), a w konsekwencji i solidarnej odpowiedzialności pozwanej z nie będącą stroną w procesie J. K. z domu S. Jeśliby istotnie zachodziła odpowiedzialność solidarna to pozwana odpowiadałaby za manko i w tej części, w której odpowiadałaby K.Jednakże do przyjęcia prawnie skutecznego niepodzielnego obowiązku wyliczenia nie mogłoby dojść jedynie wówczas gdyby dobór kadr, był pozostawiony nie powódce, lecz pozwanej. W braku tej przesłanki niepodzielny obowiązek wyliczenia się nie byłby prawnie skuteczny i następowałby podział odpowiedzialności między pozwaną a K. w stosownych do okoliczności częściach, w braku zaś podstaw do innego określenia, w częściach równych. Wśród wspomnianych okoliczności należałoby zwłaszcza zająć stanowisko co do zeznań pozwanej, jakoby skup jaj był prowadzony tylko przez K.Niepoczynienie ustaleń w tych kwestiach narusza art. 218 § 1 i 326 k.p.c.Wreszcie Sąd Wojewódzki podniósł, iż wobec zapadnięcia prawomocnego wyroku karnego przypisującego pozwanej "przetrzymywanie w sklepie" K. M., (który następnie został przez pozwaną przechwycony na kradzieży pieniędzy z kasy sklepowej), nieprowadzenie dziennych zestawień utargów i przez to narażanie powódki na straty - pozwanej nie przysługuje już obrona, że szkoda powstała z przyczyn za które nie odpowiada. Istotnie, z uwagi na treść - art. 7 § 1 k.p.c. pozwana nie może korzystać z przewidzianego z art. 239 k.z. prawa obalenia domniemania swej winy. Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że skazujący wyrok karny nie pozbawia pozwanej obrony przez prowadzenie dowodu, że powódka przyczyniła się do wyrządzenia szkody (art. 158 § 2 k.z.). W okolicznościach sprawy mogłoby tu chodzić o warunki pracy (np. rozmieszczenie kas w sklepie), brak nadzoru itp.Niepoczynienie ustaleń i w tej materii, obraża art. 218 § 1 i 326 k.p.c.Toteż wobec usprawiedliwienia podstaw rewizyjnych, zaskarżony wyrok ulega uchyleniu.