4 CO 3/60

SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przekazane w trybie art. 388 k.p.c. wynikłe w sprawie z powództwa M.Z. przeciwko B. P. jako kuratorowi zmarłego E. S. o ustalenie ojcostwa:"Czy w sprawie o ustalenie ojcostwa spadkobiercy domniemanego ojca są legitymowani do zgłoszenia interwencji ubocznej po stronie kuratora"?Sąd Najwyższy postanowił udzielić następującej odpowiedzi:"W sprawie o ustalenie ojcostwa spadkobiercy domniemanego ojca są legitymowani do zgłoszenia interwencji ubocznej po stronie kuratora".Uzasadnienie faktycznePrzystępując do analizy przedstawionego w trybie art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu pytanie, należy w pierwszym względzie rozważyć, czy dotyczy ono sytuacji, w której można mówić o interesie prawnym w rozumieniu art. 67 k.p.c. W tym jednak zakresie odpowiedź pozytywna nie może budzić wątpliwości. Przez ustalenie ojcostwa prawa spadkobierców domniemanego ojca z reguły podlegają ograniczeniu, w procesie więc o ustalenie ojcostwa spadkobiercy z reguły mają interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść pozwanego. Mają w tym interes bezpośredni, gdyż wynik tego procesu oddziaływuje wprost na ich prawa. Odmienne orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczyło innych sytuacji jak np. dopuszczalność interwencji ubocznej przy zaprzeczeniu ojcostwa po stronie pozwanej, w tych bowiem wypadkach wynik procesu nie oddziaływuje wprost na prawa interwenienta lecz dopiero następny proces o ustalenie ojcostwa względnie akt uznania.Po przyjęciu, iż w danym wypadku zachodzi interes prawny i to bezpośredni do zgłoszenia interwencji ubocznej, należy następnie rozważyć czy interes ten może podlegać w formie interwencji ochronie prawnej. Wątpliwości może wywołać okoliczność, że kodeks rodzinny ściśle ogranicza krąg osób jakie mogą brać udział w procesie o ustalenie ojcostwa dając w ten sposób wyraz woli wysunięcia w tych procesach na plan pierwszy interesów czysto osobistych i rodzinnych (art. 47 kodeksu rodzinnego).Czy jednak z tego miałoby wynikać, że kodeks rodzinny odcina wszelką drogę do obrony interesów prawnych osób trzecich w formie interwencji ubocznej. Taki wniosek byłby chyba za daleko idący i bez podstaw w samej ustawie. Kodeks rodzinny wprowadza jedynie zasadę pewnego rodzaju gradacji, hierarchii wartości. Wysuwa na pierwszy plan interesy osobiste i rodzinne, nie przekreśla jednak respektowania i innych interesów prawnych. W sprawach zresztą o ustalenie ojcostwa ścisłe określenie kręgu osób, jakie mogą wytoczyć powództwo jest uzasadnione okolicznością szczególnie osobistego charakteru tej decyzji. Nie można jednak uznać, aby ta była sferą zupełnej ich dowolności, czego dowodem jest możliwość wytoczenia powództwa przez prokuratora. To samo dotyczy pozwanego kuratora, ustanowionego na podstawie art. 47 § 3 k.r. Wynik procesu nie zależy od ich wyłącznej woli lecz przede wszystkim od ustalonego rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Ustawienie więc tych wszystkich elementów, jakie mogą wpływać na odtworzenie w procesie obrazu rzeczywistego, ma swoje znaczenie. Do takich zaś elementów należy pozycja interwenienta ubocznego. Przykładem jego użyteczności w procesie może być stan tej sprawy, na której tle postawiono niniejsze pytanie.Kurator nie wniósł rewizji. Rewizje wnieśli spadkobiercy jako interwenienci uboczni przedstawiając sądowi nowe okoliczności.Odnośnie omawianego zagadnienia nie można również zapominać, iż chodzi tutaj o interwencję uboczną spadkobierców ustawowych a więc osób, które z reguły należą do kręgu rodziny. Osobom tym nie zawsze będzie zależało wyłącznie na interesach materialnych, mogą przecież występować inne interesy o charakterze czysto osobistym, rodzinnym. Tego rodzaju interesu nie można pomijać przy analizie omawianego zagadnienia i potrzeby ich ochrony.Pozostaje jeszcze jedna kwestia do wyjaśnienia. Zgodnie z art. 447 k.p.c. w sprawach ze stosunkiem rodziców i dzieci wyrok prawomocny ma także skutek w stosunku do osób trzecich. W procesie więc o ustalenie ojcostwa spadkobiercy pozwanego mieliby pozycję interwenientów, samoistnych (art. 72 k.p.c.). W związku z tym powstaje pytanie, czy dla dopuszczalności takiej interwencji nie stoją na przeszkodzie przepisy kodeksu rodzinnego, które wyraźnie ograniczają krąg stron procesowych a to z uwagi na to, że do stanowiska interwenienta zamoistnego w procesie mają odpowiednie zastosowanie przepisy o współuczestnictwie jednolitym. Uznać jednak należy, że takiej przeszkody nie ma. Interwenient bowiem samoistny nie może dokonywać w procesie aktów dyspozycyjnych nie można więc go utożsamiać ze spółuczestnikiem jako stroną procesową a ponadto art. 72 k.p.c. mówi o "odpowiednim" stosowaniu przepisów o spółuczestnictwie jednolitym, przy "odpowiednim" zaś stosowaniu można uwzględnić specyfikę danej interwencji samoistnej. Specyfikę tę tworzy hierarhia wartości ustanowionych przez kodeks w tego rodzaju procesach, w których rolę dominującą przyznaje się osobistym interesom rodzinnym.W tym stanie rzeczy należało na postawione Sądowi Najwyższemu pytanie udzielić odpowiedzi twierdzącej.