4 CR 1254/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski. Sędziowie: Z. Wiszniewski, M. Piekarski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Państwowego Ośrodka Maszynowego w K. przeciwko Zdzisławowi M. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 5 listopada 1958 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu.Uzasadnienie faktycznePozwany (urodz. 12.XI.1935 r.) był od 1.XII.1954 r. do 3.XII. 1955 r. odpowiedzialnym magazynierem paliw w powodowym Ośrodku Maszynowym. Ośrodek żądał zasądzenia od pozwanego 41.759,86 zł (z % i kosztami procesu) tytułem pokrycia niedoboru. Biegły z zakresu księgowości N. określił niedobór na 40.505,22 zł, odjął od tej sumy 1.121,45 zł superaty w olejach i odliczył 5.394,46 zł ubytków naturalnych, uzyskując w ten sposób kwotę 33.989,31 zł niedoboru. Strona powodowa ograniczyła swe żądanie do tej kwoty. Sąd Wojewódzki zasądził jej połowę (16.994,65 zł), a w pozostałej części powództwo oddalił uznawszy (art. 158 § 2 k.z.), że powód przyczynił się do powstania połowy niedoboru, gdyż:1) główny magazyn paliw znajdował się we wspólnym budynku z innym magazynem zawierającym żelazo i części zamienne maszyn, a do tego wspólnego budynku dostęp miał nie tylko pozwany, ale również magazynier G., który też miał klucz od wspólnego magazynu;2) pompa połączona z basenami ropy przez pewien czas nie była należycie zabezpieczona i inne osoby mogły ją uruchamiać, dopóki powód nie zarządził zamknięcia pomieszczenia, mieszczącego pompę na drzwi i kłódkę;3) powód nie dopilnował sprawdzenia co miesiąc remanentów magazynowych i kontrolowania kartoteki magazynowej, którą pozwany przestał prowadzić od września 1955 r.;4) dwudziestoletni pozwany nie miał kwalifikacji potrzebnych do kierowania tak dużym magazynem, gdyż ukończył tylko szkołę powszechną.Pozwany w rewizji żąda zmiany wyroku przez oddalenie powództwa albo uchylenia wyroku i ponownego rozpoznania sprawy. Zarzuca, że niedobór powstał z winy powoda przez nieodpowiednie zabezpieczenie magazynu, tolerowanie dostępu innych osób do magazynu, honorowanie w księgowości dokumentów rozchodowych bez podpisu magazyniera, tolerowanie wystawiania dokumentów z błędną i nieprawidłową numeracją, tolerowanie nierozliczenia się przez szereg miesięcy z materiałów pędnych, które kierowane były przez powoda bezpośrednio w teren z pominięciem magazynu.W odmiennej ocenie Sądu Wojewódzkiego skarżący upatruje naruszenie art. 158 § 2 k.z. i zarzuca, że wbrew ustaleniu Sądu Wojewódzkiego kwestionował dokumenty rozliczeniowe, jako przez niego nie podpisane bądź noszące sfałszowane jego podpisy. Skarżący dopatruje się ponadto uchybień procesowych w tym, że na poprzednich rozprawach przewodniczący nie przedstawiał stanu sprawy i nie dążył do wyjaśnienia zarzutu dotyczącego podpisania przez przełożonego pozwanego, S., niektórych kwitów jego nazwiskiem oraz że Sąd nie rozpoznał sprawy łącznie z wytoczoną przeciw S. o solidarne pokrycie tegoż manka, mimo że "solidarne zasądzenie manka może leżeć w interesie pozwanego".Powód wniósł o oddalenie rewizji.1. Sąd Najwyższy rozważył na wstępie z urzędu (art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c.) kwestię, czy roszczenie powoda nie uległo skutkom prekluzji z art. 473 k.z.W pozwie podano, że pozwany był zatrudniony u powoda od dnia 15.VII.1954 r. do dnia 15.I.1957 r., w okresie zaś od dnia 1.XII.1954 r. do 3.XII.1955 r. był magazynierem; roszczenie o pokrycie niedoboru dotyczy właśnie tego okresu. Pozew wpłynął do Sądu w dniu 22.VI.1957 r., a więc po upływie roku od zaprzestania sprawowania przez pozwanego funkcji magazyniera, gdyż pozwany zdał magazyn w dniu 3.XII.1955 r. odchodząc do wojska, a po odbyciu czynnej służby wojskowej zatrudniony był u powoda od dnia 7.XII.1956 r. do dnia 15.I.1957 r. w charakterze brygadzisty brygady ciągnikowej. W czasie odbywania służby wojskowej trwał między stronami umowny stosunek pracy. Z mocy bowiem art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 4.II.1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46; zmiany: Dz. U. z 1951 Nr 4, poz. 25 i Nr 22, poz. 172; z 1953 r. Nr 27, poz. 104; z 1955 r. Nr 6, poz. 37 i Nr 32, poz. 89) w okresie miedzy powołaniem pozwanego do służby wojskowej a jej odbyciem powód nie mógł wypowiedzieć pozwanemu stosunku pracy. Powód zatrudnił ponownie pozwanego po jego powrocie z wojska zgodnie z art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 6.IX.1951 r. o szczególnych uprawnieniach i ulgach dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1954 r. Nr 55, poz. 277). Przepis ten zobowiązywał powoda do przyjęcia pozwanego z powrotem do pracy w razie zgłoszenia się w ciągu 30 dni od zwolnienia z wojska. Zobowiązanie to wypływało z istniejącego nadal - mimo odbywania służby wojskowej - stosunku pracy (por. wyjaśnienia Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej z dnia 5.XII.1953 r. Po -11 c-272/53 - J. Zieliński, Prawo pracy, Wyd. Prawnicze 1959, t. I, s. 333). Stosunek ten uległby rozwiązaniu z mocy samego prawa z chwilą niezgłoszenia się pozwanego do pracy w ciągu 30 dni od zwolnienia z wojska. Potwierdza to art. 118 ust. 2 obowiązującej obecnie ustawy z dnia 30.I.1959 r. o powszechnym obowiązku służby wojskowej (Dz. U. Nr 14, poz. 75; sprostowanie Dz. U. Nr 17, poz. 108). Ostatnio wymieniony przepis zastąpił art. 3 cyt. dekretu z dnia 6.IX.1951 r. i nie wprowadził w omawianym przedmiocie nowości, lecz stanowi wykładnię autentyczną w odniesieniu do poprzedniego stanu prawnego, gdyż treść art. 117 ust. 1 tej ustawy w omawianym przedmiocie nie odbiega od treści art. 76 ust. 1 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 4.II.1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym.Z przyczyn wyżej wyłuszczonych uznać należy, że stosunek pracy, z którego powód poszukuje w niniejszej sprawie pokrycia przez pozwanego niedoboru, istniał do chwili podjęcia przez pozwanego innego zatrudnienia u powoda po powrocie z wojska. Od tej zaś chwili do dnia wniesienia pozwu nie upłynął okres roczny, wobec czego poszukiwane pozwem roszczenie nie uległo skutkom prekluzji z art. 473 k.z. Prekluzja ta rozpoczęłaby biec dopiero od dnia zatrudnienia pozwanego po powrocie z wojska na zupełnie innym stanowisku brygadiera brygady ciągnikowej, gdyż sprawowanie tej funkcji dotyczyło innego zakresu obowiązków i nie było już związane z rozliczeniami paliw, które poprzednio były powierzone pozwanemu, gdy był on odpowiedzialnym magazynierem (por. orzeczenie S.N. z dnia 10.I.1957 r. 4 CR 1122/56 OSN z 1958 r., poz. 39).Uzasadnienie prawne2. Przystępując z kolei do rozpoznania zarzutów rewizyjnych, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Sąd Wojewódzki obowiązany był - przy uwzględnieniu także materiału zawartego w aktach spraw karnych S. i pozwanego - ustalić i ocenić, czy S. dokonywał nadużyć, wykorzystując brak kwalifikacji młodego i niedoświadczonego pozwanego, czy pozwany uczestniczył w niedozwolonych manipulacjach S. lub zawinił przez swe uchybienia, nieujawnienie ich i niezastosowanie środków zaradczych. Lakoniczne motywy zaskarżonego wyroku w tym przedmiocie nie zawierają materiału, mimo że zeznanie S. dotyczyło kwestia, czy dowód dostawy 1.600 litrów benzyny z daty 25.VII.1956 r. został sfałszowany przez podpisanie nazwiskiem pozwanego oraz czy taki fałsz zachodzi co do kwitu na blisko 119 kg ropy.Chybione są zatem wywody powoda zawarte w odpowiedzi na rewizję, że pozwany nie podniósł konkretnych zarzutów co do dokumentów, na podstawie których biegły wyliczył niedobór. Opinię biegłego należy uznać za niewystarczającą i Sąd Wojewódzki obowiązany był zażądać złożenia opinii dodatkowej.Z przytoczonych przyczyn zaskarżony wyrok - jako wydany przed wyjaśnieniem sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia - uchybia art. 218 § 1, 242 § 1, 298 § 3, 299, 326 i 336 § 2 k.p.c. i z mocy art. 371 § 1 pkt 4 w związku z art. 384 k.p.c. podlega uchyleniu celem ponownego rozpoznania sprawy przy rozważaniu zarzutów stron, wyszczególnionych zarówno w rewizji, jak i w odpowiedzi na nią.