1 CR 1047/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Tyszka. Sędziowie: K. Piasecki (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Hurtu Spożywczego w W. przeciwko Zygmuntowi W. o 69.584,17 zł, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego z dnia 12 września 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu dla Warszawy-Pragi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWojewódzkie Przedsiębiorstwo Hurtu Spożywczego w W. żądało zasądzenia od Zygmunta W. kwoty 69.584,17 zł z odsetkami od dnia 2 stycznia 1961 r. na tej podstawie, że w wyniku przeprowadzonego remanentu kontrolnego w magazynie prowadzonym przez pozwanego został stwierdzony niedobór w kwocie 54.271,21 zł w różnych towarach. Następnie został przeprowadzony remanent pełny, który wykazał niedobór w kwocie 69.584,17 zł.Jak wynika z akt sprawy, pozwany uznał powództwo.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo w całości ustalając, że pozwany objął magazyn w porozumieniu ze swoim poprzednikiem Władysławem M., który odchodził na miesięczny kurs szkoleniowy. Objęcie magazynu nastąpiło bez remanentu, gdyż M. oświadczył, że istnieje manko w magazynie do wysokości 14.000 zł i że po powrocie z kursu obejmie magazyn z powrotem, również bez remanentu. Po kursie jednak pracodawca nie skierował M. na to stanowisko magazyniera, tak że pozwany W. pozostał nim w dalszym ciągu.Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki powołał art. 134 i 136 k.z., pozwany bowiem, obejmując magazyn, wiedział już o istnieniu szkody i wyraził zgodę na prowadzenie magazynu bez remanentu, był zatem pomocnikiem rzeczywistego sprawcy szkody we współdziałaniu dla jej ukrycia.W rewizji od tego wyroku pozwany wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uzasadniony jest wysunięty w rewizji zarzut uchybienia przez Sąd Wojewódzki przepisowi art. 218 § 2 k.p.c. wobec wydania zaskarżonego wyroku na podstawie uznania pozwu przez pozwanego. Obowiązującemu prawu procesowemu nie jest znane uznanie abstrakcyjne, niezależne od tego, czy ma ono uzasadnienie "w okolicznościach sprawy". Uznanie przewidziane w art. 218 § 2 k.p.c. ma charakter uznania kwalifikowanego, którego skuteczność pod względem materialnoprawnym zależy od tego, czy powodowi jako wierzycielowi przysługuje dochodzone w stosunku do pozwanego roszczenie. Kontrola, czy uznanie daje sądowi podstawę do poprzestania na oświadczeniu pozwanego, polega na wyjaśnieniu, czy zobowiązanie pozwanego ma uzasadnienie w przepisach prawa cywilnego. W szczególności w świetle przepisów dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej, mających zastosowanie do stosunku między pracodawcą a pracownikiem, pracownik może być zobowiązany do naprawienia tylko tej szkody, którą wyrządził osobiście. Okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia kontroli uznania.Ze złożonych przez pozwanego wyjaśnień towarzyszących uznaniu wynika, że w chwili przejmowania przez niego magazynu od M. istniał niedobór w kwocie około 12-14 tysięcy złotych. W tych wyjaśnieniach nie mieści się jednak odpowiedź na istotne pytanie, czy niedobór w pozostałej części należy również wiązać z okresem, w którym materialnie odpowiedzialnym magazynierem był M. Jak wynika z wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego z dnia 30 października 1961 r., pozwani W. i M. zostali skazani za to, że przekazali sobie towary znajdujące się w magazynie bez właściwego przeliczenia ich ilości, na skutek czego uniemożliwili prawidłowe ustalenie osoby winnej spowodowania niedoboru. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 19 lutego 1964 r. uchylił wprawdzie ten wyrok w części dotyczącej M. i uniewinnił go z zarzutu przypisanego mu w akcie oskarżenia i w wyroku Sądu Wojewódzkiego, jednakże podkreślił, że takie rozstrzygnięcie nie zamyka drogi do ewentualnego ścigania M. za spowodowanie braków towarowych w prowadzonym przezeń magazynie. Już w świetle tego mogły nasuwać się w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim w sprawie niniejszej poważne wątpliwości co do tego, czy jest podstawa do poprzestania na uznaniu. W związku zaś z tym, że pozwany W. został skazany jedynie za to, iż uniemożliwił prawidłowe ustalenie osoby winnej spowodowania nie uzasadnionego niedoboru, Sąd Wojewódzki nie był pozbawiony możliwości ustalenia i oceny, czy to właśnie pozwany W. jest tą osobą winną spowodowania tego niedoboru.Pozwany mógłby być zobowiązany do naprawienia szkody powstałej w okresie, gdy odpowiedzialnym materialnie magazynierem był M., w zasadzie tylko wówczas, gdyby były podstawy do ustalenia, że wiedząc o istniejącym niedoborze spowodowanym przez M., zataił istniejący niedobór przed pracodawcą, na skutek czego pozbawił go możliwości uzyskania naprawienia tej szkody, już istniejącej w chwili przejmowania magazynu od bezpośredniego jej sprawcy. W wypadku gdyby zachodziły podstawy do ustalenia, że między pozwanym a M. istniała zmowa co do ukrycia przed pracodawcą szkody, odpowiedzialność pozwanego i M. kształtowałaby się według zasad odpowiedzialności solidarnej. Wobec niepozwania w niniejszym procesie M., pozwany W. musiałby być zobowiązany do naprawienia w całości również szkody powstałej w okresie, gdy materialnie odpowiedzialnym magazynierem był M.Istotną również okolicznością w sprawie niniejszej jest fakt, którego Sąd Wojewódzki nie brał w ogóle pod uwagę, mianowicie fakt skazania J.Z. za przestępstwo polegające na tym, że w maju 1960 r. jako przewodniczący komisji remanentowej nie dopełnił obowiązku należytego sprawdzenia ilości i jakości towarów znajdujących się w magazynie Nr 4 Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Hurtu Spożywczego, przez co uniemożliwił prawidłowe ustalenie osoby winnej spowodowania niedoboru w tym magazynie, wyliczonego w późniejszym remanencie na kwotę 69.584,17 zł. Ustalona w tym wyroku okoliczność ma istotne znaczenie z punktu widzenia odpowiedzialności pozwanego W. przede wszystkim za szkodę powstałą w okresie, gdy materialnie odpowiedzialnym magazynierem był M. Gdyby bowiem przewodniczący komisji remanentowej należycie wykonał swoje obowiązki, to niemożliwe byłoby powstanie sytuacji nieprawidłowego powierzenia mienia pozwanemu W. Należyte wykonanie swych obowiązków przez J.Z. doprowadziłoby do wykrycia niedoboru spowodowanego przez M. Tym samym pozwany W. przejąłby odpowiedzialność za rzeczywisty stan towarów.W uchybieniach zatem J.Z. należy dopatrywać się okoliczności mającej znaczenie z punktu widzenia art. 158 § 2 k.z. W związku z tym wymagało wyjaśnienia, w jakim zakresie okoliczność ta może mieć wpływ na odpowiedzialność pozwanego za szkodę powstałą przed powierzeniem mu magazynu. Tak więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszego procesu niezbędne było ustalenie, w jakiej wysokości istniał niedobór w chwili przejmowania magazynu przez pozwanego W., a w związku z tym - w jakiej części powstanie reszty niedoboru należy przypisać tylko pozwanemu W. Było to tym bardziej konieczne, że z zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd Wojewódzki za jedyne źródło powstania niedoboru w całości uznał działanie M., przeoczając jednak, że od chwili przejęcia magazynu za wszelkie koszty w tym okresie powstałe ponosi odpowiedzialność tylko pozwany W.W tym stanie rzeczy, skoro Sąd Wojewódzki pogwałcił przepis art. 218 § 2 i art. 326 k.p.c., zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania.