4 CR 676/61

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 27 marca 1962 r. sprawy z powództwa Skarbu Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Finansowy) w J. przeciwko Marii T. o zapłatę na skutek pisma pozwanej, nazwanego rewizją od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu w dniu 11 kwietnia 1961 r. II C. 598/60 odrzuca wyżej wymienione pismo.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa wniósł o zasądzenie od pozwanej kwoty 213.800 zł (z odsetkami zwłoki) twierdząc, iż na jej nieruchomości, położonej w J., wybudowały władze okupacyjne murowany dom mieszkalny w dwóch kondygnacjach i tytułem wartości nakładów pozwana obowiązana jest zapłacić żądaną kwotę.W odpowiedzi na pozew pozwana uznała roszczenie pozwu do wysokości 7.251 zł zarzucając, iż zgodnie z art. 5 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich powodowi służy roszczenie z tytułu nakładów, jednakże do wysokości wzrostu majątku w chwili zwrotu.Sąd Wojewódzki ustalił, że okupant wybudował na nieruchomości pozwanej dom częściowo z jej materiałów. Dom ten przeszedł po zakończeniu działań wojennych w zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej, a następnie Zarząd Budynków Mieszkalnych i dotychczas nie został zwrócony pozwanej, zaczem nie wzbogaciła się ona nakładami poczynionymi na wybudowanie tego domu. Z tej przyczyny Sąd Wojewódzki oddalił powództwo jako przedwczesne, uznawszy uznanie części roszczeń pozwu za niebyłe, jako uzależnione od zwrotu domu pozwanej.Pozwana w rewizji żąda uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania zwalczając - jako jej zdaniem - błędne ustalenie, że nie zwrócono jej domu. Zdaniem pozwanej zaskarżony wyrok stwarza nowy stan prawny, według którego pozwana nie miałaby być "w posiadaniu nieruchomości", a taki stan godzi w interesy pozwanej. Przeto zaskarżyła ona wyrok, chociaż jest on "trafny w swojej sentencji", gdyż zgodnie z wnioskiem pozwanej Sąd oddalił powództwo.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o świadczenie (o zapłatę) uznawszy, że żądana przez powoda suma - wedle stanu prawnego, istniejącego w chwili wydania wyroku (art. 326 k.p.c.) - nie należy się powodowi od pozwanej. Wyrok ten ma znaczenie deklaratywne, podobnie jak i zasądzenie poszukiwanej pozwem kwoty mogłoby mieć tylko takie znaczenie.Z istoty więc wyroku jako deklaratywnego wynika, że nie może on kształtować w sposób twórczy praw którejkolwiek ze stron, oznajmia bowiem istniejący poprzednio stan prawny. Błędne jest przeto mniemanie pozwanej, jakoby powaga rzeczy osądzonej (art. 367 k.p.c.) w niniejszej sprawie obejmowała w razie nieskorygowania uzasadnienia wyroku - ustalenie, że nieruchomość w części zajętej pod dom nie została dotychczas zwrócona pozwanej. Ustalenie to posłużyło jedynie Sądowi Wojewódzkiemu do motywacji przesłanek deklaratywnego rozstrzygnięcia sprawy, nie jest jednak istotnym elementem samego rozstrzygnięcia sprawy w zakresie objętym powagą rzeczy osądzonej. Powaga ta dotyczy tylko stwierdzenia, że powodowi nie przysługuje poszukiwane pozwem roszczenie o zapłatę oznaczonej kwoty, nie rozciąga się natomiast w opisanych wyżej okolicznościach na powody (motywy), którymi Sąd kierował się, wydając takie stanowcze deklaratywne rozstrzygnięcie stosunku spornego będącego przedmiotem sporu.Z przyczyn wyżej podanych pozwana nie ma interesu prawnego w uzyskaniu odmiennej decyzji, niż wydana przez Sąd Wojewódzki, który przecież zgodnie z żądaniem pozwanej powództwo oddalił.Brak wyżej wspomnianego interesu prawnego uzasadnia odrzucenie rewizji jako niedopuszczalnej (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1949 r. C 302/48 Państwo i Prawo 1950/4 str. 193).Ponadto pismo błędnie nazwane "rewizją" nie spełnia wymagań, którym z mocy art. 372 k.p.c. powinna odpowiadać rewizja, a więc pismo pozwanej w istocie nie jest rewizją. Mianowicie z mocy przytoczonego przepisu rewizja powinna zawierać wniosek o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Wspomniane pismo takiego wniosku nie zawiera i nie mogło też zawierać, ponieważ zgodnie z żądaniem pozwanej powództwo oddalono.W świetle orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 17 września 1957 r. (1 CO 20/57 OSPiKA 1958/10 poz. 261 z glosą krytyczną Władysława Siedleckiego) rewizja wyjątkowo może nie zawierać wniosku o zmianę lub uchylenie tenoru sentencji zaskarżonego orzeczenia tylko wówczas, gdy konieczny jest wgląd do uzasadnienia orzeczenia celem ustalenia, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia i gdy w tym zakresie uzasadnienie orzeczenia zawiera istotny element rozstrzygnięcia, który w razie uprawomocnienia się wyroku byłby z mocy art. 367 k.p.c. objęty powagą rzeczy osądzonej. Nie ma potrzeby w niniejszej sprawie wypowiadać się, czy przytoczone orzeczenie jest słuszne.Wyżej wykazano bowiem, że przesłanki te warunkują dopuszczalność zaskarżenia w drodze rewizji samych powodów rozstrzygnięcia (motywów orzeczenia) bez zwalczania tenoru jego sentencji, nie istnieją w niniejszej sprawie.Należało więc pismo pozwanej, błędnie nazwane "rewizją", odrzucić, jako niedopuszczalne. Powołane zaś w tym piśmie orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1954 r. C. 1342/53 (ogłoszone w Komentarzu do k.p.c. K. Lipińskiego, wyd. w 1961 r. str. 263, uw. 1 do art. 369 k.p.c.) nie może mieć znaczenia w sprawie, gdyż dotyczy orzeczeń w konstytutywnych (prawotwórczych), a zaskarżony wyrok ma odmienny, deklaratywny charakter, z przyczyn wyżej podanych.Odrzucenie rewizji winno było nastąpić w myśl art. 376 k.p.c., na posiedzeniu niejawnym, lecz Sąd Najwyższy skierował sprawę na rozprawę dla umożliwienia pełnomocnikowi pozwanej bliższego uzasadnienia jego odmiennego poglądu.