4 CR 680/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wojewódzki Zarząd Rolnictwa w Gdańsku) p-ko F. i A.Z. o ustalenie nieważności umowy na skutek rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 1959 r. rewizje pozwanych oddalił.Uzasadnienie faktyczneUwzględniając powództwo Sąd Wojewódzki unieważnił umowę sprzedaży nieruchomości zawartą w formie aktu notarialnego z 26 września 1956 roku pomiędzy pozwanymi a Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w D. z tym uzasadnieniem, że uchwały powyższej Gromadzkiej Rady Narodowej z dnia 10 lutego i 8 sierpnia 1956 r. co do sprzedaży tej nieruchomości zostały uchylone uchwałą z 7 września 1956 roku przez Powiatową Radę Narodową a prezydia gromadzkich rad narodowych nie są uprawnione do zbywania nieruchomości.Uzasadnienie prawnePowyższy wyrok zaskarżyli pozwani rewizją, w rozpoznaniu której Sąd Najwyższy zważył co następuje.Zarzut rewizji, że uchylenie przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej uchwały Gromadzkiej Rady Narodowej nie może naruszać praw nabytych przez obywateli jest bezprzedmiotowy. W procesie niniejszym chodzi bowiem właśnie o to, czy pozwani "nabyli prawo", a mianowicie, czy umowa z 26 września 1956 roku, jako zawarta przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej jest ważna.W tym przedmiocie zarzucają skarżący, że nieruchomości będące własnością Państwa nie stanowią rzeczy extra commercium, a nie istnieje żaden przepis zabraniający gromadzkim radom narodowym zbywanie nieruchomości. Rzeczywiście, ustawodawca nie wypowiedział expressis verbis normy wypowiadającej zasadę niezbywalności nieruchomości stanowiącej własność ogólno-narodową. Nie mniej jednak zasada ta wynika z założeń ustrojowych Państwa Ludowego. Dlatego też zbycie nieruchomości będących mieniem ogólnonarodowym jest dopuszczalne i ważne wyłącznie w tych przypadkach, gdy dokonane zostaje na podstawie przepisu normującego takie zbycie. Taki właśnie stan prawny wynika z szeregu aktów normatywnych dotyczących zbywania nieruchomości będących własnością ogólnonarodową a zwłaszcza wydanych od roku 1957. Nieruchomość, której dotyczy umowa sprzedaży z dnia 26 września 1956 r. była własnością "szkoły w Brodnicy Dolnej" (jak to wpisano w księdze wieczystej), a więc własnością ogólnonarodową. Z tego, że nie istnieje żaden przepis, który by uprawniał Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej do zbycia takiej nieruchomości wynika, że zbycie dokonane przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej było nieważne. Nawet jeżeliby zbycie nastąpiło po wejściu w życie rozporządzenia Rady Ministrów 10 września 1957 r. w sprawie zbywania nieruchomości wchodzących w skład majątku dawnych gromad i jeżeliby miało zastosowanie do nieruchomości, której dotyczy umowa z 26 września 1956 r. to zbycie wymagałoby do swej ważności zatwierdzenia przez prezydium powiatowej rady narodowej uchwały Gromadzkiej Rady Narodowej o zbyciu nieruchomości. W niniejszym przypadku Powiatowa Rada Narodowa nie tylko nie zatwierdziła uchwał Gromadzkiej Rady Narodowej, ale je wyraźnie uchyliła.Pogląd zatem, jaki wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, iż umowa z 26 września 1956 r. jest nieważna, jest trafny. Aczkolwiek zaskarżony wyrok orzekający "unieważnienie" powyższej umowy wadliwie formułuje tę myśl (nie chodzi tu bowiem o unieważnienie przez Sąd lecz o deklaratywne ustalenie nieważności), jednakże ta wadliwość sformułowania sentencji zaskarżonego wyroku nie dotyka interesu prawnego pozwanych, którzy zresztą w tym zakresie nie podnosili żadnego zarzutu.Zupełnie mylny jest zarzut rewizji, jakoby przepis art. 3 p.o.p.c. przeciwstawiał się uwzględnieniu powództwa w niniejszej sprawie. Domagając się bowiem ustalenia, że umowa z 26 września 1956 r. jest nieważna (bo tak należy rozumieć intencje wypowiedzianą w żądaniu powoda), powód nie czyni jeszcze żadnego "użytku" (art. 3 p.o.p.c.) ze swego prawa. Zmierzając jedynie do stwierdzenia, że umowa z dnia 26 września 1956 r. nie pozbawiła go prawa własności nieruchomości, powód nie domaga się od pozwanych żadnego świadczenia.Również zupełnie chybiony jest zarzut rewizji, iż zaskarżony wyrok pomija "roszczenie wzajemne" pozwanych względem powoda. Kwestia bowiem, czy pozwanym przysługuje prawo zatrzymania z tytułu dokonanych wkładów, jest w niniejszej sprawie bezprzedmiotowa, skoro przedmiotem procesu nie jest wydanie nieruchomości (art. 218 k.z.) i zaskarżony wyrok nie orzeka o wydaniu jej powodowi przez pozwanych.Z tych przyczyn rewizja ulega oddaleniu.