4 CR 769/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: B. Łubkowski, K. Piasecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Juliana D. przeciwko P. Spółdzielni Mleczarskiej w P. o odszkodowanie, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 29 czerwca 1961 r.,1)uchylił na skutek rewizji powoda zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania,2)rewizję pozwanej oddalił.Uzasadnienie faktyczneW powództwie wytoczonym w dniu 26 października 1960 roku powód domaga się zasądzenia 15.000 zł tytułem zadośćuczynienia za ból i cierpienia oraz krzywdę moralną i takiej samej kwoty tytułem zaległej renty za okres od dnia 1 stycznia 1960 roku do dnia 31 października 1960 roku, licząc po 1.500 zł w stosunku miesięcznym, oraz zasądzenia, począwszy od dnia 1 listopada 1960 roku, renty w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Roszczeń tych powód domaga się w związku ze szkodą, jakiej doznał w dniu 12 grudnia 1953 roku na skutek wypadku w zatrudnieniu.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 18.666 zł z 8% od dnia 26 października 1960 roku i zobowiązał stronę pozwaną do wypłacenia powodowi renty miesięcznej w wysokości 366 zł, począwszy od dnia 1 listopada 1960 roku, w pozostałej zaś części powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, że w dniu 12 grudnia 1953 roku powód, pełniący obowiązki konwojenta, uległ wypadkowi w zatrudnieniu. Po wypadku powód był nadal aż do sierpnia 1959 roku zatrudniany przez stronę pozwaną jako telefonista, jako pracownik fizyczny przy obijaniu skrzynek, wreszcie w biurze przy wypisywaniu rachunków i zarabiał około 900 zł miesięcznie. W wypadku samochodowym powód doznał centralnego zwichnięcia lewego biodra, zwichnięcia prawego biodra ze złamaniem panewki stawowej, stłuczenia obu stawów kolanowych i urazowego uszkodzenia lewego nerwu kulszowego. W czasie pobytu w szpitalu (zaraz po wypadku oraz kilka razy później; ostatni raz od 30 grudnia 1958 roku do 12 stycznia 1959 roku) powód nauczył się chodzić, korzystając z aparatu ortopedycznego oraz z kul. Stan zdrowia powoda w czasie od 1953 do 1961 roku nie zmienił się.Podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia Sąd Wojewódzki nie uwzględnił, powołując się na przepis art. 3 p.o.p.c.Wysokość renty w kwocie 366 zł Sąd Wojewódzki określił na tej podstawie, że przeciętne zarobki konwojenta wynoszą 940,80 zł; ponieważ tytułem renty inwalidzkiej powód otrzymuje 575 zł, różnica tych dwóch pozycji wyraża się kwotą 366 zł. W tej też wysokości Sąd zasądził rentę na przyszłość i za okres przed wytoczeniem powództwa, przyznając poza tym tytułem zadośćuczynienia kwotę 15.000 zł.Wyrok powyższy zaskarżyły obie strony.Powód wnosi o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w części oddalonej albo o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.Pozwana domaga się zmiany wyroku w części uwzględniającej powództwo przez jego oddalenie w całości lub uchylenia tegoż wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy miał na względzie, co następuje:1.Pozwany w rewizji zarzuca naruszenie art. 3 przep. og. pr. cyw. i art. 283 § 1 k.z.Zarzutu tego nie można uznać za słuszny. Sprzeczne z zasadami współżycia w rozumieniu art. 3 przep. og. pr. cywilnego może być korzystanie z prawa podmiotowego, a także z zarzutów, które z istoty swej wyłączają albo ograniczają możliwość dochodzenia roszczenia, np. z zarzutu przedawnienia, który został podniesiony w sprawie niniejszej przez pozwanego. Ustalone jednak przez Sąd Wojewódzki okoliczności, wbrew odmiennemu stanowisku wyrażonemu w rewizji, uzasadniały przyjęcie, że podniesienie tego zarzutu przez pozwaną jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.Nie może również odnieść skutku zarzut braku biernej legitymacji procesowej po stronie pozwanej, oparty na fakcie, że w protokole zdawczo-odbiorczym przejęcia zakładu nie zostały objęte wierzytelności powoda związane z wypadkiem w zatrudnieniu.Przepisy zarządzenia Ministra Finansów z dnia 31 lipca 1957 r. w sprawie przekazywania państwowych przedsiębiorstw i zakładów mleczarskich spółdzielczości mleczarskiej na własność lub dzierżawę (M. P. Nr 69, poz. 425) nie regulują kwestii odpowiedzialności pracodawcy za skutki wypadku w zatrudnieniu w razie przekazania przedsiębiorstwa organizacji spółdzielczej. Odpowiedzialności tej nie wyłącza nieobjęcie bilansem zobowiązania poprzednika pozwanej do naprawienia szkody, jaką poniósł powód w wypadku w zatrudnieniu. Bilansem mogły być objęte zobowiązania, których istnienie zostało stwierdzone np. prawomocnym tytułem egzekucyjnym. Natomiast nie mogły być objęte bilansem zobowiązania, których istnienie nie zostało stwierdzone w sposób, który by uzasadniał ich wciągnięcie do bilansu. Taka sytuacja zachodziła w rozważanym wypadku.Skoro więc żaden z podniesionych zarzutów nie okazał się uzasadniony, rewizję pozwanej należało oddalić (art. 383 k.p.c.).2.Uwzględnieniu natomiast podlega rewizja powoda.Słusznie skarżący zarzuca, że Sąd Wojewódzki nie rozważył wszechstronnie kwestii wysokości zarobków uzyskiwanych przez powoda przed wypadkiem na stanowisku konwojenta.Wymagało wyjaśnienia, czy powód jako konwojent pracował w zasadzie w godzinach nadliczbowych i jakie z tego tytułu uzyskiwał wyższe zarobki. Przy ustaleniu bowiem wysokości renty należy z reguły uwzględniać nie tylko zasadnicze zarobki, ale także zarobki uboczne, jeżeli ich osiąganie ma charakter stały. Dla uwzględnienia takich zarobków przy określeniu wysokości szkody spowodowanej utratą zdolności do pracy niezbędne jest ustalenie, że te dodatkowe zarobki poszkodowany rzeczywiście osiągał. Sam zaś fakt, że inni pracownicy wykonujący te same obowiązki osiągali wyższe wynagrodzenie, nie mógłby uzasadniać (jak zdaje się sugerować skarżący) uwzględnienia tej okoliczności przy ustaleniu wysokości uzyskiwanych zarobków jako podstawy określenia wysokości odszkodowania w formie renty.Skarżący powołuje się także na to, że Sąd Wojewódzki przy ustalaniu wysokości renty nie uwzględnił faktu, iż powód ma wyuczony zawód czeladnika rzeźnickiego oraz że zdobył w tym zawodzie dobrze płatną specjalizację "skórowacza". W zawodzie tym powód pracował do 1952 r. i tylko na skutek chwilowych trudności w otrzymaniu pracy w swoim zawodzie podjął pracę u pozwanej w charakterze konwojenta.W związku z tym zarzutem należy zważyć, co następuje:Stosownie do art. 161 § 2 k.z., z reguły przy określaniu wysokości renty w typowych wypadkach podstawę jej obliczenia stanowi wysokość zarobku osiąganego przez poszkodowanego u tego pracodawcy, który ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku w zatrudnieniu.Zgodnie z art. 161 § 2 k.z., w razie całkowitej utraty zdolności do pracy, odszkodowanie w formie renty może być wyższe od uzyskiwanych przez pracownika przeciętnych zarobków, jeżeli zwiększyły się potrzeby poszkodowanego (np. w razie całkowitej bezradności). Sąd, zasądzając rentę, musi ustalić rozmiary i czas trwania świadczeń okresowych z uwzględnieniem faktów przyszłych, poddanych ocenie według zasad prawdopodobieństwa w chwili wydawania wyroku.Stosownie do art. 161 § 2 k.z., w konkretnych okolicznościach wysokość renty może być wyższa od zarobków otrzymywanych przed wypadkiem. Zobowiązany do odszkodowania powinien bowiem wypłacać poszkodowanemu rentę w wysokości odpowiadającej wyrządzonej szkodzie. Szkoda może wiązać się z utratą w całości zdolności do pracy zawodowej nie tylko w danym zawodzie, ale także w jakimkolwiek innym zawodzie, do którego jest pracownik przygotowany. Wyrządzona szkoda na osobie może więc obejmować także utratę możliwości wykonywania wyuczonego zawodu. Powodowi mogłoby przysługiwać z tego tytułu odszkodowanie w razie ustalenia, że miał on kwalifikacje do wykonywania wyuczonego zawodu, w którym poprzednio osiągał wyższe zarobki przed podjęciem innej pracy wskutek nie zawinionych przez siebie przejściowych przeszkód, że miał możliwość wykonywania tego wyuczonego zawodu po odpadnięciu tych przeszkód oraz że starał się o znalezienie zatrudnienia w swoim wyuczonym zawodzie.Ustalenie powyższych okoliczności może mieć znaczenie dla ustalenia renty odpowiadającej wyrządzonej szkodzie. Sąd w zaskarżonym wyroku nie rozważył sprawy z tego punktu widzenia, a zachodzi konieczność uczynienia tego. Należało więc na podstawie art. 384 k.p.c. orzec jak w sentencji wyroku.