4 CZ 126/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński (sprawozdawca). Sędziowie: B. Rejman, Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edwarda L. przeciwko Irenie L. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia powoda na zarządzenie Przewodniczącego Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 21 kwietnia 1956 r.,zaskarżone zarządzenie oraz zarządzenie z dnia 5 kwietnia 1956 r. uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego ustalenia przez Przewodniczącego wpisu tymczasowego przekazał.Uzasadnienie faktyczneZarządzeniem z dnia 21 kwietnia 1956 r. Przewodniczący oznaczył wpis tymczasowy od pozwu Edwarda L. o rozwód na 800 zł i wezwał powoda do wpłacenia 600 zł (200 zł powód wpłacił przy wniesieniu pozwu). Na doręczone mu wezwanie o uiszczenie opłat, powód pismem wniesionym przed upływem 7-dniowego terminu prosił o obniżenie wpisu i rozłożenia go na raty, podnosząc, że zarabia 834 zł miesięcznie.Zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 1956 r. Przewodniczący orzekł o zwrocie pozwu. Na to zarządzenie żali się powód, wywodząc, że oznaczenie wpisu na 800 zł pozbawione było podstaw.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W uchwale Izby Cywilnej z dnia 28 marca 1955 r. (Zb. Orz. z III/1955, poz. 48) wyjaśniono, że na zarządzenie przewodniczącego co do uiszczenia należnej opłaty, od której uzależnione jest dokonanie czynności, nie ma zażalenia. Dopiero gdy po bezskutecznym upływie terminu tygodniowego przewodniczący zwróci pismo, to na takie zarządzenie przewodniczącego przysługuje zażalenie.Identyczna sytuacja zachodzi w stosunku do zarządzenia o oznaczeniu wpisu tymczasowego (art. 23 i 47 przepisów o kosztach sądowych). Ani na to zarządzenie, ani na będące jego konsekwencją zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wyznaczonego wpisu tymczasowego nie ma środka odwoławczego, Zażalenie przysługuje dopiero na zarządzenie o zwrocie pozwu. Nie oznacza to jednakże, aby oznaczenie przez przewodniczącego wpisu tymczasowego nie podlegało kontroli instancyjnej.Rozpoznając zażalenie na zwrot pisma na zasadzie art. 131 k.p.c. lub art. 13 przepisów o kosztach sądowych, sąd rewizyjny bada nie tylko to, czy strona wykonała w terminie zarządzenie wzywające do usunięcia braków lub opłacenia pisma, ale także, czy istniały podstawy zarówno formalne, jak i merytoryczne do wydania takiego zarządzenia. Jeżeli dojdzie do wniosku negatywnego, nie może pozostawić w mocy błędnego zarządzenia, choćby jego uchylenie bądź zmiana nie były wyraźnie przedmiotem wniosku zażalenia. Wniosek taki może mieścić się "implicite" we wniosku o uchylenie zarządzenia o zwrocie pozwu.Gdy, jak w niniejszej sprawie, zwrot pozwu nastąpił w wyniku niewykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu tymczasowego od pozwu, przedmiotem rozważań w postępowaniu zażaleniowym musi być także kwestia, czy wpis tymczasowy został oznaczony współmiernie do możliwości majątkowych powoda. Dla wyrobienia sobie poglądu w tym przedmiocie brak jest w aktach dostatecznych danych. Wprawdzie powód dołączył do zażalenia zaświadczenie pracodawcy o wysokości zarobków, jednakże zaświadczenie to nie jest datowane, a nadto nie wiadomo, czy uwzględnia dodatki, premie itp. Gdyby przy ponownym oznaczeniu wpisu tymczasowego okazało się, że powód zarabia rzeczywiście tylko około 800 zł, to wpis tymczasowy powinien zostać oznaczony w pobliżu dolnej granicy ustawowej.Niedopuszczalne jest utrudnianie obywatelom uzyskania wymiaru sprawiedliwości przez oznaczanie w sprawach o rozwód lub unieważnienie małżeństwa wpisów tymczasowych przekraczających ich realne możliwości płatnicze. Wpis tymczasowy powinien być w granicach przewidzianych w art. 47 przepisów o kosztach sądowych oznaczony w ten sposób, aby jego uiszczenie było dla powoda możliwe bez uszczerbku dla utrzymania jego i jego rodziny. Oznaczenie wpisu wyższego dawałoby powodowi podstawę do wystąpienia z wnioskiem o częściowe uwolnienie od kosztów sądowych (art. 111 § 1 i 115 § 2 k.p.c.). Oznaczenie wpisu tymczasowego zbyt wysokiego, a następnie częściowe zwolnienie powoda od kosztów sądowych, z takim skutkiem, że miałby on uiścić w ostatecznym efekcie kwotę 200 zł lub wyższą - byłoby zupełnie bezcelową czynnością. Jeżeli zarobki powoda oscylują koło koniecznego w jego warunkach rodzinnych minimum egzystencji, wpis tymczasowy powinien być oznaczony w pobliżu dolnej granicy ustawowej. Wyższe wpisy można oznaczać wówczas, gdy zarobki powoda minimum egzystencji w sposób istotny przekraczają. Przy szczególnie wysokich dochodach powoda nie obciążonego obowiązkami utrzymania innych osób kwota oznaczona jako wpis tymczasowy powinna być progresywnie podwyższana, aż do górnej granicy ustawowej.Sąd Najwyższy zwraca uwagę na to, że zażalenie na zwrot pozwu, jeżeli ten zwrot nastąpił w związku z wymiarem opłat sądowych, opiera się na przepisie art. 391 § 1 pkt 15) k.p.c. (por. cytowaną wyżej uchwałę Izby Cywilnej z dnia 28.III.1955 r.), a wobec tego na mocy art. 19 przepisów o kosztach sądowych wolne jest od opłaty wpisu. Od powoda pobrano więc bezpodstawnie 180 zł opłaty od zażalenia.