C 1076/51

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu dnia 8/20 listopada 1951 r. w sprawie z powództwa Jerzego U. p-ko Skarbowi Państwa o wydanie ruchomości, po rozpoznaniu rewizji powoda na wyrok Sądu Powiatowego we Wrocławiu z dnia 14 marca 1951 r. zaskarżony wyrok uchylił i sprawę do ponownego rozpoznaniu Sądowi Powiatowemu we Wrocławiu odesłał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie przeciwko Skarbowi Państwa wniesionym do Sądu Grodzkiego we Wrocławiu 12.XII 1950 r. powód Jerzy U. żądał: 1) uznania go właścicielem bliżej w pozwie określonych: dwóch aparatów fotograficznych, dwóch lornetek polowych i trzech skór miękkich oraz 2) zobowiązania pozwanego Skarbu Państwa do wydania mu powyższych ruchomości.Ruchomości te w dniu 6.VII 1950 r. zakwestionowane zostały przez urząd likwidacyjny jako mienie poniemieckie i powodowi odebrane...Sąd Powiatowy we Wrocławiu zobowiązał stronę pozwaną do wydania powodowi 3 skór miękkich, w pozostałej zaś części powództwo oddalił, znosząc wzajemnie koszty sporu. Oddalenie żądania powoda w części dotyczącej wydania aparatów fotograficznych i lornetek Sąd Powiatowy oparł na poglądzie, że "wszystkie przedmioty, nabyte i znajdujące się na terenie Ziem Odzyskanych posiadają faktyczne domniemanie, iż stanowią one majątek poniemiecki". Sąd Powiatowy przyjął jako niesporne, że zakwestionowane ruchomości powód nabył w 1945 r. w domach komisowych we Wrocławiu, uznał jednak, że sklep komisowy pośredniczy tylko w kupnie - sprzedaży ruchomości, lecz sam nie nabywa własności rzeczy posiadanych na składzie, nie mógł zatem takiego prawa przekazać powodowi, którego dobra czy zła wiara jest obojętna.W rewizji skierowanej do Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu powód żąda zmiany wyroku Sądu Powiatowego i uwzględnienia powództwa w całości.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu postanowieniem z dnia 10.VIII 1951 r., stosownie do art. 388 k.p.c., przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu.Zagadnienie, które, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wymaga rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, dotyczy sprawy "rozkładu ciężaru dowodu, mianowicie: czy na terenie byłych Ziem Odzyskanych służy posiadaczowi domniemanie z art. 300 prawa rzeczowego, iż jest on właścicielem, czy też - ze względu na poniemieckie pochodzenie większości ruchomości na tych terenach i ze względu na interes Skarbu Państwa - przepisu tego stosować nie można, że więc posiadacz musi swoje prawo własności udowodnić, gdy skargą wydobywczą dochodzi zwrotu rzeczy".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak to wyjaśnił już Sąd Najwyższy w orzeczeniu swym wydanym w tym samym składzie w dniu 8.XI 1951 r. w sprawie Nr C. 1074/51, brak zarówno podstaw faktycznych, jak i prawnych do przyjęcia ogólnego domniemania, że wszelkie ruchomości posiadane przez osoby, które przybyły na Ziemie Odzyskane po zakończeniu działań wojennych, stanowią mienie poniemieckie, którego własność z mocy prawa przeszła na Skarb Państwa. Idący w tym kierunku zarzut rewizji powoda, dotyczący zawartego w zaskarżonym wyroku ustalenia, iż "wszystkie przedmioty, nabyte i znajdujące się na terenie Ziem Odzyskanych, posiadają faktyczne domniemanie, iż stanowią one mienie poniemieckie", uznać należy przeto za trafny i zasługujący na uwzględnienie. Niedopuszczalność domniemania ogólnego (błędnie przez Sąd Powiatowy nazwanego "domniemaniem faktycznym") nie wyłącza jednak możliwości ustalenia, że poszczególne ruchomości stanowią mienie poniemieckie, na podstawie domniemania faktycznego (art. 241 k.p.c.). Może to jednak mieć miejsce jedynie wówczas, gdy wniosek taki płynie z innych okoliczności bezspornych lub udowodnionych, które wzięte, pojedynczo lub łącznie wniosek ten usprawiedliwiają.Nie można także odmówić słuszności pozostałym zarzutom skargi rewizyjnej co do naruszenia przepisów art. 581 i 503 kod. handl. przez błędne przyjęcie, iż nabycie rzeczy od komisanta nie nadaje nabywcy charakteru właściciela oraz że dobra czy zła wiara nabywcy jest obojętna. Jak słusznie bowiem podnosi skarżący, komisant, mimo że działa na rachunek komitenta, działa w imieniu własnym, przy czym z samej istoty stosunku komisu upoważniony jest do rozporządzania, rzeczą, a w związku z tym nabywca staje się właścicielem rzeczy, choćby komisant nie był upoważniony do jej zbycia, o ile nabycie nie nastąpiło w złej wierze.