C 1360/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Naczelnego Likwidatora niektórych przedsiębiorstw bankowych o wykreślenie wszelkich hipotek i ciężarów realnych z księgi wieczystej nieruchomości, KKO pow. jarocińskiego, po rozpoznaniu rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Powiatowego w Jarocinie z dnia 31 grudnia 1951 r.,zaskarżone postanowienie odmawiające wnioskowi o wykreślenie hipotek i ciężarów realnych uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Jarocinie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 31 grudnia 1951 r. Sąd Powiatowy w Jarocinie odmówił wnioskowi Naczelnego Likwidatora niektórych przedsiębiorstw bankowych o wykreślenie hipotek i ciężarów realnych z księgi wieczystej obejmującej nieruchomość Komunalnej Kasy Oszczędności powiatu jarocińskiego, przepisaną na rzecz Skarbu Państwa postanowieniem tegoż Sądu z tej samej daty na podstawie wniosku Naczelnego Likwidatora, zgłoszonego stosownie do art. 25 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 25 października 1948 r. o reformie bankowej (Dz. U. z 1951 r. Nr 36, poz. 279). Sąd Powiatowy uzasadnił powyższą odmowę tym, że "wykreślenie ciężarów może nastąpić na zasadzie art. 30 ust. 4 dekretu z dnia 25 października 1948 r. o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych w brzmieniu znowelizowanym (Dz. U. z 1951 r. Nr 31, poz. 240) tylko na wypadek przysądzenia własności w trybie postępowania licytacyjnego lub na wypadek sprzedania ruchomości z wolnej ręki za zezwoleniem Ministra Finansów".Powyższe postanowienie zaskarżył Naczelny Likwidator rewizją (błędnie nazwaną zażaleniem) skierowaną do Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 27 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 dekretu o reformie bankowej oraz art. 30 ust. 4 cytowanego dekretu o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych.Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 21 maja 1952 r., na mocy art. 388 k.p.c., przekazał rewizję Naczelnego Likwidatora do rozpoznania Sądowi Najwyższemu ze względu na wątpliwość prawną, "czy wobec art. 30 ust. 4 dekretu z dnia 25 października 1948 r. o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych w brzmieniu noweli z dnia 25 maja 1951 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 240) art. 25 ust. 1 pkt 2 dekretu o reformie bankowej może mieć do sprawy niniejszej zastosowanie".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Komunalna Kasa Oszczędności powiatu jarocińskiego należy do instytucji likwidowanych na podstawie dekretu o reformie bankowej, do których likwidacji, na mocy art. 27 ust. 1 tegoż dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 25 października 1948 r. o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych, o ile dekret o reformie bankowej "nie stanowi inaczej".Według art. 30 ust. 4 cytowanego dekretu o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych, podstawę do wykreślenia hipotek i ciężarów realnych z księgi wieczystej nieruchomości, sprzedanej w toku postępowania likwidacyjnego, stanowi sądowe przysądzenie własności w razie sprzedaży z licytacji publicznej lub akt kupna-sprzedaży sporządzony na podstawie udzielonego przez Ministra Finansów zezwolenia na sprzedaż nieruchomości z wolnej ręki. Przepis ten skoordynowany jest z innymi przepisami tegoż dekretu, które przewidują jedynie przytoczone wyżej dwa sposoby sprzedaży nieruchomości przedsiębiorstw bankowych, likwidowanych na podstawie dekretu z dnia 25 października 1948 r. o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych.Natomiast z mocy art. 25 ust. 1 pkt 2 dekretu o reformie bankowej nieruchomości komunalnych kas oszczędności, figurujące w rachunkach "starym" i "okupacyjnym", nie ulegają sprzedaży ani z licytacji publicznej, ani z wolnej ręki za zezwoleniem Ministra Finansów, lecz przekazywane są Państwu z tym, że wierzytelność przysługująca z tego tytułu Komunalnej Kasie Oszczędności wchodzi jako aktyw do jej rachunku "starego" bądź "okupacyjnego".Stanowisko zajęte przez Sąd Powiatowy w zaskarżonym postanowieniu, oparte wyłącznie na literalnym brzmieniu art. 30 ust. 4 dekretu o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych, prowadziłoby do wniosku, że przekazywane Państwu w toku likwidacji nieruchomości z rachunku "starego" Komunalnych Kas Oszczędności przechodzą na rzecz Państwa wraz z hipotekami i ciężarami realnymi.Jak jednak zasadnie zarzuca rewizja Naczelnego Likwidatora, stanowisko takie obraża art. 27 ust. 1 dekretu o reformie bankowej, nakazujący stosowanie w danym wypadku przepisów dekretu o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych, a więc i art. 30 ust. 4 tego dekretu, o ile dekret o reformie bankowej "nie stanowi inaczej", tj. z uwzględnieniem tych przepisów dekretu o reformie bankowej, które tryb likwidacji normują odmiennie. Jeśli bowiem dekret o reformie bankowej nakazał zamiast sprzedaży nieruchomości z licytacji czy z wolnej ręki za zezwoleniem Ministra Finansów przekazanie ich Państwu, to z art. 27 ust. 1 tego dekretu wynika, że do takiego przekazania stosować należy również art. 30 ust. 4 dekretu o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych. Treścią zaś tego przepisu jest, iż akt, na podstawie którego następuje zbycie nieruchomości, "stanowi podstawę do wykreślenia hipotek i ciężarów realnych z księgi wieczystej" zbywanej nieruchomości. Przepis ten stosowany musi być oczywiście, jak to wskazuje art. 27 ust. 1 dekretu o reformie bankowej, z uwzględnieniem przepisów tego dekretu, a więc z uwzględnieniem okoliczności, że zaświadczenie Naczelnego Likwidatora, które stosownie do zarządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 1951 r. ("Monitor Polski" Nr A-46, poz. 605) uzasadnia przepisanie na rzecz Państwa tytułu własności przekazywanej nieruchomości, stanowi zarazem podstawę do wykreślenia figurujących w księdze wieczystej tejże nieruchomości hipotek i ciężarów realnych. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 30 ust. 3 dekretu o zasadach i trybie likwidacji niektórych przedsiębiorstw bankowych wykreślone w ten sposób wierzytelności hipoteczne, choćby nie zostały zgłoszone na listę wierzytelności masy likwidacyjnej, ulegają we właściwej kolejności zaspokojeniu z funduszów likwidowanego przedsiębiorstwa, w skład których wchodzą również wierzytelności przysługujące z tytułu przekazania Państwu nieruchomości figurujących w rachunkach "starym" i "okupacyjnym" (art. 25 ust. 1 pkt 2 dekretu o reformie bankowej i § 5 cytowanego zarządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 1951 r.).W tym stanie rzeczy rewizję Naczelnego Likwidatora należy uznać za zasadną i powodującą stosownie do art. 4 k.p.n. w związku z art. 384 k.p.c. uchylenie zaskarżonego postanowienia i odesłanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Jarocinie w celu ponownego rozpoznania wniosku o wykreślenie hipotek i ciężarów realnych z uwzględnieniem przytoczonych wyżej wskazówek.