C 1619/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Jodłowski, Sędziowie: S. Gross (sprawozdawca), J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ignacego T. przeciwko Stanisławowi S., Janowi P., Antoniemu S., Romanowi i Marii S., Antoniemu K., Anieli F., Pawłowi K., Anieli K. i Katarzynie P. o 2.400 zł, po rozpoznaniu skarg rewizyjnych pozwanych i powoda na wyrok Sądu Powiatowego w Rzeszowie z dnia 23 maja 1951 r.,zaskarżony wyrok w części dotyczącej Antoniego S., Romana S., Marii S., Antoniego K., Anieli F., Pawła K., Katarzyny P. i Anieli K. uchylił i postępowanie pomiędzy powodem Ignacym T. a wyżej wymienionymi w całości zniósł; co do pozwanego Jana P. w ten sposób zmienił, że poza kwotą 587 zł 65 gr zasądzoną od niego na rzecz Ignacego T. wyrokiem częściowym Sądu Powiatowego w Rzeszowie z dnia 2 marca 1951 r. zasądził od Jana P. na rzecz Ignacego T. sumę 913 zł 75 gr z 8% od sumy 1.501 zł 40 gr poczynając od dnia 20 grudnia 1950 r. do dnia zapłaty; co do pozwanego Stanisława S. w ten sposób zmienił, że obok zasądzonych od niego 60/575 części kwoty 1.676 zł 30 gr, tj. sumy 174 zł 90 gr zasądził od Stanisława S. na rzecz Ignacego T. odsetki od tejże sumy w stosunku 8% rocznie, licząc od dnia 20 grudnia 1950 r. do dnia zapłaty; w pozostałej części rewizje obu stron oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym dnia 20 grudnia 1950 r. do Sądu Grodzkiego w Rzeszowie powód Ignacy T. żądał zasądzenia od pozwanych Stanisława S. i Jana P. sumy 2.400 zł z tytułu zwrotu kwoty 80.000 zł (dawnych), wyłożonej dnia 29 marca 1950 r. za pozwanych na częściowe pokrycie kaucji, jakiej zażądały od nich w łącznej wysokości 200.000 zł władze skarbowe w S. w związku z dokonywaną tam sprzedażą jabłek, co do której powstało podejrzenie, że posiada charakter sprzedaży handlowej. Powód wyjaśnił, że strony, będące rolnikami w H., wyjechały wspólnie do S. celem dokonania tam sprzedaży jabłek, przy czym powód "wyrobił sobie odpowiednie dokumenty, stwierdzające, że sprzedaje jabłka z własnego sadu na własne nazwisko, natomiast pozwani mieli takie dokumenty wspólne jeszcze z innymi rolnikami z H.", a nadto "przybrali do sprzedaży owoce sąsiadów". Zażądanie kaucji nastąpiło, według twierdzeń powoda, już po sprzedaniu przez niego jabłek, a wyłożona przez niego za pozwanych kwota 100.000 zł miała być mu natychmiast zwrócona z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży. Wbrew temu pozwani zwrócili powodowi tylko 20.000 zł, co do reszty zaś żądają, by powód "czekał na zwrot pieniędzy przez Urząd Skarbowy oraz by powód uczestniczył również w pokryciu części kwoty 200.000 wziętych na kaucję".W odpowiedzi wniesionej na pozew pozwany Jan P. uznał żądanie pozwu co do kwoty 233 zł 40 gr, a co do reszty Jan P. oraz co do całości Stanisław S. wnosili o oddalenie powództwa, zarzucając "brak pełnej legitymacji biernej" na tej podstawie, że działali nie sami, ale razem z powodem" i dalszymi wspólnikami, Antonim S., Romanem S. i Antonim K., wspólnie zamówili wagon do transportu jabłek i zobowiązali się pokryć wszelkie wydatki, jakie z tego powodu wynikną w stosunku do ilości transportowanych jabłek..."Sąd Powiatowy w Rzeszowie w dniu 2 marca 1951 r. zasądził wyrokiem częściowym na rzecz powoda od Jana P. 587 zł 65 gr.Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 1951 r. Sąd Powiatowy w Rzeszowie powołując się na art. 220 k.p.c. wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanych pozostałe osoby, które brały udział w sprzedaży jabłek w S., a mianowicie: Antoniego S., Romana S., Marię S., Antoniego K., Anielę F., Pawła K., Anielę K. i Katarzynę P., zarządzając doręczenie im odpisu pozwu. Na rozprawie w dniu 9 maja 1951 r. strony zgodnie ustaliły ilość sprzedawanych przez każdą z nich jabłek, wysokość wpłat na koszty dokonanych przez każdego z uczestników transakcji oraz wszyscy, przy sprzeciwie powoda, stwierdzili, że "koszty mieli pokrywać według ilości owoców".Wyrokiem z dnia 23 maja 1951 r. Sąd Powiatowy w Rzeszowie zasądził na rzecz powoda sumę 1.676 zł 30 gr oraz koszty sporu w kwocie 225 zł, obciążając zapłatą zasądzonej należności wszystkich dziesięciu pozwanych, każdego w stosunku do ilości sprzedawanych przez niego jabłek "z uwzględnieniem wyroku częściowego z uznania z dnia 2 marca 1951 r.", w pozostałej zaś części powództwo oddalił.Na powyższy wyrok obie strony wniosły skargi rewizyjne...Sąd Wojewódzki w Rzeszowie, do którego skargi rewizyjne stron zostały skierowane, postanowieniem z dnia 29 października 1951 r. z mocy art. 388 k.p.c. postanowił sprawę przekazać do rozpoznania Sądowi Najwyższemu. Zagadnieniem prawnym, które w danym wypadku wywołało poważną wątpliwość Sądu Wojewódzkiego, jest pytanie, czy w razie przekroczenia przez Sąd zakresu uprawnień przewidzianych w art. 220 k.p.c. w przedmiocie wzywania osób nie zapozwanych do wzięcia udziału w sprawie, wezwanie takie zastępuje pozwanie i czy w tego rodzaju sytuacji sprawa w stosunku do osób wezwanych do udziału w niej może być rozpoznana merytorycznie. Uzasadniając swą wątpliwość, Sąd Wojewódzki wskazuje, że art. 220 k.p.c. zgodnie ze swym brzmieniem powinien być stosowany "przy uczestnictwie jednolitym, w omawianym zaś przypadku stosunek prawny uczestnictwa takiego nie uzasadnia". Mimo rygorystycznego stanowiska Sądu Najwyższego pod rządem dawnego k.p.c., "że nawet przekazanie sprawy, gdy nie zachodziły warunki z art. 238 k.p.c. powoduje nieważność postępowania wobec braku pozwu, bez którego proces nie może się toczyć (Zb. Urz. 1936/473)", Sąd Wojewódzki wyraża pogląd, że gdyby "art. 220 k.p.c. traktować jako etap na drodze do upodobnienia się procesu do postępowania niespornego, w szczególności art. 13 k.p.n., to mimo przekroczenia przez Sąd granic zakreślonych przez art. 220 k.p.c. możnaby przyjąć, że wezwanie do wzięcia udziału w sprawie zastępuje pozwanie".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 220 k.p.c. zmierza do usunięcia niekorzystnych skutków procesowych w przypadku, gdy powód w pozwie wskazał jako pozwanych nie wszystkie osoby, przeciwko którym sprawa toczyć się może tylko łącznie. Dotyczy on zatem jedynie przypadków tzw. spółuczestnictwa koniecznego, w których z istoty stosunku prawnego lub z mocy przepisu ustawy bierną legitymację procesową posiada nie którykolwiek z zainteresowanych w zaprzeczeniu żądaniom pozwu, ale wszyscy zainteresowani łącznie. Spółuczestnictwo takie zachodzi np. w razie poszukiwania praw wynikających ze współwłasności rzeczy, dochodzenia świadczenia niepodzielnego, sporu o wyłączenie (art. 574 k.p.c.), do którego zapozwany być musi poza wierzycielem również egzekwowany dłużnik, o ile przeczy prawom wyłączającego, itd. Na gruncie przepisów k.p.c. w brzmieniu sprzed noweli z dnia 20 lipca 1950 r., zapozwanie nie wszystkich osób, przeciwko którym pozew powinien być skierowany, powodowało w tym przypadku oddalenie powództwa, narażając powoda na koszty oraz na konieczność powtórnego wytaczania sprawy.Wprowadzony cytowaną nowelą art. 220 k.p.c. stanowi wyraz właściwej socjalistycznemu prawu procesowemu tendencji do odformalizowania procesu oraz do ekonomii procesowej i umożliwia sądowi uzupełnienie braku osób koniecznych po stronie pozwanej przez wezwanie ich do wzięcia udziału w sprawie z doręczeniem odpisów pism procesowych i załączników, nadając takiemu wezwaniu skutki pozwania. Dzięki temu powód unika konsekwencji wadliwego (wskutek niekompletności) wskazania pozwanych, a sprawa, bez potrzeby ponownego jej wytoczenia, po odpowiednim uzupełnieniu braku otrzymuje dalszy bieg.Uprawnienia sądów w tym zakresie ograniczają się jednak wyłącznie do omówionej wyżej sytuacji procesowej przewidzianej w art. 220 k.p.c. i bynajmniej nie oznaczają swobody Sądu pod tym względem, gdyż poza przypadkami spółuczestnictwa koniecznego, tj. gdy sprawa może toczyć się w składzie osobowym postulowanym przez powoda, Sąd nie ma prawa wzywać do udziału w sprawie innych osób, a tego rodzaju wezwanie, o ile ma miejsce, nie pociąga skutków procesowych, o których mowa w art. 220 k.p.c., tj. nie zastępuje pozwania.W sprawie obecnej powód poszukuje sumy pieniężnej, tj. zobowiązania z istoty swej podzielnego, którego realizacja w stosunku do kilku zobowiązanych, odbywać się może zarówno w jednym, jak i w szeregu oddzielnych procesów. Postanowienie Sądu Powiatowego w Rzeszowie z dnia 25 kwietnia 1951 r. nie znajdowało zatem oparcia w art. 220 k.p.c., w związku z czym osoby wezwane tym postanowieniem do udziału w sprawie nie nabyły charakteru pozwanych, a postępowanie przeciwko nim prowadzone musi ulec całkowitemu zniesieniu...