C 1702/51

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Witolda S. przeciwko Janinie S. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 25 maja 1951 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneStrony zawarły małżeństwo dnia 28 kwietnia 1940 r. i mają dwoje dzieci: Kazimierza Józefa, urodzonego dnia 19 lutego 1941 r. i Andrzeja Ludwika, urodzonego dnia 22 października 1942 r.Powód domagał się orzeczenia rozwodu małżeństwa stron, twierdząc, że między stronami powstał zupełny i trwały rozkład pożycia, że już dwukrotnie wytaczał procesy o rozwód, powództwa jego zostały jednak oddalone (ostatnie wyrokiem z dnia 28 czerwca 1950 r.) z tej przyczyny, że on sam ponosi wyłączną winę, w końcu, że od sześciu lat ustała wszelka więź pomiędzy stronami, ich małżeństwo jest związkiem martwym, a zarówno interes społeczny, jak i interes osobisty powoda wymaga, aby mógł on założyć nową rodzinę przez małżeństwo z "ewentualną partnerką".Wyrokiem z dnia 25 maja 1951 r. Sąd Wojewódzki w Krakowie oddalił powództwo. Sąd Wojewódzki ustalił, że już dwukrotnie oddalone zostały powództwa powoda o rozwód, a to z tej przyczyny, że stroną wyłącznie winną jest powód, który źle traktował pozwaną, bił ją, dopuszczał się zdrady małżeńskiej, nawiązał stosunki pozamałżeńskie z Olgą O., a zetknąwszy się z pozwaną odnosił się do niej opryskliwie i brutalnie. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, rozwodowi przeciwstawia się dobro małoletnich dzieci stron, a ponadto brak jest podstaw z art. 30 § 2 Kod. rodz. do orzeczenia rozwodu.Wyrok ten zaskarżył rewizją powód, wnosząc o jego zmianę i orzeczenie rozwodu "z winy podzielonej" lub z wyłącznej winy powoda. Skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 29 § 2 i 30 § 2 Kod. rodz. Zarzuca on, że ocena, jakoby dobro małoletnich dzieci stron miało ucierpieć wskutek rozwodu, oparta jest na dowolnych przypuszczeniach, nie uzasadnionych zebranym materiałem, skoro skarżący troszczy się o wychowanie i utrzymanie dzieci. Skarżący podnosi, że skoro od sześciu lat "kontynuuje wspólność i przyjaźń" z inną kobietą, której zresztą nie określa, to właśnie w interesie społecznym leży rozwiązanie "papierowego małżeństwa stron".Pozwana w swej odpowiedzi wniosła o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jako jeden z motywów uzasadniających oddalenie powództwa przyjął Sąd Wojewódzki to, że w razie zawarcia przez powoda nowego małżeństwa i założenia nowej rodziny nie będzie on miał możności alimentowania dzieci z małżeństwa stron (art. 29 § 2 Kod. rodz.). Wprawdzie tak daleko idące przypuszczenie (całkowita niemożność alimentowania) jest, jak to słusznie zarzuca skarżący, dowolne, to jednak może chodzić o ocenę z punktu widzenia art. 29 § 2 Kod. rodz. prawdopodobieństwa zmniejszenia się możliwości alimentowania przez powoda dzieci stron w razie orzeczenia rozwodu i założenia przez skarżącego nowej rodziny, a więc w szczególności urodzenia się dzieci z nowego małżeństwa.Wprawdzie założenie nowej rodziny może ewentualnie pociągnąć za sobą obowiązek alimentowania drugiej żony, jednakże skoro jest to tylko obowiązek warunkowy (kobiety zamężne coraz częściej same zarabiają), a brak jest podstaw do przyjęcia, aby w konkretnym przypadku miało być inaczej, zbędne jest w niniejszej sprawie rozważanie z punktu widzenia art. 29 § 2 Kod. rodz. zagadnienia ewentualnego obowiązku alimentacyjnego skarżącego względem jego drugiej żony w razie uzyskania rozwodu z pozwaną. Zagadnienie poruszone w zaskarżonym wyroku ogranicza się zatem do oceny z punktu widzenia art. 29 § 2 Kod. rodz. możliwości urodzenia się dzieci z ewentualnego drugiego małżeństwa skarżącego i powiększenia się w ten sposób jego obowiązków alimentacyjnych w razie orzeczenia rozwodu. W tym przedmiocie zważyć należy, co następuje:Prawdopodobieństwo urodzenia się dalszych dzieci (tj. powiększenia się ilości rodzeństwa) istnieje przede wszystkim w każdym harmonijnie żyjącym małżeństwie do pewnego wieku. Urodzenie się następnego dziecka może nieco zmniejszyć kwotę, jaką rodzice przeznaczają miesięcznie na utrzymanie i wychowanie każdego poszczególnego dziecka, jeśli ich jest już kilkoro. Okoliczność ta nie może jednak być podstawą opinii, jakoby z tej właśnie przyczyny dobro starszych dzieci cierpiało wskutek urodzenia się każdego następnego dziecka. Tak uproszczona opinia prowadziłaby do wniosku, że skoro dobro dzieci jest zawsze zbieżne z interesem społecznym, małżeństwa wielodzietne są społecznie niepożądane. Jaskrawa sprzeczność takiej tezy z pozycją rodziny i małżeństwa w Polsce Ludowej (art. 67 ust. 1 Konstytucji PRL) jest oczywista.Możliwość urodzenia się także poza małżeństwem dalszego dziecka, dla którego dzieci z małżeństwa byłyby rodzeństwem przyrodnim, istnieje, abstrakcyjnie rzecz biorąc, zawsze do pewnego wieku. I aczkolwiek zawinione cudzołóstwo małżonka zasługuje zawsze na ocenę negatywną, to jednak wcale nie dlatego, że jego owocem może być dziecko, lecz wyłącznie dlatego, że sprzeciwia się to obowiązkom wynikającym z małżeństwa.Urodzenie się dalszego dziecka, mimo że pociąga za sobą zwiększenie się obowiązków alimentacyjnych rodziców lub jednego z nich, nie jest nigdy sprzeczne z dobrem jego starszego rodzeństwa (rodzonego lub przyrodniego) bez względu na to, czy dziecko to urodziło się z tego samego, czy następnego związku małżeńskiego, czy też poza małżeństwem. Zapatrywanie przeciwne byłoby wynikiem niedopuszczalnie ciasnej oceny zagadnienia i nie jest możliwe do przyjęcia (...). Dlatego też prawdopodobieństwo urodzenia się w następnym małżeństwie dalszych dzieci nie jest okolicznością mieszczącą się w art. 29 § 2 Kod. rodz.Dobro małoletnich dzieci, o którym mowa w art. 29 § 2 Kod. rodz., ucierpiałoby wskutek rozwodu wtedy, jeżeli porównanie ich sytuacji, jaką należy przewidywać w razie utrzymania istniejącego stanu rzeczy (a więc w razie oddalenia powództwa o rozwód), z przewidywaną ich sytuacją po ewentualnym rozwodzie, wykazałoby pogorszenie. Przewidywanie i ocena tych przyszłych sytuacji musi wynikać z zastosowania reguł doświadczenia do ustalonych konkretnych okoliczności faktycznych. Nie mogłaby jednak być w żadnym razie podstawą zastosowania art. 29 § 2 Kod. rodz. okoliczność, że w razie oddalenia powództwa o rozwód istnieć będzie możliwość pożądanego z punktu widzenia dobra dziecka przywrócenia pożycia małżonków, którą to możliwość wyłączyłby rozwód. Póki bowiem istnieje w ogóle jakiekolwiek realne prawdopodobieństwo przywrócenia pożycia małżonków, rozkład ich pożycia nie jest jeszcze trwały, a tym samym powództwo o rozwód ulega oddaleniu nie na zasadzie art. 29 § 2 Kod. rodz., lecz na zasadzie jego § 1. Założeniem bowiem § 2 art. 29 Kod. rodz. jest trwałość, czyli nieodwracalność rozkładu pożycia małżonków, a więc uznanie możliwości przywrócenia ich pożycia za nieprawdopodobną.W niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki wyraził opinię, że w razie orzeczenia rozwodu skarżący "zobojętnieje i przestanie się odnosić z dotychczasową i tak już minimalną troskliwością do dzieci". Jeżeli jednak zaskarżony wyrok ustala, że skarżący "poza płaceniem swego udziału w kosztach utrzymania dzieci nie wykazuje żadnej pomocy w ich wychowaniu i żadnego zainteresowania", a taki stan rzeczy istnieje, mimo że strony są nierozwiedzionym małżeństwem, to nie wiadomo nawet, na czym miałoby polegać pogorszenie sytuacji dzieci w razie orzeczenia rozwodu przy wyłączeniu z zagadnienia wyżej omówionej kwestii alimentów.Nie należy z tego jednak wysnuwać ogólnego wniosku, jakoby mężczyzna, będący nie tylko złym mężem, lecz także zdecydowanie złym ojcem, był przez ustawę niejako "premiowany" o tyle, że jeśli wytoczy proces o rozwód, art. 29 § 2 Kod. rodz. nie przeciwstawi się rozwodowi. Wprawdzie powództwo jego z reguły nie mogłoby ulec oddaleniu na zasadzie art. 29 § 2 Kod. rodz., jednakże dyskwalifikujący go jako ojca stosunek do dzieci z reguły przesądzi negatywnie możliwość zastosowania art. 30 § 2 Kod. rodz. i z tej przyczyny jego powództwo zostanie oddalone. (...)