C 1940/52
PostanowienieIzba Cywilna1952-10-16
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy sąd może odmówić uwzględnienia żądania wydania rzeczy stanowiących inwentarz żywy i martwy państwowego gospodarstwa rolnego, jeśli ich wydanie mogłoby spowodować niewykonanie przez to gospodarstwo planu gospodarczego?Ratio decidendi
Wykonanie planu gospodarczego przez państwowe gospodarstwa rolne oraz zapewnienie ich rozwoju stanowi nadrzędne dobro, wobec którego musi ustąpić uprawnienie jednostki do realizacji atrybutów jej własności indywidualnej. W sytuacji, gdy wydanie rzeczy mogłoby utrudnić wykonanie planu gospodarczego, sąd powinien zbadać, czy żądanie nie stanowi nadużycia prawa i czy nie narusza interesu Państwa Ludowego.Stan faktyczny
Powód dochodził wydania rzeczy stanowiących inwentarz żywy i martwy oraz zapasy, znajdujące się w państwowym gospodarstwie rolnym. Rodzaj i ilość tych przedmiotów były takie, że ich wydanie mogło spowodować niewykonanie przez gospodarstwo planu gospodarczego. Sądy niższych instancji nie rozpoznały sprawy pod kątem tych okoliczności.Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone wyroki i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Pełny tekst orzeczenia
Uzasadnienie faktyczne...Referat Przewodniczącego KC PZPR-Prezydenta Bolesława Bieruta wygłoszony na VII Plenum KC Partii (14-15 czerwca 1952 r.) zawiera m.in. wyjaśnienie jednego ze źródeł trudności, "które obecnie przeżywamy i które możemy i będziemy skutecznie pokonywać". Jest nim "nadmierna dysproporcja między tempem rozwoju naszego socjalistycznego przemysłu a tempem rozwoju rolnictwa". Rewizja nadzwyczajna słusznie zwraca uwagę, że poszukiwane w powództwie przedmioty, stanowiące inwentarz żywy i martwy oraz tzw. zapasy znajdują się w państwowym gospodarstwie rolnym, a ich rodzaj i ilość są tego rodzaju, że wydanie ich powodowi może pociągnąć za sobą niewykonanie przez gospodarstwo planu. Znaczenie planów gospodarczych (art. 7 Konstytucji) szczególna troska i opieka w odniesieniu do mienia ogólnonarodowego (art. 8) łącznie z przytoczonymi wskazaniami B. Bieruta wytyczają kierunek rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Wykonanie planu przez państwowe gospodarstwa rolne, zapewnienie mu najlepszego rozwoju jest tym nadrzędnym dobrem, wobec którego musi ustąpić uprawnienie jednostki do realizacji atrybutów jej własności indywidualnej.Sądy Wojewódzki i Okręgowy pod tym kątem widzenia sprawy nie rozpoznawały, stąd też w zaskarżonych wyrokach brak jest rozważenia, czy powód, nie licząc się z ewentualnym skutkiem zadośćuczyniena jego żądaniu, nie czyni ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego.Rewizja nadzwyczajna słusznie dopatruje się w tym możliwości pogwałcenia art. 3 p. o. p. c., a równocześnie naruszenia interesu Państwa Ludowego (art. 396 § 1 k.p.c.). Gdyby bowiem okazało się, że nakazanie natychmiastowego wydania przedmiotów wymienionych w pkt. I wyroku Sądu Okręgowego spowodować może trudności w wykonaniu planu gospodarczego przez państwowe gospodarstwa rolne, byłoby to szkodliwe dla Państwa Ludowego, zainteresowanego w wysokim stopniu w osiągnięciu właściwej produkcji rolnej. Skoro więc Sądy obydwu instancji nie miały przytoczonych wyżej oczywiście nasuwających się na tle okoliczności sprawy zasad na uwadze i nie poczyniły ustaleń koniecznych dla prawidłowego zastosowania prawa materialnego i należytego uwzględnienia interesu Państwa - całkowicie usprawiedliwiony jest wniosek rewizji nadzwyczajnej o uchylenie wyroków tych Sądów i odesłanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, powód będzie miał możność zgłoszenia żądania ewentualnego w postaci zasądzenia równowartości pieniężnej tych przedmiotów, które państwowemu gospodarstwu rolnemu dla realizacji jego planów gospodarczych są potrzebne.
Powiązane orzeczenia
- II CR 386/59 1960-11-14Czy sąd powszechny jest uprawniony do samodzielnego ustalenia, czy własność gospodarstwa rolnego przeszła na własność Państwa na podstawie przepisów o reformie rolnej, czy też kwestia ta należy do wyłącznej kompetencji o…
- I CR 964/58 1959-08-21Czy sąd powszechny może umorzyć postępowanie w sprawie o wydanie nieruchomości rolnej, jeśli nie ustalono, czy właściwy organ administracyjny wydał orzeczenie o przejęciu tej nieruchomości na własność Państwa?
- III CRN 231/69 1969-04-07Czy żądanie wydania nieruchomości rolnej, która od wielu lat stanowi samoistne posiadanie pozwanych i podstawę ich egzystencji, może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.)?
- III ARN 46/87 1988-02-26Czy w przypadku wywłaszczenia nieruchomości rolnej, która stanowiła gospodarstwo rolne, organ administracji państwowej ma obowiązek rozważyć przyznanie właścicielowi nieruchomości zamiennej jako formy odszkodowania, zgod…
- III CRN 242/71 1971-09-09Czy sąd w postępowaniu o przejęcie nieruchomości rolnych na własność państwa jest związany oszacowaniem wartości nieruchomości dokonanym przez organ administracyjny przed wszczęciem postępowania sądowego?
Powołane przepisy
art. 7art. 8art. 3art. 396 § 1 KPC§ 1
Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 16.07.2026.