C 2556/52

Uzasadnienie faktyczneSąd I instancji, aczkolwiek przeprowadził rozróżnienie pomiędzy krytyką jako elementem pozytywnym i twórczym a krytyką złośliwą, nie ustalił, do jakiego z tych dwóch rodzajów należało wystąpienie powoda na konferencji z dnia 28. IV 1951 r., a jak wynika z uzasadnienia wyroku, kierował się przy zasądzeniu powództwa z poglądem, że tylko taka krytyka pracodawcy przez pracownika może uzasadnić niezwłoczne rozwiązanie stosunku pracy, która przez swą złośliwość wyrządziła pracodawcy szkodę, co w konkretnym wypadku nie zostało nawet przez stronę pozwaną twierdzone. Pogląd ten jest mylny, gdyż przepis art. 32 lit. c rozp. o umowie o pracę pracowników umysłowych wcale nie uzależnia (co słusznie podnosi rewizja nadzwyczajna) dopuszczalności niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy w razie obrazy lub znieważenia pracodawcy od tego, by pracodawca poniósł na skutek doznanej obrazy lub znieważenia dalszą szkodę. Sąd Wojewódzki, nie zajmując żadnego stanowiska wobec powyższego mylnego poglądu sądu I instancji, widocznie go aprobował i tym samym zgodnie z sądem I instancji zastosował błędną wykładnię cytowanego przepisu prawa materialnego. Rzeczą sądów obu instancji było ocenić, czy wystąpienie powoda na konferencji z dnia 29. IV 1951 r. w tej postaci, jak je przedstawia pozwany Związek, bez względu na to, czy wyrządziło pozwanemu szkodę, przedstawiało się jako obraza lub znieważenie pracodawcy przez swego pracownika. Krytyka rzeczowa działalności pracodawcy jest nie tylko dopuszczalna, lecz nawet wysoce pożądana. Nieskrępowana krytyka może odegrać doniosłą rolę jako narzędzie zwalczania biurokratyzmu, usuwania nadużyć, braków i błędów w pracy aparatu państwowego i gospodarczego oraz instytucji społecznych. Dała temu wyraz uchwała Rady Państwa i Rady Ministrów z dnia 27. XII 1950 r., ogłoszona w Monitorze Polskim nr A 1 poz. I z 1951 r., w sprawie załatwiania listów, odwołań i skarg ludności oraz krytyki prasowej.Krytyka ze strony obywatela, podjęta w interesie publicznym, nacechowana dobrą wiarą ze strony krytykującego, nie może pociągnąć dlań ujemnych skutków. Inaczej natomiast ma się sprawa, gdy krytyka jest podyktowana względami osobistymi i przejawia się w formie obraźliwej napaści osobistej, gdy celem jej jest sianie intryg i stwarzanie niezdrowej atmosfery, poderwanie zaufania i obniżanie autorytetu naczelnych organów związkowych. Jeżeli więc okazałoby się prawdziwe twierdzenie pozwanego Związku, że powód na konferencji w krytyce działalności naczelnych władz Związku posunął się tak daleko, że działalność tę określił jako przedłużenie działalności poprzedniego przewodniczącego Zarządu Głównego C. skazanego za nadużycia, to takie wystąpienie powoda mogłoby stanowić podstawę do natychmiastowego zwolnienia go. Gdyby jednak postępowanie członków zarządu, będących na tym stanowisku w okresie konferencji z dnia 29. IV 1951 r., dawało pewne podstawy do takiego porównania lub stwarzałoby pozory, które usprawiedliwiałyby dobrą wiarę powoda w prawdziwość zastrzeżeń, jakie miał przeciw członkom zarządu, to nawet użycie przez powoda złośliwej formy dla skrytykowania działalności członków zarządu nie stanowiłoby ważnej przyczyny do niezwłocznego zwolnienia go z pracy.Sąd Wojewódzki w ocenie przeprowadzonych w postępowaniu I instancji dowodów z protokołu konferencji z dnia 29. IV 1951 r. i ze świadka S. doszedł do wniosku, że krytyka władz związkowych przez powoda nie była złośliwą. W tym względzie Sąd Wojewódzki poczynił własne ustalenia, do czego w braku przesłanek z art. 18 ustawy z dnia 20. VII 1950 r. o zmianie przepisów postępowania cywilnego nie był powołany, mimo że sąd I instancji ograniczając się do stwierdzenia, że protokół konferencji nie wykazuje użycia przez powoda zarzuconych mu słów, i do podania w skrócie treści zeznań świadka S., uchylił się od dokonania w tym względzie ustaleń, uznając je - jak się wydaje - za nieistotne wobec niewykazania, by wystąpienie powoda wyrządziło pozwanemu Związkowi szkodę. Zarazem Sąd Wojewódzki uznał, że zbędne było dopuszczenie dowodu z zaofiarowanych przez pozwanego świadków C.K. i N. wobec dopuszczenia na te same okoliczności dowodu ze świadka S.W tym stanie rzeczy zasadnie rewizja nadzwyczajna wytyka, że Sąd Wojewódzki oddalając rewizję pozwanego Związku od wyroku Sądu Powiatowego mimo naruszenia przez ten Sąd istotnych przepisów postępowania (art. 223, 226, 242 § 1 i 326 k.p.c.) dopuścił się pogwałcenia przepisów art. 380 i 383 k.p.c. Pominięcie dowodu ze świadków C. K. i N. przedstawia się przede wszystkim jako naruszenie przepisu art. 223 k.p.c. Wprawdzie w myśl § 2 tego przepisu sąd może odrzucić środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione, jednakże sąd I instancji nie z tej przyczyny nie przeprowadził dalszych dowodów ze świadków, lecz jedynie wychodząc z mylnego założenia, że wobec braku twierdzenia o powstaniu dla pozwanego Związku szkody, dowody te nie mają dla sprawy istotnego znaczenia. Gdy zaś sąd I instancji zeznań świadka S. nie wziął za podstawę ustaleń co do sposobu wystąpienia powoda na konferencji z dnia 29. IV 1951 r. (których zresztą w ogóle nie poczynił), Sąd Wojewódzki jako sąd rewizyjny nie był władny poddać ocenie mocy i wiarogodności dowodu z wymienionego świadka, a tym mniej uznać tego dowodu za dostatecznie wyjaśniający sporne okoliczności sprawy. Niezależnie od tego należy stwierdzić, że skoro, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, dowód ze świadka S. nie wykazał słuszności zarzutów strony pozwanej co do wystąpienia powoda na konferencji z 29. IV 1951 r., błędnie Sąd Wojewódzki podzielił pogląd Sądu Powiatowego co do zbędności przesłuchania na te okoliczności dalszych świadków. Sąd Najwyższy już wyjaśniał, że na zasadzie art. 223 § 2 k.p.c. mogą być odrzucone takie tylko środki dowodowe, które dotyczą okoliczności uznanych przez Sąd za dostatecznie wyjaśnione w sensie twierdzeń, na jakie środki dowodowe zostały powołane. Jeżeli natomiast dalsze środki dowodowe mają się przyczynić do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób odmienny od wyników dotychczasowego przewodu sądowego, odrzucenie ich nie jest dopuszczalne i sprzeczne z zasadą wykrycia prawdy materialnej.Z zasad powyższych, gdy uchybienia procesowe sądów I i II instancji miały w następstwie nienależyte wyjaśnienie spornych dla wyniku sprawy istotnych okoliczności, zarzut rewizji nadzwyczajnej, że orzeczenia obu sądów zostały powzięte z pogwałceniem istotnych przepisów prawa, jest uzasadniony. Należało wobec tego w myśl art. 346, 348 i 384 k.p.c. orzec jak w sentencji.