C 1149/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: K. Kwapiszewski, dr K. Karakulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka H. przeciwko Izbie Rzemieślniczej w Katowicach o 4.620 zł z tytułu rozwiązania umowy o pracę, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Katowic z dnia 16 marca 1951 r.zaskarżony wyrok zmienił i powództwo Henryka H. przeciwko Izbie Rzemieślniczej w Katowicach oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 12 czerwca 1950 r. do Sądu Pracy w Katowicach powód Henryk H. żądał, w związku ze zwolnieniem go w dniu 25 maja 1950 r. z pracy bez uzasadnionej ważnej przyczyny, zasądzenia od pozwanej Izby Rzemieślniczej w Katowicach sumy 154.000 zł (w dawnym pieniądzu) obejmującej niewypłaconą mu resztę poborów za maj 1950 r. w kwocie 6.160 zł oraz wynagrodzenie za dalsze trzy miesiące i za nie wykorzystany urlop miesięczny po 36.950 zł za każdy miesiąc.W odpowiedzi na pozew pozwana Izba żądała oddalenia powództwa jako bezzasadnego, wyjaśniając, że powód w ostatnich tygodniach wykazywał brak subordynacji w pracy oraz że bezpośrednią przyczyną zwolnienia stało się zachowanie powoda w związku z przydzielonym mu do załatwienia pismem Koła Miejskiego Ligi Morskiej w sprawie ściągania składek, kiedy to powód, po dwukrotnym odnotowaniu na piśmie swych obiekcji, iż struktura kierowanego przez niego Wydziału Administracyjno-Finansowego nie przewiduje załatwienia tego rodzaju spraw, względnie że struktura ta nie przewiduje pracowników, którym można by powierzyć załatwienia wzmiankowanej sprawy, na kategoryczne polecenie dyrektora, by sprawę załatwił osobiście, odpowiedział notatką stwierdzającą, iż uważa polecenie dyrektora Izby za bardzo niezręczną szykanę, domagając się nadto od sekretarki dyrektora, by odpowiedź tę przedłożyła natychmiast dyrektorowi, "gdyż właśnie zależy mu bardzo na tym, by jego uwagi dotarły do niego". Zdaniem pozwanej takie postępowanie powoda upoważniało ją do natychmiastowego zwolnienia powoda z pracy stosownie do art. 32 lit. d) i c) rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych, co też po uzyskaniu zgody Zarządu Koła Zw. Zaw. Prac. Inst. Społ. uczyniła w dniu 25 maja 1950 r.Sąd Pracy w Katowicach wyrokiem z dnia 3 lipca 1950 r. zasądził na rzecz powoda połowę poszukiwanego roszczenia, tj. 77.000 zł, w pozostałej zaś części powództwo oddalił, uznając, że "przyczyna rozwiązania umowy o pracę przez pozwaną mieści się w ramach stanów faktycznych przewidzianych w art. 32 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych", i że z tego względu powództwo powinno ulec oddaleniu, z uwagi jednak na wyrażoną przez stronę pozwaną gotowość ugodowego załatwienia sprawy przyjął, że "wysoki poziom fachowości powoda, jego wzorowa wydajność pracy i doskonałe kwalifikacje pracownicze" obniżają do połowy stopień jego przewinienia i uzasadniają uwzględnienie powództwa w połowie.Od powyższego wyroku założyły skargi apelacyjne obie strony (...).Na skutek obu skarg apelacyjnych Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 7 listopada 1950 r. wyrok Sądu Pracy uchylił i sprawę odesłał do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji (...).Wyrokiem z dnia 16 marca 1951 r. Sąd Powiatowy w Katowicach powództwo uwzględnił, zasądzając na rzecz powoda poszukiwaną należność przeliczoną na 4.620 zł w nowym pieniądzu (...).Pozwana Izba Rzemieślnicza złożyła skargę rewizyjną, w której wnosi o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego w Katowicach i przyznanie kosztów postępowania rewizyjnego, zarzucając nierozpoznanie istoty sprawy, sprzeczność ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału oraz naruszenie istotnych przepisów procesowych (...).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanej Izby Rzemieślniczej Sąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Sąd Powiatowy ustalił, że pismo Ligi Morskiej skierowane było do pozwanej Izby Rzemieślniczej i zawierało prośbę o wyjaśnienie "delegatowi, który jednocześnie upoważniony jest do odbioru wszelkich należności składkowych, dlaczego mimo otrzymania listy deklarujących się dwudziestu członków Liga Morska nie jest dotąd w posiadaniu zadeklarowanego wpisowego oraz składek". Na podstawie takiego ustalenia błędny był wniosek zaskarżonego wyroku, że polecenie dyrektora Izby dotyczyło załatwienia sprawy społecznej i że w związku z tym niewykonanie tego polecenia mogło pociągnąć jedynie sankcje społeczne "wymierzane przez organizacje społeczne". Jest bowiem oczywiste, że pismo skierowane do instytucji wymaga w każdym razie odpowiedzi ze strony instytucji niezależnie od tego, czy przedmiot pisma dotyczy jej bezpośredniej działalności, czy też spraw społecznych pracowników instytucji, które wymagają załatwienia w innym trybie (...). Wobec takiego ustalenia oczywiście wadliwe było potraktowanie wydanego przez dyrektora Izby polecenia załatwienia pisma jako polecenia bezprawnego, podzielone zaś przez Sąd Powiatowy stanowisko powoda, polegające na rygorystycznym komentowaniu struktury kierowanego przez niego wydziału, która rzekomo "uniemożliwiała" wykonanie otrzymanego polecenia, cechuje małostkowość i biurokratyzm, które w sposób dobitny charakteryzują niewłaściwą i niedopuszczalną dla pracownika instytucji uspołecznionej postawę powoda w omawianym przypadku.Sąd Powiatowy oceniając treść ostatniej odpowiedzi powoda na polecenie dyrektora, kwalifikującej to polecenie jako "bardzo niezręczną szykanę", nie dopatrzył się w takiej odpowiedzi zniewagi, lecz uznał ją za krytykę postępowania dyrektora, której ostra forma usprawiedliwiona była, zdaniem tegoż Sądu, również ostrą krytyką, z jaką spotkał się poprzednio powód ze strony dyrektora na zebraniu koła związku zawodowego. Sąd Powiatowy zaznaczył przy tym, że "nie może być przecież mowy o tym, że godność osobista przełożonego jest inną od godności osobistej podwładnego pracownika".Stosując taką swoistą "wzajemność" zniewag Sąd Powiatowy dopuścił się naruszenia art. 32 lit. c) rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych. Ze stanowiska bowiem zajętego przez Sąd Powiatowy płynie niedopuszczalny wniosek, iż pracownik, czując się obrażony postępowaniem przełożonego i nie wyciągnąwszy z niego konsekwencji przez prawo przewidzianych w postaci skargi w postępowaniu karnym lub natychmiastowego rozwiązania stosunku pracy (art. 31 lit. c) cytowanego rozporządzenia), mógłby niejako korzystać na stałe lub na dłuższy przeciąg czasu z immunitetu i znieważać przełożonego bez ponoszenia skutków z art. 31 lit. c) cytowanego rozporządzenia. Wniosek zaś tego rodzaju jest oczywiście sprzeczny z treścią art. 32 lit. c) oraz 31 lit. c) cytowanego rozporządzenia, z których wynika, że zniewaga czy to pracodawcy, czy pracownika stanowi ważną przyczynę niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy nie jako środek zadośćuczynienia znieważonemu, lecz z uwagi na porządek pracy, który wymaga współdziałania przełożonego i pracowników, przy czym możliwość takiego współdziałania uwarunkowana jest koniecznością istnienia poprawnych stosunków osobistych wewnątrz zakładu pracy. Waga tego przepisu nabrała nowej treści w warunkach społeczno-ekonomicznych Polski Ludowej, w których działalność instytucji uspołecznionych musi opierać się na stosunkach harmonijnej współpracy ludzi wolnych od wyzysku stosowanego w przedsiębiorstwach kapitalistycznych. Z powyższego wynika, że wyciągnięciu właściwych wniosków z postępowania powoda nie mogła stać na przeszkodzie oczywiście błędna supozycja Sądu Powiatowego, jakoby zajęte przez tenże Sąd stanowisko było koniecznym następstwem jednakowego traktowania godności osobistej przełożonego i podwładnego pracownika, tym bardziej, że wniosek taki nie może być usprawiedliwiony treścią art. 32 lit. c) rozpatrywanego łącznie z art. 31 lit. c) cytowanego rozporządzenia, skoro z mocy tych przepisów zarówno zniewaga pracodawcy, jak i pracownika, stanowi ważną przyczynę niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy (...).