C 402/51

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu w dniu 14 listopada 1951 r. w sprawie z wniosku Kazimiery C. o częściowe ubezwłasnowolnienie A. C. z rewizji wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w K. - Ośrodek w R. z dnia 4 kwietnia 1951 r. zaskarżone postanowienie zmienił i orzekł częściowe ubezwłasnowolnienie z powodu nałogowego pijaństwa A. C. syna S. i K. urodz. dn..., zam. w... ul... Zarządził przesłanie odpisu niniejszego postanowienia Sądowi Powiatowemu w Radomiu jako władzy opiekuńczej oraz właściwej Izbie Notarialnej.Uzasadnienie faktyczneKazimiera C. twierdziła, że mąż jej A. C. jest nałogowym alkoholikiem i marnotrawcą i wnosiła o jego częściowe ubezwłasnowolnienie, wyjaśniając przy tym, że mąż nosi się z zamiarem wyzbycia się za byle jaką cenę części nieruchomości, stanowiącej współwłasność wnioskodawczyni i jej męża, co byłoby ruiną materialną dla rodziny.Sąd Wojewódzki w Kielcach wniosek oddalił, ustalając, że C. nie jest ani marnotrawcą ani nałogowym pijakiem, że wprawdzie pije wódkę stale i częściej niż inni mężczyźni, lecz nie jest to stan wymagający ograniczenia woli. Biegły psychiatra stwierdził, że C. nadużywa alkoholu, poza tym jest zdolny do kierowania swymi czynami, a tylko w momencie upicia się może niewłaściwie pokierować swymi interesami i dlatego wskazany byłby doradca. Sąd Wojewódzki jednak uznał, że osobę C. i jego majątek chroni dostatecznie art. 69 przep. og. pr. cyw., a dobro rodziny chroni art. 14 pr. rodz. i art. 14 post. niesp. w sprawach rodzinnych.Na powyższe postanowienie wniosła rewizję (mylnie nazwaną zażaleniem) Kazimiera C, zarzucając niewłaściwą wykładnią art. 69 a w związku z tym art. 10 przep. og. pr. cyw. oraz błędne zastosowanie art. 14 pr. rodz.Sąd Najwyższy uznał rewizję za usprawiedliwioną. Zgodnie z art. 10 § 1 p. 3 przep. og. prawa cywilnego nałogowe pijaństwo stanowi samodzielną przyczynę częściowego ubezwłasnowolnienia, bez potrzeby udawadniania marnotrawstwa. Samo bowiem nadużywanie alkoholu zmniejsza poczucie odpowiedzialności człowieka i skłania do lekkomyślnego postępowania we wszystkich dziedzinach życia, nie wyłączając prowadzenia własnych spraw majątkowych.W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki ustalił wprawdzie w jednym ustępie uzasadnienia, że C. nie jest nałogowym alkoholikiem, jednakże wniosek ten znajduje się w sprzeczności z innymi ustaleniami, w szczególności, że Albin C. od 2 - 4 lat pije wódkę stale i więcej niż inni mężczyźni (zeznanie świadków), że nadużywa alkoholu (opinia biegłego). Te ustalenia prowadzą do wniosku, że u C. picie wódki stało się nałogiem. Odmienny wniosek Sądu Wojewódzkiego opiera się widocznie na błędnym rozumieniu pojęcia "nałogowego pijaństwa" w sensie art. 10 § 1 p. 3 przep. og. pr. cyw., w szczególności na ścieśnieniu tego pojęcia do wypadków najbardziej jaskrawych, tj. gdy nałogowe pijaństwo doprowadziło do całkowitej niezdolności do pracy i normalnego życia oraz niemożności kierowania swym postępowaniem. Niewątpliwie stopień nałogowego pijaństwa może być różny, jednakże społeczne niebezpieczeństwo każdego stałego nadużywania alkoholu (co w przypadku C. zostało przez Sąd stwierdzone) jest tak duże, że każe traktować je jako nałogowe pijaństwo podpadające pod przepis art. 10 § 1 p. 3. Nie można też nie wziąć pod uwagę wychowawczego znaczenia częściowego ubezwłasnowolnienia. Obok bowiem wielu innych środków wychowawczych, stosowanych przez Państwo i społeczeństwo dla poprawy alkoholików, obok opieki rodziny, o czym słusznie wspomina Sąd Wojewódzki, częściowe ubezwłasnowolnienie i dodanie kuratora może być również tym czynnikiem wychowawczym, który może pomóc alkoholikowi do wyrwania się z nałogu.Słusznie też zarzuca skarga rewizyjna, że dla oddalenia wniosku o ubezwłasnowolnienie nie wystarcza powołanie się na art. 69 przep. og. pr. cyw. ani na art. 14 kodeksu rodzinnego. Jeśli bowiem niebezpieczeństwo sytuacji takich, o jakich mowa w art. 69, jest z góry wiadome, należy uznać za bardziej celowe, aby drogą odpowiedniego stosowania art. 10 sytuacjom tym zapobiec. Należy mieć poza tym na uwadze, że przepis art. 14 ustawy o postęp, niesp. w sprawach rodzinnych w związku z art. 14 kod. rodz. nie sięga również tak daleko, aby mógł zapobiec lekkomyślnemu wyzbyciu się mienia przez osobę, co do której zachodzą warunki do częściowego ubezwłasnowolnienia.Z uwagi na to, że w sprawie niniejszej nie zachodzi potrzeba dodatkowych ustaleń, a Sąd Wojewódzki naruszył prawo materialne, błędnie interpretując pojęcie nałogowego pijaństwa w rozumieniu art. 10 § 1 p. 3 przep. og. pr. cyw., Sąd Najwyższy z mocy art. 386 k. p. c. orzekł co do istoty sprawy. Treść orzeczenia oparta jest na przepisie art. 10 przep. og. pr. cyw. i art. 17 dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie.