I CR 321/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zofii P. o częściowe ubezwłasnowolnienie Stefana P., po rozpoznaniu rewizji pełnomocnika Stefana P. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 24 stycznia 1958 r., zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 24 stycznia 1958 r. ubezwłasnowolnił częściowo Stefana P. i zasądził koszty postępowania na rzecz wnioskodawczyni, żony jego Zofii P."Na podstawie zeznań świadków K., W., M., H., i U. Sąd ustalił, że Stefan P., mimo że temu przeczy, nadal pije wódkę, lecz ukrywa to, przesiadując w mieszkaniu B., a przy tym, jak to wynika z opinii biegłego dra N. używa alkoholu w małych dawkach. Kierując się opinią dra N. oraz w związku z treścią zaświadczeń lekarzy W. i K., Sąd uznał Stefana P. za nałogowego alkoholika. Sąd Wojewódzki miał na uwadze wyjaśnienie Sądu, zawarte w orzeczeniu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 14 listopada 1951 r. w sprawie C 402/51 (Państwo i Prawo 1951/12 poz. 1), iż częściowe ubezwłasnowolnienie jest usprawiedliwione w każdym wypadku stałego nadużywania alkoholu, i w związku z przytoczonymi poprzednio ustaleniami doszedł do wniosku, że zachodzi potrzeba częściowego ubezwłasnowolnienia Stefana P., mimo że zarzut jego marnotrawstwa nie został udowodniony. Chociaż bowiem wnioskodawczyni złożyła zaświadczenia, z których wynika, że mąż jej ma długi, wielkość ich nie jest tak duża, aby można mówić o marnotrawstwie."Uzasadnienie prawnePostanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył pełnomocnik Stefana P. rewizją, rozpoznając którą Sąd Najwyższy zważył, co następuje (...).Nie można natomiast odmówić słuszności wywodom rewizji, w których skarżący zarzuca niedostateczność oceny zebranego w sprawie materiału oraz niewyjaśnienie okoliczności koniecznych do rozstrzygnięcia, a zwłaszcza nieuwzględnienie wniosku o zasięgnięcie opinii biegłego co do sposobu prowadzenia przez P. jego przedsiębiorstwa. Jak na to wskazuje uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, Sąd Wojewódzki kierując się treścią orzeczenia Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 14 listopada 1951 r. C 402/51 stanął na stanowisku, że ubezwłasnowolnienie częściowe konieczne jest w każdym wypadku stwierdzenia nałogowego pijaństwa bez względu na to, czy stan taki ma wpływ na sferę stosunków majątkowych osoby podlegającej częściowemu ubezwłasnowolnieniu.Stanowisko takie nie znajduje oparcia ani w powołanym orzeczeniu Sądu Najwyższego, ani w przepisach prawa.Cytowany bowiem w zaskarżonym postanowieniu pogląd Sądu Najwyższego, iż częściowe ubezwłasnowolnienie jest uzasadnione w każdym wypadku stałego nadużywania alkoholu, a nie tylko w przypadkach jaskrawych, wcale nie oznacza, by ubezwłasnowolnienie częściowe było dopuszczalne także wówczas, gdy nałogowe pijaństwo nie wywiera żadnego wpływu na sferę stosunków majątkowych osoby dotkniętej nałogiem, zwłaszcza gdy ze względu na rodzaj działalności zarobkowej ograniczenia związane z ubezwłasnowolnieniem mogłyby odbić się ujemnie na sytuacji takiej osoby.Z treści zaś art. 10 p.o.p.c. wynika, że a) przy istnieniu przesłanek ustawowych ubezwłasnowolnienie częściowe może (lecz nie musi) być orzeczone (art. 10 § 1) i b) zakres uprawnień kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej, i to tylko gdy władza opiekuńcza tak postanowi, może rozciągać się jedynie na reprezentowanie częściowo ubezwłasnowolnionego i zarządzanie jego majątkiem (art. 10 § 3).Prawidłowe zastosowanie przepisów o częściowym ubezwłasnowolnieniu wymaga zatem wyjaśnienia, czy nałogowe pijaństwo występuje w takim stopniu, że ogranicza osobę dotkniętą tym nałogiem w jej działalności o charakterze majątkowym, oraz czy ubezwłasnowolnienie częściowe i ustanowienie kuratora może pod tym względem oddziałać korzystnie na sytuację życiową tej osoby i jej rodziny.Jak to zasadnie zarzuca rewizja, materiał zebrany w sprawie nie był z tego punktu widzenia dostateczny. Opinia biegłego dr N. konkluduje wprawdzie, że stan, w jakim P. znajduje się pod wpływem alkoholu, utrudnia prowadzenie jego zakładu, ale równocześnie stwierdza, że nie jest on w takim stanie, aby nie mógł kierować własnymi czynami, "a w szczególności, aby nie mógł samodzielnie prowadzić zakładu." Z opinii tej wynika również, że P. "używa alkoholu okresowo w małych dawkach" oraz że obecny jego stan wykazuje "zmniejszenie objawów zewnętrznych czynnościowych zaburzeń układu nerwowego." W tych warunkach, wniosek końcowy biegłego o nieznacznym obniżeniu intelektu Stefana P. i przewidywanej możliwości dalszego jego obniżania z zastrzeżeniem, iż nie może to doprowadzić do zwyrodnienia alkoholowego, nie usprawiedliwia w sposób dostateczny zaskarżonego rozstrzygnięcia, zwłaszcza w zestawieniu z treścią opinii Państwowego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych, w której po przeprowadzonym leczeniu stwierdzono poprawę w stanie psychicznym Stefana P.Zachodzi więc potrzeba bardziej szczegółowego wyjaśnienia, czy P. można przypisać nałogowe pijaństwo i zażądania w tym celu dodatkowej opinii biegłego N. lub powołania nowego biegłego, a nadto wyjaśnienia, czy - a ewentualnie w jakim stopniu - jego nałogowe pijaństwo uniemożliwia lub utrudnia samodzielną działalność zarobkową. W tym celu konieczne będzie również zasięgnięcie opinii biegłego co do sposobu prowadzenia przez P. przedsiębiorstwa oraz dokonywania wiążących się z tym czynności, który to dowód - ze względu ma wyjaśnione poprzednio błędne stanowisko prawne zaskarżonego wyroku - został niesłusznie przez Sąd Wojewódzki pominięty.Z tych zasad, wobec niedostatecznego wyjaśnienia przez Sąd Wojewódzki okoliczności niezbędnych do rozstrzygnięcia (art. 326 k.p.c.), Sąd Najwyższy stosownie do art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.