C 530/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski; Sędziowie: dr J. Marowski (sprawozdawca), dr J. Jodłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Barbary W. przeciwko Juliannie i Janowi W. o wydanie nieruchomości, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej powódki na wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 22 marca 1950 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneSąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił zasądzający powództwo wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku i oddalił powództwo Barbary W. przeciwko Juliannie i Janowi W. o ustalenie, że powódka jest właścicielką opisanej w pozwie działki ziemi o powierzchni około 3 ha we wsi Morze i o nakazanie pozwanym wydania tej działki powódce. W związku z powołaniem się powódki na to, że odziedziczyła działkę po Artemiuszu W. jako córka zmarłego przed nim jego syna Mirona W., Sąd Apelacyjny ustalił, że tenże rzekomy ojciec powódki a pierwszy mąż jej matki Anny W. zmarł w dniu 31 sierpnia 1914 r., a zatem zgodnie z art. 119 t. X, cz. I Zw. praw nie może być uważany za ojca powódki urodzonej dopiero w sierpniu 1915 r., gdyż według art. 132 t. X, cz. I Zw. praw uchodzi ona za pozamałżeńskie dziecko swej matki. Postanowienie Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 25 kwietnia 1938 r. wydane w trybie tzw. "zachowawczym", ustalając datę i miejsce urodzenia powódki jako córki Mirona i Anny małżonków W., nie może mieć żadnego znaczenia, ponieważ powzięte zostało w trybie nieprzewidzianym w przepisach prawnych prawa materialnego i prawa procesowego dla tego rodzaju spraw, gdyż dla spraw, jak w danym przypadku, z jednej strony - odtworzenie lub ustalenie treści aktu urodzenia według przepisów obowiązujących w chwili powzięcia wymienionego wyżej postanowienia na terenach, na których obowiązywał t. X, cz. I Zw. praw, należało do władz duchownych prowadzących księgi "aktów stanu cywilnego (t. IX, Zw. praw), z drugiej zaś - kwestia prawości lub nieprawości pochodzenia dziecka mogła być wszczęta tylko w trybie przepisanym w art. 1346 i nast. ustawy postępowania cywilnego z 1864 r. (tytuł drugi: o postępowaniu w sprawach o prawość pochodzenia), mianowicie w trybie postępowania spornego z wyjątkami wskazanymi w art. 1343-1345 i art. 1347-1356 tejże ustawy postępowania cywilnego.Powyższy wyrok zaskarżyła skargą kasacyjną powódka, wnosząc o uchylenie go z powodu:1)obrazy art. 1356 u.p.c. i art. 10 ustawy z dnia 31 lipca 1919 r. (Dz. U. R. P. nr 64, poz. 382) przez uznanie za nie mające znaczenia postanowienia Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 25 kwietnia 1938 r. Co. 811/37, stwierdzającego datę i miejsce urodzenia powódki;2)obrazy art. 1348 u.p.c. oraz art. 6 i in. pr. rodz.; zdaniem skarżącej dowodzić nieprawości pochodzenia może tylko mąż matki, a po jego śmierci osoby uprawnione do dziedziczenia po nim i to tylko w drodze powództwa;3)obrazy art. 380 i 381 k.p.c. przez odmówienie mocy obowiązującej powołanemu postanowieniu Co. 811/37;4)nierozważenia, iż zeznania świadków, na których oparł się sąd, nie stwierdzają miejsca i daty urodzenia powódki, a jedynie wyjazd do Rosji Artemiusza W. z rodziną w 1915 roku; natomiast matka powódki wyjechała wczesną wiosną z K. K. i ich rodzinami.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jeśliby uznać skuteczność prawną postanowienia Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 25 kwietnia 1938 r., to co najwyżej mogło ono mieć znaczenie odtworzonego aktu stanu cywilnego. W tym jednak przypadku z mocy art. 42 ust. (1) prawa o aktach stanu cywilnego byłby dopuszczalny w każdym, a więc i obecnym procesie dowód niezgodności z prawdą faktu stwierdzonego aktem stanu cywilnego.Wbrew zdaniu skarżącej, zakwestionowanie daty urodzenia dziecka i sprawdzenie tejże daty w drodze przeprowadzenia dowodu nie stanowi sprawy o ustalenie stosunku rodziców i dzieci podlegającej rozpoznaniu w odrębnym trybie postępowania nawet w tym przypadku, gdy w razie słuszności podniesionego zarzutu odpadnie domniemanie prawne o pochodzeniu od pewnej osoby. Data urodzenia jest okolicznością faktyczną, a nie stosunkiem prawnym, nie może więc uzasadnić powództwa z art. 3 k.p.c., lecz stanowi przedmiot ustaleń przez przeprowadzenie dowodów w każdym postępowaniu, w którym gra ono istotną rolę dla rozstrzygnięcia sprawy. W takim postępowaniu sąd ma obowiązek przywiązać do ustalonej daty ten skutek, który w konkretnym przypadku przewiduje normalnie prawo materialne, stosując między innymi również istniejące ewentualnie domniemanie prawne. Dotyczy to także przypadku, gdy skutkiem materialnym będzie powstanie stosunku pomiędzy rodzicami a dziećmi. Dopiero gdy ten normalny skutek pochodzenia wypływający z ustalonej daty urodzenia zostanie zakwestionowany, powstaje spór o pochodzenie i dopiero wówczas wchodzi w grę ustalenie stosunku w myśl art. 3, 440 i nast. k.p.c.Natomiast nie można odmówić usprawiedliwienia podstawie kasacyjnej streszczonej w pkcie 4). Wprawdzie i przy zacytowanej treści zeznań sąd mógłby bez uchybienia ustalić fakt, że matka powódki wyjechała do Rosji dopiero w sierpniu 1915 r., nie mniej do obowiązków sądu należy czerpać wiadomości o faktach przede wszystkim od świadków, a dopiero wtedy uzupełniać zeznania rozumowaniem, kiedy wiadomości świadków nie wystarczają. W przypadku jednak protokół przesłuchania świadków nie wykazuje, żeby sąd wyczerpał możliwości stwierdzenia istotnych faktów przez świadków, w szczególności, żeby świadkowie byli zapytywani, czy matka powódki wchodziła w skład rodziny, która wyjechała z Artemiuszem W. w sierpniu 1915 r. do Rosji.Z tych powodów Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił na zasadzie art. 437 k.p.c.