C 539/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Gałecki, J. Kamiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysławy H. przeciwko Wojciechowi H. o zaprzeczenie ojcostwa, po rozpoznaniu zażaleń powódki na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 3 października 1951 r. w przedmiocie zwrotu pozwu oraz na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 12 grudnia 1951 r.,zarządzenie dotyczące zwrotu pozwu uchylił, a postępowanie o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków pozwu umorzył.Uzasadnienie faktyczneDnia 4 września 1951 r. powódka wniosła do Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy przeciwko mężowi swemu Wojciechowi H. pozew zaprzeczający, by był on ojcem dzieci powódki Krystyny i Haliny H. Zarządzeniem z dnia 14 września 1951 r. przewodniczący ustalił wpis tymczasowy na 50 zł i wezwał powódkę w trybie art. 137 k.p.c., by uiściła ten wpis oraz uzupełniła pozew przez zapozwanie dzieci, które powinny być reprezentowane w procesie przez kuratora ustanowionego przez władzę opiekuńczą. Pismo zawierające to zarządzenie, skierowane pod adresem powódki podanym przez nią w pozwie, poczta zwróciła sądowi z notatką, "że adresat jest nie znany". Dnia 3 października 1951 r. przewodniczący wydał zarządzenie pozostawienia powyższego pisma w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, zarządzając zarazem zwrot pozwu wobec nieuiszczenia opłaty wpisu i nieuzupełnienia pozwu zgodnie z zarządzeniem z dnia 14 września 1951 r. Na skutek zapytania powódki o stan sprawy Sąd Wojewódzki zawiadomił ją o powyższych faktach, a zawiadomienie to doręczone zostało w dniu 9 listopada 1951 r. powódce do rąk własnych pod adresem wskazanym w pozwie.Dnia 15 listopada 1951 r. wpłynął do Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy wniosek powódki o przywrócenie terminu, w którym powódka podała, iż mieszkała i mieszka pod adresem podanym w piśmie, lecz dlatego, że mieszka od niedawna, sąsiedzi o tym nie wiedzieli i nie mogli podać tej informacji listonoszowi. Równocześnie powódka wpłaciła 50 zł tytułem tymczasowego wpisu oraz zawiadomiła o zgłoszeniu w Sądzie Powiatowym w Mysłowicach wniosku o ustanowienie kuratora dla dzieci.Na skutek tego wniosku Sąd Wojewódzki po przeprowadzeniu rozprawy postanowieniem z dnia 6 grudnia 1951 r. oddalił wniosek powódki o przywrócenie terminu z tym uzasadnieniem, że powódka wbrew wymaganiu art. 179 § 3 k.p.c. nie dopełniła równocześnie z wnioskiem czynności procesowej, której terminu uchybiła, a mianowicie nie uzupełniła pozwu "przez pozwanie dzieci i podanie nazwiska ich kuratora".Postanowienie to zaskarżyła zażaleniem powódka wnosząc o jego uchylenie i przywrócenie terminu. Zażalenie opiera powódka na tym, że bez swej winy nie mogła podać nazwiska kuratora, gdyż nie został on jeszcze przez władzę opiekuńczą ustanowiony, z tej przyczyny wnosiła o zawieszenie postępowania na przeciąg trzech miesięcy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dla wyjaśnienia istotnej treści oświadczenia woli mieszczącego się w czynności procesowej strony, a zwłaszcza strony działającej bez adwokata, decydująca jest nie tyle osnowa żądania, nie zawsze zręcznie sformułowana, ile przede wszystkim intencja strony wynikająca z całokształtu jej oświadczenia. Ta zaś w niniejszym przypadku nie może ulegać wątpliwości.Jeżeli powódka swój "wniosek o przywrócenie terminu" oparła na zarzucie, że pozew został jej zwrócony, mimo że nie doręczono jej wezwania do uzupełnienia jego braków, to intencją powódki było nie tyle przywrócenie terminu (bo, jak sama zaznacza, terminu nie uchybiła), lecz zakwestionowanie zasadności zwrotu pozwu. Wniosła ona wprawdzie o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków pozwu, ale zarazem, i to w sposób dostatecznie wyraźny, zaskarżyła samo zarządzenie zwrotu pozwu. Tę czynność procesową powódki należy więc rozumieć w ten sposób, że powódka w jednym piśmie wniosła zażalenie na zarządzenie zwrotu pozwu oraz zgłosiła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków pozwu. To, że Sąd Wojewódzki przedstawił sprawę Sądowi Najwyższemu nie na skutek tego zażalenia, lecz na skutek zażalenia na odmowę przywrócenia terminu, nie zwalnia Sądu Najwyższego od rozpoznania przede wszystkim pierwszego zażalenia, które w tym trybie nie zostało dotychczas rozpoznane. Odsyłanie bowiem sprawy Sądowi Wojewódzkiemu tylko w tym celu, aby ten przedstawił ją z powrotem Sądowi Najwyższemu dla rozpoznania pierwszego zażalenia, byłoby pozbawione racji.Rozpoznając więc powyższy wniosek powódki jako zażalenie na zwrot pozwu Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wezwanie do uzupełnienia braków pozwu nie zostało powódce doręczone nawet zastępczo (art. 147 i 149 k.p.c.). Złożenie odpowiedniego pisma sądowego do akt sprawy miałoby skutek doręczenia tylko wtedy, gdyby powódka zmieniła miejsce zamieszkania nie zawiadamiając o tym sądu (art. 143 k.p.c.). Tymczasem z akt wynika, że powódka wcale miejsca zamieszkania nie zmieniła. Wszystkie dalsze pisma sądowe zostały jej skutecznie doręczone pod adresem wskazanym w pozwie, a pismo z dnia 2 listopada 1951 r. zostało jej tam doręczone nawet do rąk własnych. Dlatego też złożenie do akt zarządzenia wzywającego powódkę do usunięcia braków pozwu z zastrzeżeniem skutków z art. 137 k.p.c. nie miało skutków doręczenia. Skoro zaś zarządzenie to nie zostało jej doręczone, zwrot pozwu w świetle okoliczności wyżej przytoczonych, a Sądowi Wojewódzkiemu w chwili zarządzenia zwrotu pozwu nie znanych, stanowi naruszenie art. 137 § 2 k.p.c. Termin tygodniowy z art. 137 § 1 k.p.c. nie tylko nie upłynął w chwili zarządzenia zwrotu pozwu, ale nie zaczął nawet biec.Rozważanie, czy może doręczenie powódce w dniu 9 listopada 1951 r. pisma Sądu Wojewódzkiego, przedstawiającego dotychczasowe czynności Sądu, było powtórnym zarządzeniem z art. 137 k.p.c., byłoby w niniejszym przypadku bezprzedmiotowe. Jeżeliby je nawet uznać za takie, to, o ile chodzi o uiszczenie wpisu tymczasowego, powódka przesłała go pocztą niezwłocznie, gdyż w dniu 12 listopada 1951 r. Natomiast niezapozwanie dziecka i niepodanie w pozwie jego kuratora nie jest w procesie o zaprzeczenie ojcostwa w ogóle formalnym brakiem pozwu, o jakim mowa w art. 137 k.p.c. Współuczestnictwo konieczne małżonka strony powodowej oraz jej dziecka jako strony pozwanej jest wymaganiem materialno-prawnym z art. 50 i 51 kod. rodz. Jeżeli więc pozew o zaprzeczenie ojcostwa został wytoczony tylko przeciw małżonkowi, na sądzie ciąży obowiązek nie tylko wezwania z urzędu dziecka do udziału w sprawie, ale także, jak to art. 220 § 2 k.p.c. wyraźnie wymaga, doręczenia mu odpisu pozwu. Jeżeli dziecko jest małoletnie, doręczenie to może nastąpić tylko do rąk kuratora, skoro jak wynika z art. 57 § 3 kod. rodz., udział małoletniego dziecka w procesie o zaprzeczenie ojcostwa możliwy jest tylko przez kuratora ustanowionego przez władzę opiekuńczą. Aby ten obowiązek z art. 220 § 2 k.p.c. wykonać, sąd procesowy ma obowiązek (art. 5 § 3 ustawy o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli), zawiadomić z urzędu władzę opiekuńczą o potrzebie ustanowienia z urzędu dla dziecka kuratora, chyba że władza opiekuńcza już go ustanowiła. Art. 220 § 2 k.p.c. nakładając ten obowiązek na sąd wyłącza tym samym możność przerzucenia go przez sąd na stronę powodową z rygorami z art. 60 § 1, 61 i 207 k.p.c. Ta sama zresztą sytuacja jest w przypadku, gdy małżonek wymieni w pozwie jako stronę pozwaną swego współmałżonka oraz dziecko, lecz nie poda kuratora dziecka, który być może nie został dotychczas ustanowiony. I tu również obowiązek usunięcia braku ustawowego przedstawicielstwa dziecka ciąży na sądzie, skoro jest rzeczą oczywistą, że strona powodowa nie może być w gorszej sytuacji wtedy, gdy wymieniła dziecko jako współuczestnika po stronie pozwanej, aniżeli wtedy, gdy go w ogóle nie wymieniła.Powyższe obowiązki sądu wynikają z art. 220 § 2 k.p.c., który to przepis w powyższym zakresie odstępuje od zasady z art. 60 § 1, 61 i 207 k.p.c.Z powyższych przyczyn należało zarządzenie zwrotu pozwu jako naruszające art. 137 k.p.c. uchylić. Skoro zarazem uchybienie przez powódkę terminu nie miało w ogóle miejsca, całe postępowanie o przywrócenie terminu ulega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. W konsekwencji bowiem uchylenia zarządzenia zwrotu pozwu, rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia jego braków stało się zbędne (art. 361 § 1 k.p.c.). Wpis uiszczony od zażalenia na odmowę przywrócenia terminu zaliczył Sąd Najwyższy jako wpis od pierwszego zażalenia, tj. zażalenia na zwrot pozwu.