C 573/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski; Sędziowie: dr B. Dobrzański, S. Gross (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa nieletniego Wojciecha Stanisława U. i Zofii U. przeciwko Władysławowi M. o ustalenie ojcostwa i alimenty, na skutek zażalenia powodów na orzeczenie o kosztach procesu zawarte w wyroku Sądu Powiatowego w Bydgoszczy z dnia 21 marca 1951 r.,zaskarżone postanowienie zmienił i od pozwanego na rzecz powodów dwieście pięćdziesiąt pięć złotych tytułem zwrotu kosztów sporu zasądził; koszty postępowania zażaleniowego wzajemnie między stronami zniósł.Uzasadnienie faktyczneW sprawie z powództwa nieletniego Wojciecha Stanisława U. i jego matki Zofii U. przeciwko Władysławowi M., Sąd Powiatowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 27 marca 1951 r. ustalił, że pozwany Władysław M. jest ojcem nieletniego Wojciecha Stanisława U., i orzekł, że pozwanemu nie służy władza rodzicielska, oraz zasądził od pozwanego: na rzecz nieletniego Wojciecha Stanisława U. alimenty w wysokości 150 zł miesięcznie i na rzecz Zofii U. kwotę 450 zł tytułem kosztów trzymiesięcznego utrzymania w okresie porodu. Postanowieniem zawartym w tymże wyroku Sąd Powiatowy w Bydgoszczy zasądził od pozwanego na rzecz powodów do rąk ich pełnomocnika 108 zł tytułem wynagrodzenia za prowadzenie sprawy.W dniu 31 marca 1951 r. pełnomocnik powodów złożył wniosek o sprostowanie orzeczenia o kosztach, w którym żądał zasądzenia wynagrodzenia za prowadzenie sprawy w łącznej kwocie 339 zł 60 gr, obejmującej: a) 240 zł za prowadzenie sprawy o ustalenie ojcostwa (§ 6 ust. 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 1950 r. w sprawie norm i zasad wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych), b) 84 zł 60 gr za prowadzenie sprawy o alimenty (§ 6 ust. 1 cytowanego rozporządzenia) obliczone według wartości przedmiotu sporu (2.700 zł) przy zastosowaniu obniżki przewidzianej w § 8 ust. 2 cytowanego rozporządzenia oraz 15 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Wnioskodawca wnosił zarazem, aby na wypadek nieuwzględnienia przez Sąd Powiatowy żądania sprostowania lub uzupełnienia wyroku, wniosek jego został potraktowany jako zażalenie na orzeczenie o kosztach i przesłany sądowi zażaleniowemu celem zmiany orzeczenia o kosztach i zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego.Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 1951 r. Sąd Powiatowy w Bydgoszczy wniosek powyższy oddalił, uznając, że wniosek o ustalenie ojcostwa jest ściśle związany z roszczeniem o alimenty z uwagi na art. 448 k.p.c. i że z tego względu powodom należy się tylko jedno wynagrodzenie za prowadzenie sprawy w wysokości określonej w § 6 ust. 8 cytowanego rozporządzenia, obniżonej stosownie do § 8 ust. 2 rozporządzenia do 40%, gdyż powodowie dochodzą alimentów.Pełnomocnik powodów w piśmie z dnia 12 kwietnia 1951 r. wnosił o przesłane akt sprawy sądowi zażaleniowemu oraz polemizując z uzasadnieniem zawartym w postanowieniu Sądu Powiatowego z dnia 6 kwietnia 1951 r. powołał się na to, że przepisy o kosztach sądowych odrębnie traktują roszczenie alimentacyjne jako majątkowe, odrębnie zaś żądanie ustalenia ojcostwa jako roszczenie niemajątkowe i nakazują pobieranie wpisu oddzielnie od każdego z tych roszczeń. Zdaniem pełnomocnika powodów chodzi więc tu o dwa odrębne roszczenia, które co do wynagrodzenia adwokackiego "podlegają stawkom przewidzianym dla każdego roszczenia z osobna".Postanowieniem z dnia 18 maja 1951 r. Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy na zasadzie art. 388 w związku z art. 394 § 3 k.p.c. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu.Zagadnienie prawne, które wywołało wątpliwość Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy, ujęte zostało w pytaniu:"Czy za prowadzenie sprawy o ustalenie ojcostwa i alimenty dla małoletniego powoda oraz o koszty trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu, dochodzonych w jednym pozwie, należy się adwokatowi powodów tylko jedno wynagrodzenie z § 6 ust. 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 1950 r. (Dz. U. R. P. Nr 35, poz. 31) bez zastosowania obniżki z § 8 ust. 2 powołanego rozporządzenia, czy też poza powyższym wynagrodzeniem przysługuje adwokatowi jeszcze odrębne wynagrodzenie z tytułu dochodzonych roszczeń alimentacyjnych, a w wypadku odpowiedzi twierdzącej na drugie pytanie, czy wysokość jego oblicza się według § 6 ust. 1 cytowanego rozporządzenia w zależności od wartości przedmiotu sporu, czy też według § 6 ust. 8 przy ewentualnym zastosowaniu obniżek z § 8 ust. 1 i 2 cytowanego rozporządzenia".Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie powodów Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wynagrodzenie adwokackie określone w § 6 ust. 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 1950 r. należy się za prowadzenie sprawy z zakresu prawa rodzinnego. Z takiego sformułowania powyższego przepisu wynika wniosek, że wynagrodzenie to dotyczy sprawy, a więc całokształtu procesu, bez względu na to, czy treścią jego jest jedno, czy też kilka roszczeń, byleby tylko roszczenia te były ze sobą związane tego rodzaju węzłem przesłanek, iż można je uznać łącznie za sprawę z zakresu prawa rodzinnego.Dochodzone jednym pozwem ustalenie ojcostwa, które stanowi obligatoryjną przesłankę poszukiwania alimentów (art. 448 k.p.c.) i alimenty dla dziecka oraz roszczenia przewidziane w art. 77 kod. rodz. są niewątpliwie ze sobą tak integralnie związane, iż stanowią jedną sprawę z zakresu prawa rodzinnego, za której prowadzenie należy się adwokatowi jedno wynagrodzenie określone w § 6 ust. 8 cytowanego rozporządzenia.Za takim wnioskiem przemawia nadto treść ust. 16 w związku z ust. 11 § 6 cytowanego rozporządzenia. Skoro bowiem w razie prowadzenia łącznie ze sprawą z zakresu prawa rodzinnego innej sprawy cywilnej, o której mowa w § 6 ust. 11 rozporządzenia, wynagrodzenie adwokackie za tę sprawę cywilną nie należy się (§ 6 ust. 16 rozporządzenia), to tym bardziej nie może ono przypadać oddzielnie od poszczególnych elementów sprawy z zakresu prawa rodzinnego, za której prowadzenie przewidziane jest jedno wynagrodzenie łączne.Powyższego rozumowania nie podważa argumentacja skarżących oparta na tym, że od roszczenia o ustalenie ojcostwa i od roszczenia o alimenty pobiera się oddzielnie wpis sądowy, gdyż tego rodzaju postępowanie oparte jest na ustawie z dnia 30 grudnia 1950 r. przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, dla określenia zaś wynagrodzenia adwokata miarodajne są przepisy cytowanego rozporządzenia z dnia 14 sierpnia 1950 r., których wykładnia prowadzi do wskazanego wyżej wniosku.Pozostaje jeszcze do rozważenia kwestia, czy w razie dochodzenia w jednej sprawie obok ustalenia ojcostwa również alimentów, stosuje się § 8 ust. 2 cytowanego rozporządzenia.W tym względzie należy zauważyć, że ustawodawca przywiązuje szczególną wagę do postępowania w sprawach o ustalenie, czy strony pozostają ze sobą w stosunku rodziców i dzieci, poddając sprawy te szczególnym przepisom przewidzianym w rozdziale II tytułu V k.p.c. To szczególne traktowanie kwestii ustalenia ojcostwa oraz priorytet procesowy, jaki nadaje mu art. 448 k.p.c. w stosunku do roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem, uzasadniają wniosek, iż przy połączeniu w jednej sprawie żądania ustalenia ojcostwa z roszczeniami majątkowymi, ostatnie posiadają charakter akcesoryjnych w stosunku do warunkującego je i podstawowego roszczenia o ustalenie ojcostwa. Roszczenia te jako akcesoryjne nie mogą też uzasadniać zastosowania obniżki przewidzianej w § 8 ust. 2 cytowanego rozporządzenia, która odnosi się jedynie do przypadku, gdy roszczenie o alimenty stanowi podstawę do określenia wynagrodzenia adwokackiego. Odmienne stanowisko prowadzić musiałoby do wniosku, nieuzasadnionego zarówno pod względem prawnym, jak i z punktu widzenia życiowego, że przy połączeniu z dochodzeniem ojcostwa roszczeń alimentacyjnych, które nie stanowią podstawy do określenia wynagrodzenia adwokackiego, te dodatkowe roszczenia powodowałyby obniżenie wysokości wynagrodzenia adwokata za prowadzenie sprawy.Poza ramami sprawy niniejszej należy nadto wyjaśnić, że do wynagrodzenia przewidzianego w § 6 ust. 8 cytowanego rozporządzenia stosuje się, gdy istnieją do tego podstawy, obniżkę podmiotową przewidzianą w § 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Podstawę do zastosowania tej obniżki stanowić mogą także cechy podmiotowe przedstawiciela ustawowego, gdy powodem jest nieletni, który własnego majątku ani zarobków nie posiada i którego sytuacja życiowa zależna jest całkowicie od sytuacji przedstawiciela ustawowego. Rygorystyczna bowiem wykładnia tego przepisu w sprawie dotyczącej nieletnich, którzy z reguły osobiście nie mogliby do ulgi tej pretendować, w praktyce wyłączałaby jego stosowanie w sprawie nieletnich.Na gruncie powyższych rozważań zażalenie powodów jest trafne o tyle, że Sąd Powiatowy niesłusznie obniżył do 40% przyznane powodom wynagrodzenie adwokackie, w pozostałej zaś części dotyczącej żądania oddzielnego wynagrodzenia z tytułu roszczeń o alimenty dla dziecka i koszty utrzymania matki w czasie porodu zażalenie jest nie uzasadnione i ulega oddaleniu. Wobec częściowej tylko zasadności zażalenia, koszty postępowania zażaleniowego podlegają wzajemnemu zniesieniu (art. 101 k.p.c.).Z tych zasad, na podstawie art. 386 i 394 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.