C 386/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski; Sędziowie: dr B. Dobrzański (sprawozdawca), J. Kamiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisławy J. i nieletniego Bogumiła Tadeusza J. przeciwko Tadeuszowi S. o ustalenie ojcostwa i alimenty, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej obu stron na wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 9 stycznia 1950 r.,prostując sentencję zaskarżonego wyroku w ten sposób, że wymienia jako powoda również Bogumiła Tadeusza J., skargę kasacyjną pozwanego oddalił, na skargę kasacyjną powódki Stanisławy J. zaskarżony wyrok w części oddalającej jej żądanie o 48.000 zł z odsetkami uchylił i sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu dla miasta stołecznego Warszawy do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneStanisława J. "działająca osobiście i jako matka nieletniego Bogumiła Tadeusza J.", urodzonego dnia 18 kwietnia 1942 r., żądała w pozwie ustalenia, że pozwany jest ojcem Bogumiła Tadeusza J., nadania temu ostatniemu nazwiska pozwanego, zasądzenia od pozwanego na rzecz tego dziecka renty alimentacyjnej w wysokości 6.000 zł miesięcznie za czas od dnia 1 lipca 1949 r., jako też zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki "tytułem zwrotu przypadającej na niego jako ojca części kosztów utrzymania i wychowania ich syna Bogumiła Tadeusza J. w okresie od lipca 1946 r. do czerwca 1949 r. kwoty 192.000 zł z procentem prawem przewidzianym". W uzasadnieniu tych żądań w pozwie zawarte były twierdzenia, że powódka Stanisława J. w czasie od czerwca do listopada 1941 r. obcowała z pozwanym, który zataił przed nią, że jest żonatym, i obiecywał zawarcie z nią związku małżeńskiego, jako też że wskutek tego obcowania powódka dnia 18 kwietnia 1942 r. porodziła dziecko.Sąd Grodzki ustalił, że pozwany jest ojcem Bogumiła Tadeusza J., nadał temuż nazwisko pozwanego i zasądził na jego rzecz od pozwanego rentę alimentacyjną w wysokości 4.000 zł miesięcznie począwszy od dnia 1 września 1949 r., jako też kwotę 8.000 zł "tytułem zaległych alimentów", w pozostałej zaś części powództwo oddalił.Przeciwko wyrokowi Sądu Grodzkiego założyli skargi apelacyjne pozwany oraz powódka Stanisława J., która żądała zasądzenia od pozwanego na jej rzecz kwoty 48.000 zł "tytułem zwrotu przypadającej na niego jako na ojca części kosztów utrzymania i wychowania ich syna Bogumiła Tadeusza J. w okresie od dnia 1 lipca 1946 r. do dnia 30 czerwca 1949 r. z procentami prawem przewidzianymi".Sąd Okręgowy zatwierdził wyrok Sądu Grodzkiego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy ustalił na podstawie zeznań świadków, że pozwany obcował z powódką w okresie koncepcyjnym, przy czym Sąd Okręgowy uznał za trafną ocenę zeznań świadków dokonaną przez Sąd Grodzki. "Okoliczność, czy i w jakim czasie pozwany zaczął pracować na poczcie oraz w jakim czasie strony zawarły znajomość", uznał Sąd Okręgowy za "kwestię drugorzędną", podobnie jak i zeznania świadków dotyczące "prowadzenia się" powódki jako dotyczące "innego okresu" czasu.Oddalenie żądania powódki Sąd Okręgowy uzasadnił tym, że "podziela całkowicie motywy Sądu Grodzkiego, iż ze względu na sytuację majątkową pozwanego, gdyż zarabia on tylko 12.211 zł miesięcznie i ma na swym utrzymaniu rodzinę, zasądzenie od niego zaległych alimentów byłoby nadmiernym ciężarem", wobec czego nieuwzględnienie skargi apelacyjnej powódki jest, zdaniem Sądu Okręgowego, uzasadnione w świetle "art. 56 i nast. pr. rodz. oraz art. 5 przep. og. pr. cyw.".Przeciwko wyrokowi Sądu Okręgowego założyli skargi kasacyjne pozwany oraz powódka Stanisława J.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Należy z urzędu wziąć pod rozwagę, że Sąd Okręgowy błędnie wymienił Stanisławę J. jako jedyną powódkę w sprawie. Powódka ta wniosła pozew "osobiście i jako matka nieletniego Bogumiła Tadeusza J.", co należało rozumieć w ten sposób, że występuje z pozwem tak w imieniu własnym, jak i imieniu tego dziecka jako jego przedstawicielka ustawowa, gdyż jest rzeczą oczywistą, że alimentów na rzecz dziecka nie mogłaby żądać w imieniu własnym. Należało więc, sprostować wymienienie stron zawarte w zaskarżonym wyroku przez wymienienie w charakterze powodów zarówno Stanisławy J., jak i Bogumiła Tadeusza J., i w tenże sam sposób wymienić strony w wyroku Sądu Najwyższego.W związku z powyższym celowe jest wyjaśnienie, że wobec oddalenia w wyroku Sądu Najwyższego skargi kasacyjnej pozwanego, a uchylenia wyroku Sądu Okręgowego tylko ze skargi kasacyjnej powódki Stanisławy J. w części oddalającej żądanie tej powódki, sprawa przez wyrok Sądu Najwyższego zostaje rozstrzygnięta całkowicie w stosunku między pozwanym a powodem, który począwszy od chwili wydania wyroku Sądu Najwyższego nosi nazwisko pozwanego "Sroczyński", i że ponowne "postępowanie przed Sądem Wojewódzkim w zakresie, w jakim wyrok Sądu Okręgowego został uchylony, toczyć się będzie już tylko między powódką Stanisławą J. i pozwanym.Zarzuty skargi kasacyjnej pozwanego są nieuzasadnione (...).Natomiast skarga kasacyjna powódki jest uzasadniona.Skarżąca żądała w skardze apelacyjnej zasądzenia od pozwanego kwoty 48.000 zł tytułem roszczenia "regresowego" z art. 58 pr. rodz. opartego na tym, że pozwany nie spełnił swego obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka stron, wskutek czego środków utrzymania dla dziecka musiała dostarczać w całości skarżąca. Tak w świetle powyższego przepisu, jak i art. 1221 k.z., wprowadzonego przez art. VI przep. wpr. kod. rodz., dla oceny zasadności roszczeń osoby, która powołuje się na to, że z mocy ustawy nabyła roszczenie względem osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, decydujące jest w pierwszym rzędzie to, czy ten obowiązek w ogóle istniał, względnie w jakim zakresie, w czasie, którego roszczenie dotyczy, a więc jakie w szczególności w tym czasie były potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego, jako też ewentualnych innych współzobowiązanych. Sąd Okręgowy nie mając powyższej zasady na uwadze nie poczynił żadnych ustaleń co do tego, jakie w czasie od dnia 1 lipca 1946 r. do dnia 30 czerwca 1949 r., którego żądanie skarżącej dotyczy, były potrzeby dziecka stron, a także, jakie były w tym czasie możliwości zarobkowe i majątkowe pozwanego oraz skarżącej, do jakich więc świadczeń w tym czasie pozwany był zobowiązany na rzecz dziecka w wykonaniu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego i jakie świadczenia w jego miejsce dokonane zostały przez skarżącą. Sąd Okręgowy tymczasem zajął się wyłącznie obecną "sytuacją majątkową" pozwanego, przy czym powołał się też na art. 5 przep. og. pr. cyw., nie przytaczając przy tym jednak żadnych okoliczności, które by w świetle tego przepisu czy obecnie w jego miejsce obowiązującego art. 3 przep. og. pr. cyw. mogły usprawiedliwić pogląd, że żądanie skarżącej stanowi nadużycie prawa w rozumieniu tej normy, naruszając zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Ustawodawstwo Polski Ludowej przypisuje nawet zupełnie szczególną wagę do tego, aby wszelkie obowiązki alimentacyjne były spełniane zgodnie z ustawą, i stwarza ochronę także dla roszczeń regresowych powstałych wskutek tego, że zobowiązany we właściwym czasie swego obowiązku nie spełniał. Okoliczność, że zobowiązany jest w trudnej sytuacji majątkowej, sama przez się nie może uzasadniać oddalenia roszczeń regresowych, choćby sytuacja ta pozostawała w pewnym związku z obowiązkami alimentacyjnymi istniejącymi obecnie w stosunku do innych osób. Sytuacja zobowiązanego jest jedynie o tyle korzystniejsza, że roszczenie alimentacyjne z chwilą przejścia z mocy ustawy na inną osobę traci swój charakter roszczenia alimentacyjnego sensu stricto, wskutek czego m. in. nie można do niego stosować uprzywilejowania roszczeń alimentacyjnych przy egzekucji, przewidzianego w art. 575 k.p.c. Jeśliby zaś szło o tego samego uprawnionego do alimentów (więc, np. w danej sprawie o powoda Bogumiła Tadeusza J.), to wchodziłoby w grę ponadto odpowiednie stosowanie art. 181 k.z., gdyby przesłanki tego przepisu były spełnione (...).