C 737/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii Blanki I. przeciwko Skarbowi Państwa (Ministerstwo Handlu Zagranicznego) o należność za pracę, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 24 października 1951 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 24 października 1951 r. Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy zasądził od Skarbu Państwa (Ministerstwo Handlu Zagranicznego) na rzecz powódki Marii Blanki I. sumę 6.705 zł z 8% od dnia 23 czerwca 1950 r., oddalając żądanie pozwu co do sumy 2.235 zł (...).Sąd Wojewódzki na podstawie zebranego materiału ustalił, że powódka pracowała z ramienia Ministerstwa Handlu Zagranicznego na placówce w Berlinie (...). W dniu 2 września 1948 r. powódka, po wezwaniu jej do Warszawy, została aresztowana i przebywała w areszcie śledczym do dnia 23 grudnia 1949 r. Umowa o pracę nie została jej wypowiedziana, a po zwolnieniu z aresztu śledczego odmówiono przyjęcia jej do dalszej pracy w Ministerstwie Handlu Zagranicznego.Mając na uwadze powyższy stan faktyczny oraz uchwałę Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 16 czerwca 1950 r. nr 479/50, Sąd Wojewódzki uznał za stosowne zasądzić od pozwanego na rzecz powódki "tytułem odszkodowania za okres trzech miesięcy" równowartość pobieranych przez powódkę ostatnio kwot (...). Żądanie powódki zasądzenia jej wynagrodzenia za miesiąc urlopu w kwocie 2.235 zł Sąd Wojewódzki oddalił z braku podstawy prawnej (...).W skardze rewizyjnej od wyroku powyższego Urząd Zastępstwa Prawnego w imieniu pozwanego Skarbu Państwa wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku albo o jego zmianę i oddalenie powództwa w całości. Rewizja zarzuca obrazę art. 20 i 39 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych z dnia 16 marca 1928 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 323) oraz art. 232 § 1, 242 § 1, 326 i 337 k.p.c. (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jakkolwiek trafnie zarzuca rewizja, iż Sąd Wojewódzki, wbrew wymaganiom art. 337 k.p.c., nie wskazał w wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nie powołał przepisów prawa materialnego, w oparciu o które ocenił zasadność roszczeń powódki, przez co utrudnił kontrolę rewizyjną zaskarżonego wyroku, to jednak nie można uznać, aby brak ten uniemożliwił całkowicie orientację co do kwalifikacji prawnej uwzględnionych przez Sąd Wojewódzki roszczeń powódki i kontrolę trafności rozstrzygnięcia sprawy przez ten sąd. Jakkolwiek Sąd Wojewódzki nazywa zasądzoną na rzecz powódki sumę "odszkodowaniem", to jednak z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Wojewódzki zasądził powódce w istocie wynagrodzenie za trzymiesięczny okres jej pobytu w areszcie. Wskazuje na to powołanie się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1950 r. w tej części, w której uchwała ta ustala zasadę, iż pracownikowi tymczasowo aresztowanemu przysługuje wynagrodzenie przez "krótki okres czasu". Za okres taki Sąd Wojewódzki uznał przeciętnie okres trzech miesięcy, powołując się posiłkowo na to, że cytowana uchwała Sądu Najwyższego uważa okres trzech miesięcy za dający podstawę do niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę z aresztowanym pracownikiem. Pogląd Sądu Wojewódzkiego jest wprawdzie błędny, gdyż w świetle uzasadnienia cytowanej uchwały Sądu Najwyższego przez krótki okres czasu, za jaki pracodawca powinien wypłacić wynagrodzenie tymczasowo aresztowanemu pracownikowi, należy uważać w zasadzie okres dwóch tygodni (może on być jednak przedłużony w zależności od okoliczności konkretnego wypadku do trzech miesięcy), ale należy mieć na uwadze, że sentencja cytowanej uchwały nie określała sama przez się, co należy rozumieć przez "krótki okres czasu"; wyjaśnienie tej kwestii zawarte jest w uzasadnieniu cytowanej uchwały. Sąd Wojewódzki wyrokował zaś w okresie, gdy uzasadnienie to nie było jeszcze znane.W świetle uchwały z dnia 16 czerwca 1950 r. należałoby zatem uznać, że Sąd Wojewódzki, jeżeli zasądził na rzecz powódki wynagrodzenie za okres dłuższy od dwóch tygodni, powinien był rozważyć, czy szczególne względy, wskazane w cytowanej uchwale, uzasadniają przedłużenie tego okresu.Jednakże zaskarżony wyrok w ostatecznym wyniku należy uznać za słuszny, a to ze względu na treść pisma okólnego Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r. w sprawie zasad postępowania kierowników urzędów i instytucji państwowych oraz przedsiębiorstw uspołecznionych w przypadku tymczasowego aresztowania pracownika (Monitor Polski Nr A-44, poz. 634).Okólnik ten poleca wypłacać pracownikowi aresztowanemu przez trzy miesiące połowę wynagrodzenia, a jeżeli postępowanie karne zostało umorzone lub zakończone wyrokiem uniewinniającym - wypłacać także drugą połowę wynagrodzenia (pkt I-2). W myśl pkt IV-2, postanowienia powyższego pisma okólnego, dotyczącego wynagrodzenia za okres nieczynności w zakładzie pracy z powodu tymczasowego aresztowania, należy stosować także do nie uregulowanych przed wejściem w życie wymienionego okólnika, a nie przedawnionych i nie objętych prekluzją roszczeń pracowników. W świetle zasad powyższego pisma okólnego Prezesa Rady Ministrów powódce należy się zatem wynagrodzenie za okres trzech miesięcy pobytu w areszcie.Pismo okólne Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r. traktować należy jako źródło zobowiązania Skarbu Państwa wobec pracowników, w zakresie bowiem, w jakim pismo to ustanawia dla pracowników kontraktowych, w przypadku ich tymczasowego aresztowania, warunki korzystniejsze od tych, które wynikają dla nich z przepisów prawa pracy, wyjaśnionych autorytatywnie przez uchwałę Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów, stanowi ono przyjęcie na siebie przez Państwo zobowiązania w stosunku do pracowników i stwarza dla tych ostatnich prawo podmiotowe do świadczeń w piśmie tym przewidzianych. Z tego względu należało treść cytowanego pisma okólnego mieć na uwadze przy rozstrzyganiu sprawy, a w konsekwencji zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, uznać za trafny (...).