I CR 1467/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Lucjana T. przeciwko "Miastoprojekt Północ-Wschód" Oddział w B. o wynagrodzenie ze stosunku pracy, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 26 marca 1954 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o 4.496 zł 71 gr z % i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania; w pozostałej części rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Lucjan T., zatrudniony na podstawie nakazu pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie, został dnia 5 stycznia 1952 r. osadzony w areszcie śledczym, w którym przebywał do dnia 5 kwietnia 1953 r. Po zgłoszeniu się do pracy w dniu 7 kwietnia 1953 r. powód nie został przyjęty i pozwane Przedsiębiorstwo pismem z dnia 14 kwietnia 1953 r. zawiadomiło go, że uważa stosunek pracy za rozwiązany z upływem trzymiesięcznego okresu od daty zaaresztowania, następnie jednak na polecenie władz nadrzędnych powód z dniem 1 czerwca 1953 r. został zatrudniony ponownie. Pozwane Przedsiębiorstwo wypłaciło powodowi w dniu 17 kwietnia 1953 r. sumę 1.323 zł jako równowartość połowy zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego i według grupy I (w wysokości 882 zł) za okres pierwszych trzech miesięcy aresztowania, kierując się treścią punktu 2 pisma okólnego Nr 102 Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r. (Mon. Pol. Nr A-44, poz. 634). Ponadto na polecenie władz nadrzędnych, które uznały, że powodowi stosownie do art. 455 k.z. należy wypłacić wynagrodzenie za czas od dnia 8 kwietnia do dnia 1 czerwca 1953 r., tj. do daty ponownego zatrudnienia, pozwane Przedsiębiorstwo zapłaciło powodowi: 31 sierpnia 1953 r. - 1.969 zł 26 gr oraz 31 października 1953 r. - 1.961 zł 68 gr jako ekwiwalent wynagrodzenia za powyższy okres, obliczonego według średniej faktycznych zarobków osiągniętych przez powoda za czerwiec, lipiec i sierpień 1953 r.W pozwie wniesionym do Sądu Powiatowego w Białymstoku i przez tenże Sąd przekazanym według właściwości Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku, powód po ostatecznym ograniczeniu swych roszczeń, żądał zasądzenia od strony pozwanej: sumy 4.496 zł 71 gr jako uzupełnienia należności za trzymiesięczny okres aresztowania do kwoty 5.819 zł 71 gr odpowiadającej połowie wynagrodzenia za ten czas, obliczonego na podstawie przeciętnej średniej zarobku (łącznie z wynagrodzeniem akordowym) z ostatnich trzech przepracowanych przed aresztowaniem miesięcy, która wynosiła po 3.879 zł 81 gr miesięcznie oraz sumy 3.052 zł 34 gr tytułem wyrównania należności za okres od dnia 7 kwietnia do dnia 1 czerwca 1953 r., tj. do daty ponownego zatrudnienia, obliczonej według tych samych zasad, tj. na podstawie średniej zarobków akordowych, jakie osiągał przed aresztowaniem.Sąd Wojewódzki w Białymstoku wyrokiem z 26 marca 1954 r. powództwo Lucjana T. oddalił. Sąd Wojewódzki ustalił, że powód przyjęty został do pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie z wynagrodzeniem zasadniczym miesięcznym według grupy I, stosownie do przepisów zarządzenia Przewodniczącego PKPG z dnia 25 maja 1951 r. (Biuletyn PKPG Nr 18, poz. 164). Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zapłata 50% należności za trzy miesiące, obliczonej według przysługującego powodowi uposażenia zasadniczego, odpowiada treści pisma okólnego Nr 102 Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r. (Mon. Pol. Nr A-44, poz. 634) i zgodna jest także z uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego C. 479/50 z dnia 16 czerwca 1951 r., według której pracownik aresztowany zachowuje prawo do wynagrodzenia przez krótki okres czasu. Za bezzasadne również uznał Sąd Wojewódzki stanowisko powoda, który domaga się zapłaty wynagrodzenia za okres przerwy w pracy do dnia 1 czerwca 1953 r. według stawki odpowiadającej przeciętnej wysokości jego łącznego zarobku miesięcznego w okresie przed aresztowaniem, mimo że w międzyczasie zarządzeniem Przewodniczącego PKPG Nr 186 z dnia 17 czerwca 1952 r. (Biuletyn PKPG z 1952 r. Nr 26, poz. 123) nastąpiła zmiana norm i warunków płacy w biurach projektowych i że przy zastosowaniu żądanej przez siebie stawki powód za okres swej nieczynności w pracy uzyskałby wyższe kwoty, niż gdyby w tym czasie był zatrudniony.W rewizji od powyższego wyroku (nazwanej mylnie apelacją) powód żąda jego zmiany i zasądzenia kwoty 7.549 zł 05 gr z przedstawionych wyżej tytułów.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak to zostało wyjaśnione w orzeczeniu S.N. C 737/52 z dnia 29 sierpnia 1952 r., pismo okólne Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 maja 1952 r. (Mon. Pol. Nr A-44, poz. 634) "należy traktować jako źródło zobowiązania Skarbu Państwa wobec pracowników" w zakresie, w jakim pismo to ustanawia dla pracowników kontraktowych w wypadku tymczasowego ich aresztowania warunki korzystniejsze od tych, które wynikają dla nich z przepisów prawa pracy wyjaśnionych autorytatywnie przez uchwałę Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 16 czerwca 1950 r. Nr C. 479/50".Ze stwierdzenia tego wynika, że gdy rozstrzygnięcie o roszczeniach pracownika na podstawie postanowień wymienionego wyżej pisma okólnego prowadzi do rezultatów dla pracownika mniej korzystnych niż te, jakie wynikałyby z zastosowania zasad uchwały Sądu Najwyższego, jak również w wypadkach omawianym pismem okólnym nie unormowanych, roszczenia pracownika powinny być oceniane w płaszczyźnie przepisów prawa pracy, wyjaśnionych uchwałą Sądu Najwyższego, o której wyżej mowa.W sprawie toczącej się między stronami powód domagał się zapłaty wynagrodzenia za pracę za okres pierwszych trzech miesięcy przebywania jego w areszcie w kwocie odpowiadającej połowie przeciętnego wynagrodzenia, jakie uzyskał w ciągu poprzedzających jego aresztowanie trzech miesięcy pracy, a które obejmowało prócz wynagrodzenia zasadniczego w wysokości 882 zł miesięcznie także nadwyżkę akordową. Powód twierdził, a strona pozwana tego nie kwestionowała, iż tak obliczone wynagrodzenie miesięczne powoda wynosiło średnio 3.879 zł 81 gr miesięcznie.Według zasad wymienionych w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego powód w związku z niemożnością pełnienia obowiązków z powodu tymczasowego aresztowania, zachował prawo do wynagrodzenia przez krótki okres czasu, którego długość nie została w uchwale tej określona, który jednak "nie powinien być krótszy od dwóch tygodni", a który w zależności od szczególnych okoliczności konkretnego wypadku "może ulec przedłużeniu, oczywiście nie dłużej niż do trzech miesięcy". Roszczenie powoda obliczone stosownie do powyższych wskazań podlegałoby zatem w każdym razie uwzględnieniu do wysokości faktycznych jego zarobków za okres 2 tygodni, tj. w kwocie około 1.939 zł 90 gr.Tymczasem na podstawie pisma okólnego Prezesa Rady Ministrów powód domagać się może zapłaty jedynie połowy wynagrodzenia zasadniczego, przez które, jak to niewadliwie przyjął Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyroku, nie można rozumieć nadwyżki akordowej jako nie mającej w danym wypadku charakteru wynagrodzenia zasadniczego, wyodrębnionego z ogółu zarobków powoda stosownie do przepisów układu zbiorowego pracy i obu przytoczonych poprzednio zarządzeń Przewodniczącego PKPG z dnia 25 maja 1951 r. oraz z dnia 17 czerwca 1952 r. Należność powoda obliczona stosownie do pisma okólnego prezesa Rady Ministrów wynosiłaby zatem tylko 1.323 zł, jak to przy tym założeniu prawidłowo twierdzi strona pozwana, która też sumę tę powodowi przed wytoczeniem powództwa zapłaciła.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w okolicznościach niniejszej sprawy roszczenie powoda należy ocenić w płaszczyźnie przepisów prawa pracy, wyjaśnionych cytowaną uchwałą składu 7 sędziów i na tej podstawie określić, za jaki "krótki okres czasu" przebywania powoda w areszcie tymczasowym należy mu wypłacić wynagrodzenie obliczone na podstawie przeciętnej pełnych zarobków za okres trzech miesięcy poprzedzających jego zaaresztowanie, mając przy tym na względzie wskazówki przytoczone w tej uchwale, zalecające uwzględnienie konkretnej sytuacji powoda i jego rodziny, a zwłaszcza czy w czasie zaaresztowania był on człowiekiem samotnym, czy też pozostawił rodzinę i jaką, czy był jej jedynym żywicielem, czy miał małoletnie dzieci, jakim był pracownikiem itp.Ponieważ zaś Sąd Wojewódzki, wychodząc z błędnego założenia, że pismo okólne Prezesa Rady Ministrów stanowi jedynie dokładniejsze sprecyzowanie zasad uchwały składu 7 sędziów z dnia 16 czerwca 1951 r. roszczenia powoda pod tym kątem nie rozważył i nie poczynił koniecznych w tym celu ustaleń, przeto zarzuty rewizji skierowane przeciwko tej części rozstrzygnięcia uznać należy za zasadne, usprawiedliwiające konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w części oddalającej roszczenie o zapłatę kwoty 4.496 zł 71 gr, jak również co do zależnego od wyniku sprawy rozstrzygnięcia o kosztach procesu i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Nie mogą natomiast odnieść skutku pozostałe zarzuty rewizji, skierowane przeciwko oddaleniu roszczenia powoda o zapłatę kwoty 3.052 zł 34 gr tytułem reszty należności za okres od dnia 7 kwietnia 1953 r. do czasu dopuszczenia go do pracy, tj. do dnia 1 czerwca 1953 r. Jak to bowiem słusznie przyjął Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku wobec zmiany zasad wynagrodzenia pracowników państwowych biur projektów wprowadzonej zarządzeniem Przewodniczącego PKPG Nr 186 z dnia 17 czerwca 1952 r., strona pozwana prawidłowo obliczyła należność powoda za ten okres, kierując się wysokością zarobków, jakie uzyskał on w ciągu pierwszych trzech miesięcy ponownego swego zatrudnienia, odmienne zaś stanowisko powoda, który żąda zapłaty według korzystniejszych dla niego a nie obowiązujących już w tym czasie zasad zarządzenia Przewodniczącego PKPG z dnia 25 maja 1951 r. jest oczywiście bezzasadne.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.