CR 360/57

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15.VI.1957 r. sprawy z powództwa Agnieszki B. Przeciwko Sabinie i Stanisławowi małż. Ł. o należność za pracę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Hrubieszowie z dnia 13.IV.1956 r. sygn. nr C 874/55 zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 9.XII.1955 r., wniesionym przeciwko małż. Sabinie i Stanisławowi Ł., powódka Agnieszka B. domagała się zasądzenia od pozwanych łącznie kwoty 10.800 zł tytułem należności za pracę, wykonywaną u nich przez powódkę w okresie od m. listopada 1952 r. do m. listopada 1955 r: licząc po 300 zł miesięcznie.Pozwani, przyznając fakt, że powódka pracowała na ich gospodarstwie rolnym przez okres ok. 2 letni, zaprzeczyli zasadności żądania pozwu, twierdząc, że umówili się z powódką, iż będzie ona tytułem wynagrodzenia za pracę korzystać tylko z utrzymania i odzieży oraz pobierać drobne kwoty pieniężne na wydatki osobiste, i że wynagrodzenie takie powódka otrzymała zgodnie z umową stron.Sąd Powiatowy w Hrubieszowie oddalił powództwo, przyjmując, że skoro zgodnie z twierdzeniami pozwanych powódka za pracę wykonywaną u nich z przerwami przez łączny okres ok. 24 miesięcy otrzymała wszystkie przewidziane w wymienionej umowie stron świadczenia, skoro ponadto powódka "ciężko nie pracowała" zajmując się gospodarstwem rolnym pozwanych oraz ich dziećmi, przeto żądanie pozwu jest bezpodstawne zarówno ze stanowiska przepisów k.z. o umowie o pracę jak i o niesłusznym zbogaceniu.Powyższy wyrok wobec niezaskarżenia go przez powódkę stał się prawomocny.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej złożonej dnia 10.IV.1957 r. wnosi o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za zasadną. Trafny jest przede wszystkim zarzut, że Sąd Powiatowy nie dokonał należytych ustaleń i prawidłowej oceny wartości pracy powódki i zestawienia ilości i jakości świadczonej przez nią pracy z wartością otrzymywanego wynagrodzenia. Świadkowie zeznali, że powódka oprócz pieczy nad dziećmi pozwanych pełniła inne czynności gospodyni domu a także wyręczała pozwanych w pracy na 4 hektarowym gospodarstwie. W świetle tych zeznań ustalenie, że praca powódki nie była ciężka, usprawiedliwia podniesiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut naruszenia art. 242 k.p.c. Na okoliczność rodzaju i rozmiaru świadczonych przez powódkę usług, ilość obsługiwanego inwentarza żywego itd. należało przesłuchać strony, o ile świadkowie nie posiadali w tym zakresie wiadomości lub o ile ich zeznania były niewystarczające.Sąd nie dokonał również ustaleń i nie przeprowadził dowodów, dotyczących wartości otrzymanego przez powódkę wynagrodzenia w naturze. Pozwani na okoliczność tę nie byli w ogóle przesłuchani, a z zeznań powódki wynikałoby, że otrzymywana przez nią odzież była z reguły stara i zniszczona.Nie wyjaśnienie omówionych dotąd okoliczności stanowi naruszenie powołanych w rewizji art. 218 i 326 k.p.c. w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy.Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego korzystanie z czyjejkolwiek pracy bez odpowiedniego wynagrodzenia nie da się pogodzić z zasadami współżycia społecznego w Polsce Ludowej. W związku z tym określenie w umowie stron wysokości wynagrodzenia w sposób odbiegający od wartości żądanej od powódki i świadczonej przez nią pracy byłoby nieważne, (art. 41 p.o.p.c.) z tym skutkiem, że powódce przysługiwałoby wynagrodzenie odpowiednie do jej świadczenia. W tym też rozumieniu - niezależnie od tego, czy powódka w istocie otrzymała wynagrodzenie umówione - wykonanie przez pozwanych świadczeń, zastrzeżonych umową, nie zwalniałoby ich jeszcze od obowiązku wyrównania do wysokości wartości wzajemnego świadczenia powódki.Sąd Powiatowy ustalił co prawda, że powódka odchodząca z pracy, podpisała oświadczenie, że nie rości żadnych pretensji o wynagrodzenie, jednakże oświadczenie to jako czynność prawna, polegająca na zrzeczeniu się wynagrodzenia, byłoby również nieważne w mocy art. 41 p.o.p.c., o ile pozbawić miało powódkę należnego wynagrodzenia a pozwanych uchronić od odpowiedzialności za wynagrodzenie i prowadzić do usankcjonowania wyzysku.Konieczność wyjaśnienia wszystkich przytoczonych okoliczności nasuwała się także ze względu na zarzuty złego obchodzenia się pozwanego z powódką.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej z przyczyn wyżej rozważonych nie stoi na przeszkodzie upływ terminu art. 399 § 1 k.p.c., skoro pozbawienie pracownika należnego wynagrodzenia za pracę stanowi także naruszenie interesu Państwa Ludowego (art. 396 § 1 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obok dokonania uzupełniających ustaleń w kierunku, wynikającym z dotychczasowych rozważeń, może się okazać potrzeba uzyskania danych o wysokości wynagrodzenia, pobieranego przez pracowników, świadczących taki rodzaj pracy, jak powódka w sprawie niniejszej. Informacji takich należy ewentualnie zażądać od Zarządu Okręgowego właściwego związku zawodowego lub organów właściwej rady narodowej, o ile nie wystarczą dane, zebrane, bezpośrednio w wyniku zeznań świadków co do wynagrodzenia, płaconego przez innych pracodawców tej kategorii, co pozwani.