I C 1752/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa W.S.S. przeciwko Irenie K. o 12.865 zł 34 gr., po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 29 maja 1953 r., zaskarżony wyrok uchylił w części zasądzającej i w tym zakresie sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePowódka twierdząc, że w okresie gdy pozwana była kierowniczką jej stoiska, remanenty z dnia 31 grudnia 1950 r., 12 marca 1951 r. i 11 kwietnia 1951 r. wykazały manko w kwocie 12.865 zł 34 gr, domagała się zasądzenia od pozwanej tej kwoty z odsetkami.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, kwestionując istnienie manka, żądała przedstawienia przez powódkę w oryginale remanentów, faktur, kwitów i wszelkich dowodów będących podstawą pozycji buchalteryjnych. Podała, że stoisko było stale okradane nocą, wobec złego zabezpieczenia go na noc przez Zarząd Bazaru - tak, że i inni kierownicy tego stoiska mieli manko.Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy, zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 6.432 zł 67 gr z odsetkami, a więc połowę kwoty dochodzonej przez powódkę, w pozostałej części powództwo oddalił. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, pozwana powinna była we własnym zakresie zapobiec możliwości kradzieży, nie ograniczając się do zameldowań Zarządowi, ten zaś przyczynił się w równym co powódka stopniu do powstania manka swym biernym zachowaniem się, jak również wadliwą organizacją pracy i brakiem kontroli.Wyrok powyższy zaskarżyła pozwana rewizją w części zasądzającej, zarzucając:1)że "powództwo nie zostało udowodnione", skoro pozwana kwestionowała istnienie manka, a Sąd Wojewódzki nie przeprowadził w tym kierunku dowodów przez nią powołanych,2)że okoliczności ustalone w zaskarżonym wyroku wskazują na to, że manko powstało wyłącznie z winy powódki.Z akt karnych załączonych do akt sprawy niniejszej wynika, że wyrokiem Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy pozwana została uniewinniona od zarzutu, jakoby w czasie od dnia 25 listopada 1950 r. do dnia 11 kwietnia 1951 r. jako kierowniczka stoiska nieumyślnie doprowadziła do niedoboru na szkodę W.S.S.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut skarżącej, że "powództwo nie zostało udowodnione", jest trafny, jeżeli pod tym określeniem rozumie się zarzut naruszenia art. 4 przep. og. pr. cyw., co Sąd Najwyższy bierze z urzędu pod rozwagę. W procesie o odszkodowanie z tytułu manka ciężar twierdzenia i dowodu rozkłada się następująco: rzeczą powoda-pracodawcy jest twierdzić i dowieść fakty powierzenia pracownikowi gotówki lub towarów, na pozwanym zaś pracowniku spoczywa ciężar twierdzenia i dowodu, że z powierzonego mu mienia wyliczył się. Jeżeli więc pozwana w niniejszym sporze, wnosząc o oddalenie powództwa oświadczyła, że kwestionuje istnienie manka i domaga się przedstawienia wszystkich dokumentów w oryginale, to w oświadczeniu tym mieści się nie tylko przyjęcie przez pozwaną spoczywającego na niej ciężaru dowodu co do wyliczenia się, lecz przede wszystkim mieści się zaprzeczenie, aby pozwanej powierzony został towar w takiej ilości lub wartości, która - po uwzględnieniu dokonanych przez pozwaną wyliczeń - wskazywałaby na istnienie manka. Tym samym było rzeczą powódki przedstawić sądowi pierwszej instancji szczegółowe twierdzenia faktyczne i powołać dowody na okoliczności dotyczące powierzenia pozwanej towaru. Powódka nie podjęła tego ciężaru procesowego, a Sąd Wojewódzki nie przedsięwziął żadnej czynności w tym kierunku, w następstwie czego nie wiadomo, jaka jest wartość towaru powierzonego pozwanej. W braku ustalenia tej podstawowej okoliczności, ustalenie przez Sąd Wojewódzki, że manko wynosiło tyle, ile powódka podała w pozwie, jest ustaleniem najzupełniej dowolnym. Już z tej przyczyny zaskarżona część wyroku nie może się ostać.Słuszny jest również i drugi zarzut skarżącej. Wobec zgłoszenia przez pozwaną szeregu twierdzeń faktycznych sprawa wymaga dokonania szczegółowych ustaleń. W myśl bowiem art. 239 k.z., pozwana jako kierowniczka stoiska, któremu powódka powierzała towar, ma obowiązek pokryć niedobór, chyba że udowodni, iż niedobór powstał na skutek przyczyny, za którą nie odpowiada. Odpowiedzialność pozwanej odpadałaby więc, jeżeliby udowodniła konkretną przyczynę, która manko spowodowała, jako też okoliczności, z których wynikałoby, że za tę przyczynę nie ponosi odpowiedzialności. Przy ocenie, czy pracownik odpowiada za przyczynę, która brak spowodowała, należy mieć na względzie, że nie może on odpowiadać między innymi na ryzyko związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Jeżeli okaże się, że manko powstało z przyczyn zachodzących po stronie pracodawcy, pracownik odpowiedzialny zwolniony jest od odpowiedzialności. Może się okazać, że po stronie pracodawcy istnieją przyczyny, które mogły spowodować brak, ale nie zostanie ściśle udowodnione, żeby one wyłącznie spowodowały niedobór. W takim przypadku, jeżeli pracodawca nie udowodni, że w konkretnych okolicznościach sprawy przyczyny, które należy jemu przypisać, nie spowodowały niedoboru, będzie rzeczą sądu w oparciu o doświadczenie życiowe (a w miarę potrzeby o opinię biegłego) ocenić, jaka część braku została spowodowana na skutek tych przyczyn i zwolnić pracownika od odpowiedzialności za tę część braku. Z tych względów Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił. (…)