I C 1859/53

Uzasadnienie faktyczneJózef Ch. domagał się zasądzenia od Kazimierza i Henryka L. kwoty 396.000 zł (w dawnej walucie) tytułem odszkodowania za straty (bliżej nie określone), poniesione w związku z produkowaniem przez pozwanych w czasie od marca 1948 r. do grudnia 1949 r. bez zgody powoda kuchenek gazowych według wzoru, zarejestrowanego na rzecz powoda w Urzędzie Patentowym.Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.W toku procesu powód rozszerzył żądanie do kwoty 477.600 zł (w dawnej walucie).Wyrokiem z dnia 5 czerwca 1953 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanych na rzecz powoda 9.000 zł (w obecnej walucie).Sąd Wojewódzki w oparciu o opinię biegłego ustalił, że pozwani produkowali między innymi kuchenki identyczne z kuchenką, której wzór został zastrzeżony na rzecz powoda, i wobec tego ustalenia uznał, że z mocy art. 111 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych (Dz. U. z 1928 r. Nr 39, poz. 384, zmiana Dz. U. z 1945 r. Nr 58, poz. 334) roszczenie powoda co do zasady jest słuszne. Rozważając wysokość podlegającej zasądzeniu kwoty Sąd Wojewódzki ustalił, że wyprodukowali oni 1000 kuchenek z naruszeniem praw powoda do ochrony wzoru, oraz na podstawie zeznania świadka Józefa Ch. - że zysk uzyskany przez pozwanych na każdej kuchence wynosił 400 zł (dawnej waluty). Sąd Wojewódzki uznał, że cały ten zysk należy się powodowi tytułem odszkodowania.Ponieważ powód żądał tylko 300 zł od każdej wyprodukowanej kuchenki, Sąd Wojewódzki po przeliczeniu kwoty 300.000 zł w dawnej walucie, wynikającej z przemnożenia 300 zł przez 1.000, zasądził 9.000 zł.Powyższy wyrok zaskarżyły obie strony.Rewizja powoda oparta na podstawie art. 371 § 1 pkt 3 k.p.c. zarzuca sprzeczność z dowodami ustalenia, że pozwani wyprodukowali tylko 1000 kuchenek z naruszeniem praw powoda, gdy tymczasem z opinii biegłego wynikało, że i pozostałe kuchenki produkowane przez pozwanych, w liczbie 592, naruszały prawa powoda do ochrony wzoru. W konkluzji żąda powód zasądzenia dodatkowo kwoty 5.328 zł.Rewizja pozwanych, oparta na podstawie art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c., zarzuca naruszenie przepisów procesowych przez niedopuszczenie dowodów z biegłych dla ustalenia, że pozwani przez produkcję kuchenek nie naruszyli praw powoda do wzoru oraz dla ustalenia zysków osiąganych ze sprzedaży kuchenek, a także przez oparcie ustalenia o wysokości tych zysków wyłącznie na zeznaniu świadka Józefa Ch.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim (art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki, o ile uznał, że pozwani naruszywszy prawo wyłączności powoda do korzystania z zarejestrowanego wzoru, obowiązani są z mocy art. 111 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych (Dz. U. z 1928 r. Nr 39, poz. 384, zmiana Dz. U. z 1945 r. Nr 58, poz. 334) wydać mu cały zysk, osiągnięty z produkcji, która naruszyła prawo wyłączności - przyjął błędną wykładnię powołanego przepisu.Art. 111 cyt. rozporządzenia reguluje roszczenia odszkodowawcze pokrzywdzonego w stosunku do osoby, która naruszyła jego prawo wyłączności do wzoru. Jedną z przesłanek możności domagania się wszelkiego odszkodowania (poza przewidzianymi wyjątkami) jest powstanie po stronie pokrzywdzonego szkody w związku przyczynowym z działaniem (zaniechaniem) sprawcy. Omawiany przepis tym różni się od ogólnego art. 134 k.z., że nie wymaga zasadniczo, by po stronie sprawcy istniała wina, a z winą sprawcy wiąże tylko zaostrzenie jego odpowiedzialności, nie stwarza jednak prawa do odszkodowania niezależnie od powstania szkody.Niezależnie od winy sprawcy pokrzywdzony może domagać się wydania niesłusznego zbogacenia z ostatnich trzech lat. Niesłuszne zbogacenie w rozumieniu omawianego przepisu, podobnie jak niesłuszne zbogacenie przewidziane w kodeksie zobowiązań, jest zbogaceniem osiągniętym kosztem sfery majątkowej pokrzywdzonego, nie może być natomiast identyfikowane, jak to błędnie uczynił Sąd Wojewódzki, z zyskiem sprawcy, osiągniętym z produkcji wykonywanej z naruszeniem praw do wzoru. Obowiązek wydania niesłusznego wzbogacenia reguluje art. 127 k.z.Ciężar twierdzenia i dowodu powstania szkody w związku z działaniem sprawcy, jako podstawy domagania się wydania niesłusznego zbogacenia, obciąża pokrzywdzonego. Jednakże w związku z art. 106 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia przyjąć należy jako domniemanie faktyczne, że pokrzywdzony w każdym razie poniósł szkodę co najmniej w wysokości kwoty, którą produkujący z naruszeniem jego praw do wzoru musiałby mu zapłacić, gdyby zawarł z nim umowę o licencję, i że sprawca szkody o taką właśnie kwotę jego kosztem niesłusznie się zbogacił.Jeżeli działanie sprawcy wywołane było złym zamiarem lub rażącym niedbalstwem, sprawca obowiązany jest dać pełne odszkodowanie (art. 157 k.z.), a nie tylko w granicach niesłusznego zbogacenia, oraz wynagrodzić krzywdy natury osobistej. I w tym przypadku pokrzywdzony musi wykazać szkodę, związek przyczynowy a także zły zamiar lub rażące niedbalstwo sprawcy, ewentualnie powstanie skonkretyzowanej krzywdy natury osobistej.Zamiast wyliczonych świadczeń majątkowych pokrzywdzony może żądać ryczałtu do górnej granicy 2.400 zł. Przy ustaleniu ryczałtu należy mieć jednak na uwadze, że nie powinien on być z reguły wyższy od rzeczywistej szkody.W świetle powyższych wyjaśnień zarzut rewizji pozwanych, dotyczący nieprawidłowego ustalenia zysku na produkcji kuchenek - chociaż jest słuszny, nie ma jednak istotnego znaczenia w sprawie. Zarzut natomiast błędności ustalenia, że pozwani naruszyli prawo powoda do wzoru jest gołosłowny i na uwzględnienie nie zasługuje.Słuszny jest zarzut rewizji powoda w przedmiocie oceny opinii biegłego. Istotnie, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, dlaczego Sąd Wojewódzki uznał, że tylko 1000 kuchenek wyprodukowanych przez pozwanych narusza prawo powoda do wzoru, a reszta kuchenek (592) tego prawa nie narusza. Czy jednak kwestia ta będzie miała istotne znaczenie i czy zatem konieczne się stanie ponowne przeprowadzenie dowodu z biegłego, okaże się dopiero po sprecyzowaniu przez powoda twierdzeń co do tego, jaką wskutek działania pozwanych poniósł szkodę.Skoro wskutek błędnej wykładni prawa materialnego Sąd Wojewódzki nie poczynił koniecznych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ustaleń (istnienie i wysokość szkody oraz niesłusznego zbogacenia, ewentualnej winy sprawcy itd.) wyrok podlega uchyleniu.