I CKN 1064/97

Sygn. akt I CKN 1064/97 P O S T A N O W I E N I E Dnia 23 lutego 1999 r. Sąd Najwyższy Izba Cywilna w składzie następującym: Przewodniczący: SSN - J. Gudowski Sędziowie: SN - H. Ciepła SN - M. Sychowicz (spraw.) po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 1999 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa T. W. prowadzącego działalność gospodarczą jako K. w P. przeciwko H. S.A. w G. z udziałem interwenienta ubocznego […] „W.” […] Spółka z o. o. w P. o zapłatę na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 23 stycznia 1997 r. sygn. akt I ACa […] p o s t a n a w i a: odrzucić kasację U Z A S A D N I E N I E 2 Przed upływem terminu tygodniowego do uiszczenia wpisu od wniesionej przez niego kasacji powód złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od kasacji. Sąd Apelacyjny w […] wniosek oddalił i Przewodniczący wezwał powoda do uiszczenia wpisu od kasacji w terminie tygodniowym. Przed upływem tego terminu powód w dniu 19 sierpnia 1997 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych przez zwolnienie od wniesienia wpisu od kasacji w kwocie przekraczającej 1.000 zł. Podał, że jego ogólna sytuacja finansowa nie uległa zmianie i wszelkie okoliczności przytoczone w poprzednim wniosku są nadal aktualne; zadeklarował uiszczenie wpisu od kasacji w kwocie 1.000 zł, gdyż taką kwotę otrzymał z tytułu pożyczki od ojca. Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 26 sierpnia 1997 r. wniosek oddalił. W podobnych okolicznościach powód złożył dwa kolejne wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych przez zwolnienie od części wpisu od kasacji. Pierwszy z tych wniosków Sąd Apelacyjny oddalił, a w wyniku drugiego zwolnił powoda od obowiązku wniesienia wpisu od kasacji w kwocie przekraczającej 3.000 zł. W wykonaniu wezwania Przewodniczącego wpis w takiej kwocie powód uiścił przed upływem tygodnia od dnia doręczenia wezwania. W takich okolicznościach Sąd Apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozpoznania kasację wniesioną przez powoda. Sąd Najwyższy przed przystąpieniem do rozpoznania kasacji obowiązany jest zbadać, czy kasacja jest dopuszczalna i jeżeli stwierdzi niedopuszczalność kasacji odrzuca ją na posiedzeniu niejawnym (art. 393 8 § 1 k.p.c.). Badając dopuszczalność kasacji wniesionej przez powoda Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Za utrwalony w praktyce sądowej należy uznać pogląd, iż złożenie w czasie biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje przerwanie biegu tego terminu i w razie odmowy 3 zwolnienia od kosztów sądowych termin do uiszczenia opłaty sądowej biegnie na nowo od chwili doręczenia ponownego wezwania do jej uiszczenia. Pogląd taki, który wykrystalizował się jeszcze w latach sześćdziesiątych i początkowo wyrażony został w szczególności w orzeczeniach Sądu Najwyższego z dnia 2 listopada 1962 r. II CZ 121/62 (OSPiKA 1963, z. 11, poz. 284) i z dnia 20 grudnia 1966 r. II CZ 146/66 (OSNCP 1967, z. 6, poz. 113), został powtórzony w wielu orzeczeniach późniejszych. Przedstawiony wyżej pogląd odnosi się do sytuacji procesowych normalnych, typowych. Już w pierwszym z wyżej powołanych orzeczeń, w nawiązaniu do judykatury międzywojennej, zwrócono uwagę na możliwość przewlekania procesu przez nieuczciwą stronę wskutek stałego ponawiania wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych po każdym doręczeniu wezwania do uiszczenia opłaty. W związku z tym Sąd Najwyższy wyraził zapatrywanie, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony po prawomocnym oddaleniu poprzedniego wniosku, podlegałby odrzuceniu, gdyby nie zawierał twierdzenia, że od chwili odmowy zwolnienia nie nastąpiła zmiana okoliczności; złożenie takiego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, który podlega a limine odrzuceniu, nie mogłoby być uznane za zdarzenie zwalniające stronę od uiszczenia opłaty w terminie zakreślonym w wezwaniu. Nie jest trafne stanowisko, że w przedstawionych wyżej okolicznościach ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych powinien zostać odrzucony. Wyjaśnione już zostało (zob. w szczególności postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1966 r. I CZ 9/66 z glosą W. Berutowicza, OSPiKA 1967, z. 9, poz. 221), że wniosek taki podlega oddaleniu. Tak też postępował Sąd Apelacyjny z kolejnymi wnioskami o zwolnienie od kosztów sądowych składanymi przez powoda. Z zastrzeżeniem tej uwagi należy podzielić przytoczone wyżej zapatrywanie wyrażone w orzeczeniu Sadu Najwyższego z dnia 2 listopada 1962 r. II CZ 121/62. 4 Stanowisku takiemu dał już wyraz Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 września 1997 r. III CZ 48/97 (nie publ.). W postanowieniu tym Sąd Najwyższy mianowicie stwierdził, że złożenie przez stronę ponownego wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej należnej od kasacji, bez powołania istotnej zmiany okoliczności, uzasadniającej powtórne rozpatrzenie sprawy w tym zakresie, nie przerywa biegu terminu z art. 16 ust. 1 i ust. 3 u.k.s.c. do usunięcia braku opłaty; w przeciwnym bowiem wypadku strona mogłaby wykorzystywać swoje uprawnienia do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych z zamiarem nie mającym nic wspólnego z celem unormowania wynikającego z art. 113 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjął przy tym, że stwierdzenie, iż strona zabiegająca o zwolnienie od opłaty sądowej ponawia wniosek po prawomocnym nieuwzględnieniu jej żądania bez uwzględnienia ustawowej jego podstawy, a w szczególności bez powoływania się na istotną zmianę stanu majątkowego, może nastąpić w postanowieniu sądu rozstrzygającym o tym wniosku. Reasumując to, co zostało wyżej powiedziane należy przyjąć, że nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej (art. 16 ust. 1 i 3 u.k.s.c.) wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który został złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę. Dla wywołania przez ponownie złożony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skutku w postaci przerwania biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej nie można przy tym uznać za wystarczające samo powołanie się przez stronę na nowe okoliczności, ale okoliczności te rzeczywiście muszą wystąpić. Ustaleń w tym względzie dokonuje sąd rozpoznając wniosek o ponowne zwolnienie od kosztów sądowych. Konsekwencją oddalenia tego wniosku wobec ustalenia, że nie wystąpiły nowe okoliczności, jest stwierdzenie, że wniosek ten nie przerwał terminu do uiszczenia opłaty sądowej. 5 Wprawdzie postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26 sierpnia 1997 r. nie zawiera uzasadnienia, na podstawie którego można by wnosić o motywach jego podjęcia, ale już z wniosku, na skutek którego postanowienie to zostało wydane wynika, że został on złożony nie ze względu na zaistnienie nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu się sytuacji majątkowej powoda, ale wręcz przeciwnie: sam powód uznał, że ze względu na otrzymaną od ojca pożyczkę, jest w stanie uiścić część wpisu od kasacji. Wymieniony wniosek - zgodnie z tym co uprzednio powiedziano – nie przerwał zatem tygodniowego terminu wyznaczonego powodowi do uiszczenia wpisu od kasacji. Dla oceny tej nie ma znaczenia, że w pierwszym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powód domagał się zwolnienia od całego wpisu od kasacji, a we wniosku z dnia 19 sierpnia 1997 r. tylko od części tego wpisu. Oba wnioski były wnioskami o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, przy czym pierwszy wniosek był dalej idący. Rozstrzygając go Sąd Apelacyjny mógł zwolnić powoda zarówno od całego wpisu od kasacji, jak i od części tego wpisu. Oddalenie tego wniosku oznacza, że Sąd nie znalazł podstawy nawet do zwolnienia powoda od części wpisu od kasacji. Skoro wniosek powoda z dnia 19 sierpnia 1997 r. o zwolnienie od kosztów sądowych nie przerwał tygodniowego terminu wyznaczonego mu do uiszczenia wpisu od kasacji i powód nie uiścił wpisu w tym terminie, kasacja, stosownie do art. 16 ust. 3 u.k.s.c., podlegała odrzuceniu. Takiej konsekwencji nieuiszczenia wpisu od kasacji w wyznaczonym terminie nie niweczą dalsze czynności powoda w postaci składania kolejnych wniosków o zwolnienie od wpisu od kasacji i wreszcie uiszczenia części tego wpisu w zakreślonym terminie ani czynności Sądu Apelacyjnego polegające na rozpoznawaniu dalszych wniosków powoda o zwolnienie od części wpisu od kasacji, częściowym uwzględnieniu ostatniego z tych wniosków oraz wzywaniu powoda do uiszczenia całości lub części wpisu od kasacji i zakreślania mu terminu do 6 dokonania tej czynności. Wymienione czynności powoda były nieskuteczne, a czynności Sądu Apelacyjnego zbędne. Kierując się przytoczonymi względami Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3938 § 1 k.p.c., postanowił jak w sentencji. aw db