I CO 47/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: A. Meszorer (sprawozdawca), F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego B. przeciwko Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w S. o premię, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 1 grudnia 1959 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy regulamin dyrektora przedsiębiorstwa państwowego wydany w wykonaniu zarządzenia Ministra Przemysłu Maszynowego winien jedynie określać warunki, na jakich przyznawana jest premia określona w ust. 2 § 5 tego rozporządzenia, czy też tenże regulamin może zmieniać datę wprowadzenia w życie uchwały Nr 672-a Prezydium Rządu z dnia 29 października 1956 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samochodowych (Monitor Polski Nr 94, poz. 1049)?"udzielił następującej odpowiedzi:"Przekazanie dyrektorom przedsiębiorstw ustalenia szczegółowego trybu i warunków przyznawania premii przewidzianych w § 5 ustęp 2 w związku z ustępem 3 zarządzenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 7 listopada 1956 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników dysponujących oraz obsługujących i prowadzących tabor samochodowy a zatrudnionych w przedsiębiorstwach resortu maszynowego - mieści w sobie również przekazanie dyrektorom bliższego oznaczenia czasu, od którego premie te mogą być stosowane w danym przedsiębiorstwie."Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Lublinie wyrokiem z dnia 5 stycznia 1959 r. zasądził na rzecz Jerzego B. i 32 innych powodów od Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w S. premię za okres od 1 października 1956 r. do 31 października 1957 r.Sąd Powiatowy wyszedł z założenia, że prawo powodów do tej premii wypływa z § 4 ust. 2 uchwały Nr 672-a Prezydium Rządu z dnia 29 października 1956 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samochodowych (Monitor Polski Nr 94, poz. 1049), która weszła w życie z dniem 1 października 1956 r. W wykonaniu tej uchwały wydał Minister Przemysłu Maszynowego zarządzenie Nr 122 z dnia 7 listopada 1956 r., z mocą od dnia 1 października 1956 r. Nadanie mocy obowiązującej obu wspomnianym aktom z dniem 1 października 1956 r. wskazuje na to, że premie określone w § 5 ust. 2 zarządzenia Nr 122 powodowie powinni otrzymywać od wyżej wymienionego terminu, natomiast § 5 ust. 3 tego zarządzenia, w myśl którego dyrektorzy przedsiębiorstw mogą określać warunki przyznawania premii, bynajmniej - zdaniem Sądu Powiatowego - nie oznacza, by termin realizacji zarządzenia Nr 122 zależny był od dyrektorów przedsiębiorstw i mieścił się w pojęciu warunków, według których będzie przyznawana premia.Rozpoznając rewizję pozwanej wytwórni od wyroku Sądu Powiatowego, Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 1 grudnia 1959 r. CR 1497/59 przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wymienione na wstępie zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powodowie dochodzą roszczenia z tytułu premii przewidzianej w § 4 ust. 2 wspomnianej uchwały Nr 672-a Prezydium Rządu z dnia 29 października 1956 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samochodowych - za czas od dnia 1 października 1956 r. do 31 października 1957 r.W tym stanie rzeczy dla rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki konieczne jest rozważenie przesłanek, od których uzależniona jest możliwość przyznawania premii, a które wynikają z § 4 ust. 2 uchwały Nr 672-a. Zaznaczyć przy tym należy, że stwierdzenie, od jakiego momentu istnieją przesłanki, które zakłada uchwała Nr 672-a, nie oznacza bynajmniej odroczenia mocy obowiązującej uchwały jako aktu normatywnego.Otóż w myśl § 4 ust. 2 uchwały premię przewidzianą w tym przepisie mogą kierowcy samochodowi otrzymywać jedynie na warunkach określonych przez zainteresowanego Ministra. Określenie zatem przez zainteresowanego Ministra warunków otrzymywania premii stanowi zasadniczą przesłankę, od istnienia której jest uzależniona realizacja tych możliwości w zakresie przyznawania premii, jakie przewiduje § 4 ust. 2 uchwały.Skoro zatem Minister Przemysłu Maszynowego w zarządzeniu z dnia 7.XI.1956 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników dysponujących oraz obsługujących i prowadzących tabor samochodowy a zatrudnionych w przedsiębiorstwach resortu maszynowego uzależnił przyznawanie premii, przewidzianej w § 5 ust. 2 tego zarządzenia, od ustalenia przez dyrektorów przedsiębiorstw szczegółowego trybu i warunków, na jakich będzie przyznawana premia - to do czasu ustalenia przez dyrektora danego przedsiębiorstwa wspomnianego trybu i warunków przyznawania premii brak koniecznych przesłanek przyznania premii z § 5 ust. 2 zarządzenia Nr 122, albowiem nie istnieją jeszcze żadne zasady postępowania w tym zakresie ani też kryteria przyznawania premii.Z tego wynika, że od ustalenia wspomnianych warunków i trybu przyznawania premii zależy możność przyznania premii i że staje się to dopuszczalne dopiero od czasu, kiedy wspomniany tryb postępowania i warunki zostały ustalone.Przyjęcie więc, że premia obowiązuje w danym przedsiębiorstwie od 1 października 1956 r. pomimo nieokreślenia trybu jej przyznawania i nieoznaczenia warunków, od których uzależnione jest jej przyznanie, naruszałoby § 4 ust. 2 uchwały Nr 672-a Prezydium Rządu oraz § 5 ust. 2 i 3 zarządzenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 7 listopada 1956 r. Takie też stanowisko zajął Zarząd Główny Związku Zawodowego Metalowców w decyzji z dnia 11 sierpnia 1958 r. i w piśmie z dnia 20 listopada 1959 r. jako reprezentujący interesy pracowników kontrahent układu zbiorowego dla przemysłu metalowego. Za słusznością powyższej wykładni przemawia również okoliczność, że stosownie do obowiązującego (na mocy protokołu dodatkowego z dnia 16 grudnia 1958 r.) brzmienia załącznika Nr 2-a do układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego z dnia 26 kwietnia 1957 r. (wydanie II z 1958 r., str. 46) kierowcy samochodów ciężarowych i ich pomocnicy mogą otrzymać premię w wysokości nie przekraczającej 30% wynagrodzenia zasadniczego według regulaminu, jaki ustali dyrekcja zakładu w porozumieniu z radą robotniczą i radą zakładową.Samo zatem brzmienie tego punktu (punkt 3) zasad premiowania kierowców samochodowych i pomocników kierowców, które mieszczą się w załączniku Nr 2-a do układu zbiorowego pracy dla przemysłu metalowego, wskazuje również na to, że wydanie odpowiedniego regulaminu stanowi konieczną przesłankę uprawnień do premii, które to uprawnienia bez odpowiedniej podstawy w regulaminie powstać nie mogą.Wspomniany protokół dodatkowy z dnia 18 grudnia 1958 r. został sporządzony przez kontrahentów układu zbiorowego pracy dla usunięcia wątpliwości interpretacyjnych w tej dziedzinie.Należy zauważyć, że układ zbiorowy pracy dla przemysłu metalowego spowodował zgodnie z art. 81 utratę mocy obowiązującej układów zbiorowych i przepisów z nimi związanych, w związku z czym w istocie postanowienia § 5 ust. 3 w związku z ust. 2 zarządzenia Ministra Przemysłu Maszynowego Nr 122 z dnia 7 listopada 1956 r. powinny być uważane za zastąpione postanowieniami wspomnianych zasad premiowania zawartych w załączniku Nr 2-a do zbiorowego układu pracy, które kładą nacisk na moment regulaminu ustalonego przez dyrekcję zakładu pracy w porozumieniu z radą robotniczą i radą zakładową.W tych warunkach zarówno w świetle zarządzenia Nr 122, jak i w świetle punktu 3 załącznika Nr 2-a do zbiorowego układu pracy nie może budzić wątpliwości zgodne z racjonalnymi zasadami dyscypliny płacy i pracy stanowisko, iż brak podstaw do przyznania premii określonej w ust. 2 § 5 zarządzenia Nr 122 za okres przed ustaleniem w trybie właściwym kryteriów przyznawania premii w danym przedsiębiorstwie, a zatem za okres przed wprowadzeniem premii do systemu wynagradzania w drodze odpowiedniego regulaminu w danym przedsiębiorstwie.Kierując się tymi założeniami, Sąd Najwyższy postanowił udzielić odpowiedzi jak w sentencji.