I CR 1034/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" przeciwko H. M. o 15.440,80 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w L. z dnia 13 maja 1960 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 13 maja 1960 r. Sąd Wojewódzki w L. zasądził od K. M. na rzecz Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" kwotę 6.342,75 zł, ustaliwszy w oparciu o zeznania zbadanych świadków, załączone do akt dokumenty, akta sprawy karnej oraz opinie biegłego następujący stan faktyczny:W należącym do powódki, a prowadzonym przez pozwaną sklepie, powstał w czasie od 1 stycznia 1946 r. do 31 stycznia 1957 r. niedobór, który po odliczeniu wartości towarów skradzionych ze sklepu oraz towarów zniszczonych wyniósł 6.342,75 zł. Pozwana sprzedawała towary na kredyt członkom zarządu i pracownikom powódki. Pozwana za spowodowanie wymienionego niedoboru została prawomocnie skazana, przy czym w wyroku zaznaczono, że niedobór ten pozwana spowodowała przez to, że nie prowadziła należytej dokumentacji.Mając powyższy stan faktyczny na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, iż pozwana ponosi w pełni odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę.Uzasadnienie prawneWymieniony na wstępie wyrok zaskarżyła pozwana. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest uzasadniony zarzut rewizji, że Sąd Wojewódzki powinien był odliczyć od sumy niedoboru wartość towarów wydanych jakoby przez pozwaną na kredyt prezesowi powódki i głównemu księgowemu. Pomijając nawet okoliczność, że fakt udzielenia kredytu tym osobom i podana przez pozwaną wysokość tego kredytu są potwierdzone tylko jej wyjaśnieniami, a więc że w razie procesu z tymi osobami strona powodowa mogłaby mieć poważne trudności w udowodnieniu, iż są one winne określone kwoty za pobrane towary, podkreślić należy, co następuje:Wobec zakazu (który jest powszechnie znany, a w każdym razie znany był prezesowi i głównemu księgowemu) udzielania kredytu przez sklepy uspołecznione, umowa mocą której kierownik sklepu lub inny pracownik sprzedaje osobie trzeciej, której zakaz ten jest znany, towary na kredyt, jest z reguły nieważna z mocy art. 41 p.o.p.c., chodzi bowiem o zakaz oparty na ustawowych uprawnieniach organów administrujących gospodarkę uspołecznioną. Przedsiębiorstwu przysługuje wprawdzie w takim przypadku roszczenie o zwrot należnej gotówki (a nawet o zwrot towarów, jeśli osoba trzecia ma je jeszcze w swym posiadaniu), ale nie jest to roszczenie wypływające z umowy sprzedaży, lecz z tytułu nienależnego świadczenia, które ponadto znajduje oparcie w przepisach o odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.Szkodę tę wyrządzają przy tym wspólnie pracownik, który udziela kredytu oraz osoba trzecia, która z niedozwolonego kredytu korzysta. Ponieważ jest to szkoda wyrządzona przez nielegalne dysponowanie mieniem przedsiębiorstwa, odpowiedzialność pracownika opiera się nie tylko na przepisach o wyrządzeniu szkody przez niewykonanie ciążącego na pracowniku obowiązku (art. 239 k.z.), ale i na przepisach o czynach niedozwolonych (art. 134 k.z.). Dlatego trafnie Sąd Wojewódzki uznał, że zasądzonym od pozwanej - jako od osoby odpowiedzialnej solidarnie (art. 137 § 1 k.z.) - odszkodowaniem należy objąć także sumy udzielonego przez nią kredytu oraz, że w razie zapłacenia tego odszkodowania będzie jej przysługiwało roszczenie zwrotne w stosunku do kredytobiorcy.