I CR 112/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Sychowicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Niejadlik, Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jolanty K. przeciwko Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. o przyjęcie w poczet członków i przydział mieszkania na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 28 maja 1982 r.zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił; zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 8.500 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.Uzasadnienie faktyczneJolanta K. wniosła o nakazanie Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W., aby przyjęła ją w poczet członków i przydzieliła lokal mieszkalny nr (...) przy ul. (...) w W. - na zasadzie przewidzianego w art. 145 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) pierwszeństwa po byłym członku Spółdzielni Mariannie M., zmarłej dnia 21 stycznia 1980 r.Pozwana Spółdzielnia nie uznała powództwa. Zarzuciła, że powódka nie wykazała spełnienia przesłanek zastosowania art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, a ponadto, że uwzględnieniu powództwa sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.).Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 19 października 1981 r. uwzględnił powództwo. Na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni wyrok ten, wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1982 r., został uchylony i sprawa została przekazana sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Wojewódzki w Warszawie ustalił, że powódka była spowinowacona z członkiem pozwanej Spółdzielni Marianną M. i od końca 1978 r. zamieszkiwała razem z nią w mieszkaniu przydzielonym jej przez Spółdzielnię na zasadzie lokatorskiego prawa do lokalu. Wprawdzie od lipca 1981 r. powódka przebywała na stypendium naukowym w USA, ale jej powrót do kraju przewidywany był w lipcu 1982 r. W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uznał, że roszczenia powódki są uzasadnione, a ich realizacja nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, i wyrokiem z dnia 28 maja 1982 r. uwzględnił powództwo.Rewizję od tego wyroku wniosła pozwana Spółdzielnia.Postępowanie rewizyjne w sprawie zostało zawieszone postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1982 r. podjętym na zgodny wniosek stron złożony wobec przedłużającej się nieobecności powódki w kraju.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę po podjęciu zawieszonego postępowania Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki prawidłowo ustalił, że powódka była osobą bliską Mariannie M. i że zamieszkiwała z nią razem w rozumieniu art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Ponieważ członkostwo Marianny M. w pozwanej Spółdzielni - wobec jej śmierci - ustało, spełnione zostały przewidziane przez wymieniony przepis przesłanki uzasadniające przyjęcie powódki do Spółdzielni i uzyskanie przez nią spółdzielczego prawa do lokalu po byłym członku.Dla możliwości uwzględnienia powództwa jednak nie jest obojętna aktualna sytuacja powódki. Przebywa ona mianowicie nadal w USA. Z zaświadczenia Biura Paszportów Stołecznego USW z dnia 23 maja 1986 r., z którego Sąd Najwyższy przeprowadził dowód na podstawie art. 385 § 2 i 3 k.p.c., wynika, że ważność wydanego jej paszportu wygasła z dniem 31 grudnia 1983 r. i za granicą przebywa ona bez zgody władz polskich.Długość okresu przebywania powódki poza granicami kraju bez wymaganej przez prawo polskie zgody odpowiednich władz świadczy o utrwaleniu się tej sytuacji. Daje to podstawę do przyjęcia, że powódka ma za granicą zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. W tych okolicznościach uwzględnienie powództwa pozostawałoby w sprzeczności ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa dochodzonego tym powództwem i z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Celem przepisu art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach (tak jak i obecnie obowiązującego art. 221 § 1 prawa spółdzielczego) jest zapewnienie mieszkania osobom bliskim członkowi spółdzielni, zamieszkałym razem z nim, gdy na skutek jego śmierci lub innych zdarzeń ustaje jego członkostwo w spółdzielni. Realizacja zaś tego celu nie wchodzi w grę, gdy osoba bliska byłemu członkowi ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w innym mieszkaniu. Przyjęcie jej do spółdzielni i przydzielenie lokalu po byłym członku prowadziłoby do przyznania jej drugiego mieszkania, podczas gdy inne osoby, w tym także liczni członkowie spółdzielni mieszkaniowych, nie mają w ogóle zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych.Należy dodać, że gdyby w wyniku uwzględnienia powództwa powódka stała się członkiem pozwanej spółdzielni i otrzymała przydział mieszkania spółdzielczego, to przebywanie przez nią za granicą, bez zgody władz PRL, uzasadniałoby, stosownie do art. 24 § 2 prawa spółdzielczego i § 26 ust. 2 pkt 3 statutu, wykreślenie jej z rejestru członków. Okoliczność ta, brana pod uwagę w aspekcie oceny zasadności powództwa w świetle art. 5 k.c., także sprzeciwia się jego uwzględnieniu.Kierując się przytoczonymi względami zaskarżony wyrok należało zmienić i powództwo oddalić (art. 390 § 1 k.p.c.).O kosztach procesu Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c.