I CR 121/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki (spr.).Sędziowie SN: Z. Marmaj, A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 1981 r. sprawy z powództwa Józefa A. przeciwko Mieczysławowi R. o odszkodowanie na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 5 grudnia 1980 r., sygn. (...)uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu w B. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneW powództwie wytoczonym przeciwko Mieczysławowi R. w dniu 15 stycznia 1970 r. powód Józef A. żądał zasądzenia kwoty 25.000 złotych z odsetkami, następnie kilkakrotnie rozszerzał powództwo i domagał się w końcu zasądzenia 900.000 złotych.Dla uzasadnienia dochodzonych roszczeń przytoczył, że poniósł straty w wyniku wykorzystania przez pozwanego opracowanego przez powoda wzoru użytkowego w postaci rusztu ruchomego z przegraniaczem do trzonu centralnego ogrzewania.Pozwany żądał oddalenia powództwa, podnosząc, że nie naruszył prawa powoda.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda od pozwanego kwotę 100.000 złotych z 8% od dnia 2 lutego 1970 r., w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Za niewątpliwy uznał Sąd Wojewódzki fakt naruszenia przez pozwanego prawa ochronnego na wzór użytkowy. Liczba wykonanych przez pozwanego pieców nie przekraczała 20 sztuk. Wykonanie pieca z materiału wykonawcy kosztowało 10.000 złotych. Zysk wykonawcy ograniczał się jednak do kosztów robocizny, nie obejmował użytych do produkcji materiałów, których wartości wchodziła w cenę pieca. Utracony przeto przez powoda zysk nie przekraczał kwoty 5.000 złotych od każdego pieca. Wykonując 20 sztuk pieców, pozwany uniemożliwił powodowi uzyskanie korzyści w sumie 100.000 złotych. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki powołał art. 415 k.c. w związku z art. 53 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości.W rewizji od tego wyroku powód wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa w całości oraz o "włączenie współsprawców do odpowiedzialności na zasadzie art. 53 Prawa wynalazczego i art. 415-422 k.c."Natomiast pozwany domaga się uchylenia wyroku w części uwzględniającej powództwo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód w rewizji kwestionuje ustaloną przez i Sąd Wojewódzki wysokość utraconych korzyści, wywodząc, że "gdyby nie było konkurencji", to osiągałby za zainstalowanie jednego pieca 25.000 złotych i że Sąd Wojewódzki niesłusznie "przyjął ocenę zysku z pieca a nie strat ogólnych".Również pozwany koncentruje zarzuty i wywody swojej rewizji wokół problemu korzyści, podnosząc, że wartość takiego rusztu wynosi 200 złotych.Na wstępie wymaga wyjaśnienia kwestia prawa mającego zastosowanie w sprawie, skoro jak wynika z pozwu świadectwo ochronne powód uzyskał 31 lipca 1969 r. (nr rej. (...)). Jak wynika z pozwu pozwany korzystał ze wzoru użytkowego powoda w latach 1965-1969. Z tych też względów zastosowanie w tym zakresie mają przepisy ustawy z dnia 31 maja 1962 r. - Prawo wynalazcze (Dz. U. Nr 33, poz. 156), uchylonej w art. 125 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 272), która weszła w życie dnia 1 stycznia 1973 r. Według art. 124 ust. 1 nowej ustawy wynalazczej do praw istniejących w dniu wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy, jakim podlegały one przed dniem wejścia w życie ustawy, chyba że przepisy dalsze stanowią inaczej. W rozważanym zakresie przepisów takich nie ma.Podstawę prawną w sporze stanowi przeto art. 56 Prawa wynalazczego z 1962 r., a nie art. 53 Prawa wynalazczego z 1972 r., powołany przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, choć należy podkreślić, że oba unormowania w wielu swoich elementach są do siebie podobne.Zasadniczym zagadnieniem, które wymagało wyjaśnienia przy pomocy opinii biegłego, jest zagadnienie korzyści, jakie odniósł pozwany, stosując wzór użytkowy powoda. Stanowisko zajęte przez biegłego w przedmiocie korzyści bezprawnie osiągniętych przez pozwanego nie bierze pod uwagę tego, że ruszt, na który powód uzyskał prawo ochronne, jest jednym z elementów pieca kuchennego. Dlatego nie może być uznana za zasadną ocena, według której przyjmuje się - w kategoriach zysku - że "wartość jednostkowa w wysokości 5.000 złotych nie jest wygórowana". Zapatrywanie to nie jest dostatecznie umotywowane.Z punkt wyjścia w tej mierze należy przyjąć istotę wzoru użytkowego określoną w art. 76 Prawa wynalazczego z 1962 r. Chodzi o ukształtowanie przedmiotu, jego budowy lub zestawienia o trwałej postaci, umożliwiające większą użyteczność lub łatwość stosowania przedmiotu. Elementy "nowości" w wypadku wzoru użytkowego są innej natury niż w wypadku wynalazku. Dotyczą one innej sfery i ich ciężar gatunkowy z punktu widzenia wytwarzania przedmiotów jest znacznie mniejszy w porównaniu z wynalazkiem, będącym nowym rozwiązaniem zagadnienia technicznego nadającego się do zastosowania. Gdy chodzi zatem o wzór użytkowy, jego założeniem jest istnienie określonej kategorii przedmiotów, tak jak w niniejszym sporze - istnienie rusztu jako takiego, jednym bowiem z elementów pieca jest ruszt.Korzyści, jakie może dać określony wzór użytkowy, nie mogą być rozważane w oderwaniu od tej okoliczności. Dlatego też nie można brać pod uwagę korzyści wynikających z przedmiotu (pieca) wraz z wszystkimi jego elementami i instalacją.Nie można też abstrahować od tego, że ile wynoszą nakłady na wyprodukowanie przedmiotu z uwzględnieniem nowego wzoru użytkowego i jaka jest cena przedmiotu.Tego rodzaju podejście do zagadnienia nakazuje przyjąć znaczenie węższe pojęcie korzyści uzyskiwanych ze stosowania wzoru użytkowego. Jeżeli rzemieślnik produkujący ruszty do pieców i dostarczający je na rynek, przestawi się na ich produkcję według innego wzoru użytkowego z naruszeniem praw ochronnych, to jest rzeczą oczywistą, że można brać pod uwagę nie cenę sprzedaży rusztów, ale ewentualną różnicę między zyskiem poprzednio i następnie osiąganym.Sytuacja może przedstawiać w pewnym stopniu inaczej wówczas gdy nowy wzór użytkowy zastosowany w jednym z elementów złożonego wyrobu podnosi jego atrakcyjność handlową. Takiej okoliczności nie można pomijać przy określaniu korzyści w sensie art. 56 ust. 1 Prawa wynalazczego z 1962 r. Jednakże nie może to w żadnym razie uzasadniać żądania wydania ogólnego zysku, jaki przynosi ostateczny produkt i jego instalacja.Sprawa pod tym kątem widzenia nie była w ogóle rozważana, mimo że ma to zasadnicze znaczenie dla wyniku niniejszego procesu. W celu wyjaśnienia tej kwestii niezbędne będzie dokonanie dalszych ustaleń, dotyczących działalności wytwórczej obu stron, zagadnienia, jakie znaczenie miały fakt, o którym wspomina biegły, stwierdzając, że rozwiązanie takie koliduje "częściowo" z zastrzeżeniami ochronnymi wydanego świadectwa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wymagać będzie rozważenia kwestia, czy nie byłoby celowe przeprowadzenie dowodu z dalszego biegłego.Za nieuzasadnioną należy uznać rewizję powoda w części dotyczącej "włączenia współsprawców do odpowiedzialności". Powód nawiązuje do swojego pisma procesowego z dnia 27 listopada 1980 r., w którym wskazuje 16 osób jako pozwanych. Pismo to nie zostało potraktowano przez Sąd jako nowy pozew i dlatego Sąd nie orzekł w tym zakresie.Wobec niewyjaśnienia sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia należało uchylić zaskarżonym wyrok z rewizji obu stron i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu.