I CR 121/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Bukowski (spr.).Sędziowie SN: C. Bieske, A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 23 maja 1988 r. sprawy z powództwa Michała L. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Ś." o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 28 stycznia 1988 r., sygn. akt I C 346/87oddala rewizję i zasądza od pozwanej na rzecz powoda 1.800 zł (tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneMichał L. został w styczniu 1983 r. przyjęty w poczet członków Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Ś." II w Warszawie i otrzymał przydział lokalu Nr 69 w budynku przy ul. S. Pismem z dnia 24 I 1983 r. został poinformowany, że wartość techniczna lokalu o powierzchni 17,45 m2 została tymczasowo ustalona na 82.312 zł, z czego kwota 24.694 zł jest płatna jednorazowo, zaś reszta, to jest 57.618 zł - w ratach miesięcznych przez 25 lat. Jednocześnie Spółdzielnia zastrzegła sobie prawo wprowadzenia zmian do tych warunków. W dniu 27 XII 1983 r. Spółdzielnia, powołując się na uchwałę Walnego Zgromadzenia z dnia 9 grudnia 1983 r., powiadomiła Michała L., że wkład budowlany od przydzielonego mu lokalu ustalony został na kwotę 261.750 zł i podlega uiszczeniu jednorazowemu.Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 24 III 1986 r. w sprawie I C 1383/86 oddalił powództwo Michała L. o uchylenie tej uchwały jako bezzasadne i przedawnione.W dniu 28 III 1984 r. Michał L. wystąpił przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej z powództwem o ustalenie, że jednorazowa wpłata za przydzielony mu lokal wynosi 24.694 zł, a reszta w kwocie 57.618 zł będzie spłacana ratalnie.Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 10 II 1987 r. oddalił powództwo jako bezzasadne. Sąd Wojewódzki wyrokiem z 17 VI 1987 r. w sprawie II Cr 828/87 oddalił rewizję powoda.W dniu 19 XI 1984 r. Michał L. wystąpił przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "Ś." w W. z powództwem o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia z dnia 5 X 1984 r. w części wykluczającej go spośród jej członków.W uzasadnieniu pozwu twierdził, że pozwana bezpodstawnie zarzuca mu działanie na jej szkodę. Zwiększonego wkładu budowlanego w kwocie 261.750 zł nie uiścił jednorazowo, ponieważ uważa, że podjęta w tym przedmiocie uchwała z dnia 9 XII 1983 r. nie działa wstecz, a zatem nie ma zastosowania do powoda, który został przyjęty w poczet jej członków i otrzymał przydział mieszkania własnościowego w styczniu 1983 roku.Pozwana wnosiła o oddalenie powództwa i o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez Sąd Wojewódzki sprawy I C 1612/84, w której powód zaskarżył uchwałę Walnego Zgromadzenia w sprawie zasad ustalania wkładów budowlanych, oraz do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy sprawy IV C 227/87 z powództwa powoda o ustalenie wysokości opłat za przydzielony mu lokal mieszkalnym.Sąd Wojewódzki po ponownym rozpoznaniu sprawy I 1612/8 wyrokiem z dnia 24 III 1986 r. (I C 1383/85) oddalił powództwo jako bezzasadne. Powództwo zostało również oddalone w sprawie IV C 227/87 Sądu Rejonowego, a Sąd Wojewódzki oddalił w dniu 17 VI 1987 r. (II Cr 823/87) rewizję powoda od tego wyroku.Po podjęciu zawieszonego postępowania w sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 28 I 1988 r. (sygn. akt I C 346/87) uchylił uchwałę Walnego Zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 5 X 1984 r. w części dotyczącej wykluczenia powoda ze Spółdzielni. Sąd ten doszedł do wniosku, że działanie powoda "w żadnym wypadku nie nosi znamion działania na szkodę pozwanej Spółdzielni". Powód wywiązywał się bowiem z określonych w styczniu 1983 r. przez pozwaną Spółdzielnię obowiązków finansowych. Wpłacił mianowicie żądane wtedy 30% wkładu i spłacał raty miesięczne. Z zapłatą wkładu na warunkach określonych uchwałą Walnego Zgromadzenia z dnia 9 XII 1983 r. wstrzymał się w okresie będących w toku wewnątrzspółdzielczych a potem sądowych sporów, co do zasadności podwyższenia składu budowlanego i zasadności obowiązku jednorazowego wpłacenia go w całości.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanej Spółdzielni, opartą na podstawach przewidzianych w punktach pierwszym i zawartym art. 368 k.p.c., Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie ma uzasadnionych podstaw.W uzasadnieniu zatwierdzonej przez Walne Zgromadzenie uchwały Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni przytoczone są następujące zarzuty, uznane za podstawę wykluczenia powoda: niewniesienie wkładu budowlanego i wskutek tego świadome narażenie Spółdzielni na szkodę oraz niewykonanie istotnych zobowiązań wobec niej.Zarzuty te mogłyby stanowić ogólnie określone w art. 24 § 1 prawa spółdzielczego i bliżej określone w § 26 statutu pozwanej przyczyny wykluczenia powoda, gdyby były zasadne.Tak jednak nie jest. Powód nie odmówił wniesienia wkładu budowlanego. Kwestionował jedynie jego znaczne podwyższenie uchwałą Walnego Zgromadzenia z dnia 9 XII 1983 r. z ustalonej w piśmie z dnia 24 I 1983 r. kwoty 82.312 zł, płatnej w 70% w ratach miesięcznych w ciągu 25 lat (I rata - 210 zł, pozostałe - po 192 zł miesięcznie) - do kwoty 261.750 zł i to płatnej jednorazowo.Kwestionowanie nie zasady, lecz wysokości i warunków spłaty tej kwoty, znalazło wyraz w jego korespondencji z pozwaną oraz we wszczętych przezeń procesach w sprawie "wyceny wartości mieszkania", wzgl. "ustalenia zasad i warunków rozliczania wkładu budowlanego" (sygn. akt I C 1383/85 SW w Warszawie i V C 908/84 SR w Warszawie).Członkowi spółdzielni mieszkaniowej, który wszczął proces o wysokość i warunki spłacania podwyższonego wkładu budowlanego, nie można postawić zarzutów z art. 24 § 1 prawa spółdzielczego, a zwłaszcza przewidzianych w statucie zarzutów świadomego działania na szkodę Spółdzielni, lub niewykonywania istotnych zobowiązań wobec niej, tylko dlatego, że wstrzymał się z zapłatą spornej części powyższego wkładu aż do zakończenia procesu.Zgoda powoda na zapowiedzianą w piśmie pozwanej z dnia 12 I 1983 r. zmianę "wyceny" przydzielonego mu tym pismem mieszkania własnościowego nie może być uznana za zrzeczenie się środków ochrony przed wygórowaną jego zdaniem podwyżką wkładu budowlanego lub przed rażąco krótkim terminem jego zapłaty.Przebieg wszczętych przez powoda procesów świadczy o tym, że mógł mieć przekonanie o wadliwości dokonanej przez pozwaną zmiany wysokości i terminu płatności jego zobowiązania finansowego. Nasuwających się w tym zakresie wątpliwości nie likwiduje też w sposób stanowczy pismo CZ SBM z 22 V 1987 r. Nr EFF-412/R-344, w którym m.in. stwierdza się, że skoro przydział mieszkania własnościowego miał miejsce w styczniu 1983 r., to Zarząd pozwanej, lub inny jej organ, "nie może ustalać wkładu budowlanego w poziomie cen późniejszych lat, a także w oderwaniu od równowartości (...) obliczonej poprzedniemu użytkownikowi tego mieszkania w listopadzie 1982 r., to jest od kwoty 82.312 zł". Co więcej - pozwana przyznała na rozprawie z 14 XII 1987 r., że bywały u niej rozkładane na raty wkłady budowlane za mieszkania z odzysku.Chybiona jest też sugestia skarżącej Spółdzielni, że powód zwlekał z zapłatą wkładu i że przez to naraził ją na skutki wzrostu kosztów remontów oraz "odniósł korzyść z dewaluacji pieniądza".Przeciwko tej sugestii przemawia m.in. fakt, że postępowanie w sprawie niniejszej zostało dwukrotnie zawieszone na zgodny wniosek powoda i pozwanej. Wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania pozwana Spółdzielnia zgłosiła po upływie 2 lat i 6 miesięcy.Wysokość zadłużenia powoda z tytułu podwyższonej części wkładu i termin jego uregulowania byłyby ustalone co najmniej o 3 lata wcześniej, gdyby pozwana zgodnie z opinią jej radcy prawnego z dnia 24 XI 1983 r. wystąpiła przeciwko powodowi z powództwem o zapłatę reszty podwyższonego wkładu budowlanego.Dochodzenie przez członka spółdzielni mieszkaniowej na drodze sądowej w dobrej wierze nawet bezzasadnych roszczeń majątkowych nie jest działaniem bezprawnym i nie może stanowić podstawy do jego wykluczenia ze spółdzielni. W orzecznictwie sądowym i w piśmiennictwie od dawna nakazywany jest szczególny umiar przy stosowaniu instytucji wykluczenia ze spółdzielni mieszkaniowej (por. orz. SN z 8 XII 1960 r., 4 CR 702/60, NP 1962, nr 5 oraz orz. SN z 9 V 1973 r. I CR 242/73, OSNCP 1974, poz. 91 i orz. SN z 10 II 1964 r., II CR 228/63, OSNCP 1965, poz. 10).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 387 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 k.p.c. jak w sentencji.