I CR 124/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Andrzeja P. przeciwko Z.B.W. o 6.967 zł 44 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 28 października 1953 r., zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo zmienił częściowo w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda dalszą kwotę 280 zł 50 gr z 8% od dnia 11 grudnia 1952 r.; w pozostałej części uchylił zaskarżony wyrok i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW sporze wszczętym pozwem z dnia 10 grudnia 1952 r. powód domagał się początkowo sumy 10.864 zł 70 gr, następnie w toku procesu żądanie swoje rozszerzył, a ostatecznie na rozprawie w dniu 1 lipca 1953 r. sprecyzował je i ograniczył do sumy 6.967 zł 144 gr. Dochodzona suma składa się z następujących pozycji: a) z tytułu reszty wynagrodzenia za miesiąc czerwiec 1952 r. - 628 zł 74 gr; b) z tytułu utraconego zasiłku rodzinnego za miesiące lipiec i sierpień 1952 r. - 361 zł; c) z tytułu utraty wynagrodzenia, które by powód otrzymał w nowym miejscu pracy w lipcu i sierpniu 1952 r. - 3.800 zł; d) ekwiwalent za niewykorzystany w 1952 r. urlop - 1.977 zł 70 gr. Łącznie powód domaga się zasądzenia kwoty 6.967 zł 44 gr.Powołaną przez powoda podstawą faktyczną roszczeń, wymienionych wyżej w punktach b) i c) stanowi okoliczność, iż po zakończeniu pracy u pozwanego w dniu 20 czerwca 1952 r. powód domagał się wydania mu niezwłocznie świadectwa pracy, jednakże świadectwo to otrzymał dopiero dnia 28 sierpnia 1952 r. W wyniku tej zwłoki utracił zarobki za miesiące lipiec i sierpień 1952 r., gdyż przyjęcie go w nowym zakładzie pracy uzależniono od przedłożenia omawianego zaświadczenia. Z tej samej przyczyny otrzymał z dwumiesięcznym opóźnieniem zasiłek rodzinny wynoszący 280 zł 50 gr miesięcznie.Pozwane Zjednoczenie wniosło o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 28 października 1953 r. Sąd Wojewódzki we Wrocławiu zasądził na rzecz powoda kwotę 3.806 zł 41 gr z ustawowymi odsetkami od dnia 11 grudnia 1952 r., w pozostałej części powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, że powód zatrudniony był u pozwanego w charakterze pracownika umysłowego na czas nieoznaczony i dnia 1 grudnia 1951 r. rozwiązał umowę ze skutkiem natychmiastowym na skutek doznanej ze strony pracodawcy obrazy. Na wniosek pozwanego powód w dniu 7 grudnia 1951 r. zgodził się pracować nadal na czas wykonania robót wynikających z zadań 1951 r. na budowie "C". Roboty te zostały zakończone dnia 20 maja 1952 r., a w okresie od dnia 20 maja do dnia 20 czerwca 1952 r. powód otrzymał urlop wypoczynkowy na poczet urlopów za 1951 i 1952 r. W dniu 21 czerwca 1952 r. powód zażądał wydania mu świadectwa pracy, które otrzymał dopiero dnia 28 sierpnia 1952 r.Wynagrodzenie powoda jako kierownika robót budowlanych wynosiło 1.977 zł 70 gr miesięcznie, z tym, że za miesiąc maj 1952 r. otrzymał on 2.200 zł, a za czerwiec tegoż roku 1.600 zł.Ponadto Sąd Wojewódzki ustalił, że w czerwcu i na początku lipca 1952 r. powód starał się o uzyskanie pracy w innych przedsiębiorstwach w W. i uzyskał zgodę na przyjęcie, jednakże podjęcie przezeń umówionych obowiązków uzależniono od złożenia zaświadczenia pracy z poprzedniego miejsca zatrudnienia. Przeciętne zarobki powoda w nowym miejscu zatrudnienia wyniosłyby 1.800 zł miesięcznie.Za lata 1951 i 1952 przysługiwało powodowi, według ustaleń Sądu Wojewódzkiego, 60 dni urlopu zgodnie z art. 2 ustawy o urlopach. Powód wykorzystał tylko 30 dni urlopu za 1951 r. Wprawdzie dnia 1 grudnia 1951 r. zerwał on umowę o pracę, jednakże nawiązał ją ponownie dnia 7 grudnia 1952 r. na czas wykonania określonej roboty, zachował więc ciągłość pracy, unormowaną w art. 7 cytowanej ustawy i - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - nie utracił uprawnień urlopowych z przyczyn podanych w art. 3 cytowanej ustawy. W tej sytuacji Sąd Wojewódzki uznał zasadność pretensji dotyczącej ekwiwalentu za urlop w 1952 r. Z należności urlopowej w kwocie 1.977 zł 70 gr potrącił Sąd Wojewódzki otrzymaną przez powoda kwotę 421 zł 29 gr i w rezultacie zasądził z tego tytułu 1.558 zł 41 gr.Kwotę 2.250 zł zasądził Sąd Wojewódzki jako odszkodowanie z tytułu utraconej przez powoda możliwości zarobkowania w dniach od 21 lipca do 28 sierpnia 1952 r. Sąd ten stwierdził, że zgodnie z art. 24 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych pozwany obowiązany był wydać powodowi świadectwo pracy najpóźniej w miesiąc po zgłoszeniu żądania, tj. dnia 21 lipca 1952 r. Od tej daty pozwany popadł w zwłokę i odpowiada za wynikłe stąd szkody zgodnie z art. 243 § 1 i 244 k.z., skoro brak żądanego świadectwa był jedyną przyczyną niezatrudnienia powoda. Utracona przez powoda korzyść w postaci wynagrodzenia za pracę w nowym miejscu pracy za okres od dnia 21 lipca do dnia 28 sierpnia 1952 r. wynosi 2.250 zł, tj. wynagrodzenia miesięcznego.Pozostałe roszczenia powoda Sąd Wojewódzki oddalił. W szczególności oddalona została omawiana już nadwyżka żądania, za urlop w 1952 r. i roszczenie o wyrównanie wynagrodzenia za miesiąc czerwiec 1952 r., wobec tego, iż umowa o pracę wygasła dnia 20 maja 1952 r., a powodowi wypłacono wynagrodzenie za czas urlopu od tej daty do dnia 20 czerwca 1952 r.Oddalenie powództwa o zapłatę zasiłku rodzinnego uzasadnił Sąd Wojewódzki powołaniem się na to, iż zasiłek rodzinny nie stanowi wynagrodzenia za pracę, lecz jest świadczeniem publicznoprawnym, wypłacanym tylko za pośrednictwem pracodawcy.Roszczenie o taki zasiłek służy przeciwko ZUS, a skierowane przeciwko pozwanemu zostaje z braku jego legitymacji biernej oddalone. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wyraża wprawdzie pogląd, że powód mógłby żądać odszkodowania w wysokości utraconego zasiłku na zasadach ogólnych, jednakże w niniejszym sporze powód nie przytłacza zaniedbań pracodawcy, w wyniku których poniósł szkodę, ani też nie twierdzi, iż utracił roszczenie do ZUS.Powyższy wyrok zaskarżył rewizją powód, domagając się zmiany orzeczenia i zasądzenia na jego rzecz dalszej kwoty 2.361 zł lub też uchylenia wyroku i odesłania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Jako podstawy rewizyjne skarżący podaje błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 24 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, art. 239 i n. k.z., § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 12 stycznia 1951 r. w sprawie zmiany warunków nabywania uprawnień do zasiłków rodzinnych (Dz. U. Nr 9, poz. 72) i art. 3 przep. og. pr. cyw. oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału.Zaskarżona rewizją suma 2.361 zł składa się z dalszego miesięcznego wynagrodzenia w kwocie 1.800 zł, które powód utracił nie mogąc od razu przystąpić do pracy w nowym miejscu pracy oraz w równowartości dwumiesięcznych zasiłków rodzinnych po 280 zł 50 gr miesięcznie.Strona pozwana odpowiedzi na rewizję nie złożyła i nie oświadczyła się na treść wniosków i zarzutów rewizyjnych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Art. 24 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych stanowiąc, iż pracodawca obowiązany jest na żądanie pracownika wydać mu niezwłocznie, a w każdym razie nie później niż w ciągu miesiąca od daty żądania, świadectwo stwierdzające czas i rodzaj zatrudnienia, podkreśla przede wszystkim obowiązek bezzwłocznego wydania świadectwa pracy, dopuszczając miesięczną zwłokę tylko w uzasadnionych dla pracodawcy okolicznościach. Taka interpretacja wynika przede wszystkim z treści omawianego przepisu, skoro przy założeniu, iż termin w tym przepisie ustanowiony zastrzeżony jest bez wszelkiego ograniczenia na rzecz zobowiązanego, stałby się zbędnym nakaz niezwłocznego wydania świadectwa pracy. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego odpowiadałoby brzmieniu art. 24 cytowanego rozporządzenia tylko wówczas, gdyby przepis ten nakazywał wydanie świadectwa w ciągu miesiąca, w terminie miesięcznym lub jeśliby zawierał inne równoznaczne określenie.Obowiązek niezwłocznego wydania świadectwa pracy normuje analogiczny przepis art. 21 rozporządzenia o umowie o pracę robotników oraz art. 474 § 1 k.z. w związku z art. 192 § 2 tego Kodeksu. Okoliczności te wskazują, że nie można bagatelizować wyrazu "niezwłocznie", zawartego w tekście art. 24 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych i odmówić temu wyrazowi istotnego znaczenia. Dalsze zastrzeżenie tego przepisu zawarte w zwrocie (…) "a w każdym razie nie później niż w ciągu miesiąca"(…) oznacza tylko złagodzenie obowiązku pracodawcy, ale tylko w przypadku istnienia okoliczności usprawiedliwiających. Inne tłumaczenie nie dałoby się pogodzić z pojmowaniem treści art. 24 cytowanego rozporządzenia zawartego w całym jego brzmieniu, zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 przep. og. pr. cyw.Interes pracownika, któremu otrzymanie świadectwa pracy umożliwia bezpośrednie zatrudnienie w nowym zakładzie, pozostaje w pełnej zgodności z interesami gospodarki narodowej i okoliczność ta dostarcza istotnego i decydującego argumentu na rzecz przedstawionej wyżej wykładni. O tyle słuszne są argumenty skargi rewizyjnej powołujące się na to, iż współdziałanie poszczególnych zakładów pracy w celu przestrzegania postanowień ustawy o zabezpieczeniu socjalistycznej dyscypliny pracy nie pozwalają, a co najmniej utrudniają, zaangażowanie pracownika zgłaszającego się bez świadectwa z poprzedniego miejsca zatrudnienia.Niewyjaśnienie istotnych dla sprawy przyczyn uchylenia się pracodawcy od niezwłocznego wydania świadectwa jest naruszeniem art. 24 cytowanego rozporządzenia i art. 1 przep. og. pr. cyw. (a nie, jak zarzuca rewizja, art. 3 tych przepisów) i prowadzi do uchylenia wyroku w części dotyczącej oddalenia roszczenia o kwotę 1.800 zł z tytułu odszkodowania za dalszy miesiąc pozostawania powoda bez pracy. Podstawę prawną tego roszczenia przytoczył już Sąd Wojewódzki, uzasadniając uwzględnioną część pretensji.Obok odpowiedzialności za naruszenie obowiązku związanego z umową o pracę roszczenie takie usprawiedliwione jest również przepisami o odszkodowaniu z tytułu czynu niedozwolonego (art. 134 i n. k.z.), zwłaszcza że zaniedbanie obowiązku z art. 24 cytowanego rozporządzenia zagrożone jest sankcją karną (art. 53 cytowanego rozporządzenia).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien wyjaśnić, działając w razie potrzeby w trybie art. 236 § 1 k.p.c., przyczyny odmowy niezwłocznego wydania świadectwa i ocenić, czy usprawiedliwiają one zwłokę i zwalniają od obowiązku wynagrodzenia szkody poszkodowanemu.Sąd Wojewódzki słusznie wskazał, iż zasiłek rodzinny nie jest świadczeniem ze stosunku cywilnego, albowiem jest wypłacany przez pracodawcę z funduszów ZUS. Utrata jednakże tego zasiłku przez pracownika jest dla niego szkodą majątkową, którą powinien wyrównać pracodawca, jeżeli szkodę tę spowodował spóźnionym wydaniem świadectwa. W tym przypadku roszczenie jest oparte na tej samej podstawie prawnej, co odszkodowanie za utracony w nowym miejscu pracy zarobek. Zbędne jest dalej podkreślone przez Sąd Wojewódzki wyraźne twierdzenie powoda, a tym bardziej udowodnienie, że utracił roszczenie do ZUS. Powód domagając się odszkodowania wskazał, że zasiłku tego nie otrzymał. W myśl zaś rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 12 lutego 1951 r. w sprawie zmiany warunków nabywania uprawnień do zasiłków rodzinnych (Dz. U. Nr 9, poz. 72) powód przez zwolnienie z pracy zasiłek taki utracił i mógł go nabyć dopiero po upływie trzech miesięcy od podjęcia pracy za każdy następny miesiąc kalendarzowy. W tych warunkach domaganie się od powoda dowodu, że utracił roszczenie do ZUS, jest zbędne i wychodzi z błędnego założenia, że istnieje możliwość przyznania przez ZUS zasiłku wbrew wyraźnym przepisom.W rezultacie Sąd Najwyższy zasądza na rzecz powoda dalszą kwotę 280 zł 50 gr, będącą równowartością zasiłku rodzinnego za miesiąc, za który Sąd Wojewódzki przyznał odszkodowanie z tytułu utraty wynagrodzenia za pracę. Zmiana tej części wyroku następuje w trybie art. 386 k.p.c.Zasadność roszczenia o dalszy zasiłek w kwocie 280 zł 50 gr zależna jest od ustaleń faktycznych i podstawy roszczenia o odszkodowanie za utratę zarobku na skutek odmowy bezzwłocznego wydania świadectwa i z tej przyczyny wyrok w tej części zostaje również uchylony.