I CR 139/86

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna, po rozpoznaniu w dniu 1 września 1986 r. sprawy z powództwa Anny F. przeciwko Komitetowi do Spraw Radia i Telewizji w W. o ustalenie prawa i zapłatę na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 2 sierpnia 1985 r., sygn. akt I C 501/85 oddala rewizję; zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 2 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneW umowie z Komitetem do Spraw Radia i Telewizji, zawartej dnia 12 lipca 1978 r. Anna F. zobowiązała się do przetłumaczenia na język polski utworu scenicznego O'Chase S. Clayton'a pod tytułem "Zmuszona do morderstwa" z dostosowaniem tłumaczenia do godzinnego nadawania sztuki na antenie.Jednocześnie przeniosła na Komitet wyłączne prawo do utrwalania tłumaczenia na nośniku materialnym w dźwięku i w obrazie, do wykonywania kopii tych utrwaleń oraz do wielokrotnej i nieograniczonej emisji sztuki.Ustalone przez strony wynagrodzenie po 200 zł za jedną minutę antenową programu obejmowało tłumaczenie i emisję premierową. Za drugą i każdą następną emisję w kraju autorka tłumaczenia otrzymywała 50% wynagrodzenia umownego, a nadto zachowywała uprawnienie do tantiem za emisje zagraniczne.Tłumaczenie dzieła zostało przez Komitet do Spraw Radia i Telewizji przyjęte w 1978 r., lecz do emitowania utworu scenicznego doszło dopiero w dniu 2 sierpnia 1984 r. Emisja sztuki trwała 96 minut i z tytułu dłuższego od zamówionego czasu nadawania programu Komitet wypłacił autorce tłumaczenia dodatkowe wynagrodzenie w kwocie 7 200 zł.Anna F. uznała, że emitowanie sztuki po upływie 5 lat od daty dostarczenia tłumaczenia stanowi naruszenie jej autorskich praw majątkowych i zażądała zapłaty kwoty 96 000 zł, licząc po 1 000 zł za każdą minutę emisji, a wobec odmowy zaspokojenia jej roszczenia, wystąpiła z powództwem o zapłatę.Wyrokiem z dnia 2 sierpnia 1985 r. Sąd Wojewódzki w W. oddalił powództwo, wyrażając następujący pogląd prawny.Art. 3 § 2 Prawa autorskiego ma zastosowanie wówczas, gdy autor oryginalnego dzieła zezwala na realizację widowiska telewizyjnego, opartego na tym dziele. Utwór jest w takiej sytuacji niezależny od widowiska i autor może nim nadal dysponować.Powódka umownie przeniosła na pozwanego wyłączne prawo do zamówionego tłumaczenia i zezwoliła na nieograniczone w czasie emitowanie utworu scenicznego, a zatem emitując tłumaczenie utworu w dniu 2 sierpnia 1984 r. pozwany nie naruszył autorskich praw majątkowych powódki.W rewizji od tego wyroku powódka zarzuciła naruszenie art. 3 § 2 Prawa autorskiego i twierdziła, że tłumaczenie cudzego utworu ma charakter dzieła oryginalnego w stosunku do dalszego opracowania, jakim jest wystawienie utworu scenicznego.Emitowanie widowiska telewizyjnego po upływie 5 lat od zawarcia umowy wymagało odrębnego zezwolenia autorki tłumaczenia i wobec braku takiego zezwolenia doszło do naruszenia autorskich praw majątkowych określonych w art. 3 § 1 Prawa autorskiego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nie jest zasadna.Stosownie do dyspozycji art. 3 § 1 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o Prawie autorskim (Dz. U. Nr 34, poz. 234) przedmiotem Prawa autorskiego jest nie tylko utwór oryginalny, ale także jego nowe opracowanie w postaci tłumaczenia na inny język, przeniesienie na inną technikę artystyczną i przeniesienia na film.Powódce, jako tłumaczowi utworu scenicznego, służy zależne Prawo autorskie i korzysta z każdego rodzaju ochrony, przewidzianej w Prawie autorskim.Wbrew wyrażonemu w zaskarżonym wyroku stanowisku tłumaczenie oryginalnego dzieła wymaga wysiłku twórczego w kierunku właściwego odczytania wartości oryginału i ich odtworzenia w innym języku.Te twórcze pierwiastki pracy tłumacza uzasadniają przyznanie mu Prawa autorskiego do tłumaczonego utworu, obejmującego uprawnienia z art. 3 § 2 Prawa autorskiego.Gdyby zatem tłumaczony przez powódkę utwór sceniczny miał posłużyć do dalszego tłumaczenia na inny język lub do innej przeróbki, powodującej powstanie zależnego Prawa autorskiego po stronie autora przeróbki, to wówczas miałby zastosowanie art. 3 § 2 Prawa autorskiego i na rozpowszechnianie tego nowego opracowania wymagana byłaby zgoda powódki, a w przypadku nie ukazania się nowego opracowania w ciągu 5 lat na jego opublikowanie konieczne byłoby ponowne uzyskanie zgody powódki.Problem w sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy pozwany dokonał nowego opracowania tłumaczonej sztuki scenicznej, do którego miałby zastosowanie art. 3 § 2 Prawa autorskiego.Zezwolenie, o którym mowa w powołanym przepisie wymagane jest wówczas, gdy rozpowszechnianie utworu ma nastąpić w zmienionej postaci, co prowadzi do kolizji z cudzym Prawem autorskim i wprowadzone zostało w celu uniknięcia takiej kolizji.Wystawienie sztuki scenicznej powszechnie traktowane jest jako realizacja dzieła w tej postaci, jaką nadał mu sam twórca.Według utrwalonych w doktrynie poglądów wystawienie utworu scenicznego jest dziełem sztuki odtwórczej i nie stanowi opracowania ani przeróbki cudzego utworu, bowiem zasadą jest, że rozpowszechnianie tego typu utworów następuje przez ich wystawianie na scenie.Niektóre z dzieł odtwórczych, dzięki artyzmowi aktorów odtwarzających tekst sztuki scenicznej korzystają z ochrony jedynie w drodze analogii z art. 3 Prawa autorskiego. Jednakże przyznanie sztuce odtwórczej ochrony prawnej nie oznacza, że odtwórca oznacza, że odtwórca obowiązany jest do uzyskania od autora tłumaczenia zezwolenia, o którym mowa w art. 3 § 2 Prawa autorskiego.Odtworzenie sztuki w dźwięku i obrazie, a także utrwalenie na nośniku materialnym konieczne jest do rozpowszechniania utworu scenicznego.Na rozpowszechnianie przez pozwanego tłumaczonej sztuki teatralnej powódka wyraziła zgodę w umowie z dnia 12 lipca 1978 r. Umowa nie określa, w jakim terminie winno nastąpić premierowa emisja utworu scenicznego, wobec czego powódka mogła skorzystać z przepisu art. 36 § 2 w związku z art. 46 § 2 Prawa autorskiego i ewentualnie odstąpić od umowy z powodu niepodjęcia przez pozwanego prac nad rozpowszechnianiem utworu scenicznego w tłumaczeniu powódki.Skoro w umowie nie określono czasu jej trwania i powódka nie skorzystała z powołanego przepisu, nie może obecnie twierdzić, że pozwany naruszył jej prawa majątkowe przez emisje utworu po upływie 5 lat od daty zawarcia umowy.Słuszne jest stanowisko pozwanego co do braku podstaw prawnych do rewaloryzacji umówionego w 1978 r. wynagrodzenia za dalsze 36 minut wystawiania sztuki w dniu 2 sierpnia 1984 r.Rozp. Rady Ministrów z dnia 17 stycznia 1984 r., zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad zawierania umów z autorami oraz stawek wynagrodzenia za utwory literackie i tłumaczenia zamawiane lub wykorzystywane przez radio i telewizję (Dz. U. z 1984 r. Nr 3, poz. 17) wprowadza zmiany stawek, lecz w § 2 stanowi, że podwyższone stawki stosuje się do umów zawartych po dniu wejścia w życie rozporządzenia, i do umów wcześniej zawartych tylko wówczas, gdy utwór został przyjęty po dniu wejścia w życie rozp., tj. po 30 stycznia 1984 r.Tłumaczenie powódki przyjęte zostało przez pozwanego dnia 30 października 1978 r. i z tych przyczyn wprowadzone rozporządzeniem wyższe stawki nie maja zastosowania do wynagrodzenia, wynikającego z umowy stron.Powódka nie dochodzi swych roszczeń z umowy, lecz opiera je wyłącznie na przepisie art. 3 § 2 Prawa autorskiego.Skoro wystawienie utworu scenicznego nie może być w konkretnym przypadku zaliczane do nowego opracowania dzieła w rozumieniu art. 3 § 2 Prawa autorskiego, gdyż jest to jedynie forma rozpowszechniania utworu, nie naruszająca Prawa autorskiego tłumacza, należało dojść do wniosku, że zaskarżono orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia w ostatecznym wyniku odpowiada prawu.Z tych przyczyn i na zasadzie art. 387 kpc oraz art. 98 kpc należało orzec jak w sentencji.