I CR 194/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz (sprawozdawca).Sędziowie SN: T. Bukowski, H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Güntera S. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń w W. i Franciszkowi L. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 28 listopada 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o kwotę 69.224 zł 84 gr co do pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń oraz w części orzekającej o kosztach procesu i w uchylonym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW następstwie wypadku drogowego, który spowodował w dniu 12.VII.1975 r. F. L. kierowca samochodu ciężarowego marki "Star", zajeżdżając drogę prowadzącemu samochód osobowy marki "Opel", Herbertowi S., ponieśli śmierć Herbert S. i jadąca tym samochodem Gertruda S., obywatele Republiki Federalnej Niemiec, należący zaś do Herberta S. samochód uległ całkowitemu zniszczeniu. Za spowodowanie powyższego wypadku Franciszek L. został prawomocnie skazany przez sąd karny.W pozwie z dnia 5.VII.1978 r. Günter S., od dnia 30.IX.1976 r. stale zamieszkały w RFN (dotychczas stale zamieszkały w Bytomiu), brat Herberta S. i syn Gertrudy S. (dziedziczący w całości pozostały po nich spadek), wystąpił o zasądzenie solidarnie od sprawcy wypadku i Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w ramach obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - po ostatecznym sprecyzowaniu dochodzonych roszczeń - kwoty 168.580 zł i 96 gr z odsetkami i kosztami, w szczególności zaś przy relacji 16,94 zł za 1 DM: a) 1.600 DM tytułem zwrotu kosztów postawienia nagrobka, b) 800 DM tytułem kosztów pielęgnacji grobu, c) 3.621,20 DM tytułem reszty nie zwróconej przez ubezpieczyciela wartości zniszczonego w wypadku samochodu (wliczając w to koszty ekspertyzy i wyposażenia samochodu - odbiornika radiowego i anteny), d) 718 DM tytułem zwrotu kosztów przejazdu w związku z wypadkiem z Aachen do Polski, e) 648 DM tytułem zwrotu innych wydatków związanych z wypadkiem (rozmowy telefoniczne, koszty likwidacji mieszkania i in.), f) 2.442 zł tytułem zwrotu kosztów złomowania samochodu i h) 40.000 zł tytułem odszkodowania należnego na podstawie § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274 z późn. zm.).Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo co do Państwowego Zakładu Ubezpieczeń do wysokości 59.356 zł 12 gr z 8% od daty pozwu i kosztami procesu w kwocie 6.921 zł, oddalił co do kwoty 109.224 zł 84 gr, a w całości co do pozwanego F. L., w pozostałym zaś zakresie umorzył postępowanie w sprawie. Według dokonanych ustaleń pozwany Zakład Ubezpieczeń w sytuacji, gdy za szkodę odpowiada sprawca wypadku (art. 415 k.c.) oraz posiadacz pojazdu (art. 436 § 2 k.c.), Herbert S. zaś "nie ponosi współwiny wypadku", jest zobowiązany do naprawienia w całości szkody spowodowanej zniszczeniem samochodu wraz z jego wyposażeniem, tj. zapłaty odszkodowania w wysokości 59.356 zł 12 gr (pkt c).Podlega natomiast oddaleniu żądanie odszkodowania w wysokości 40.000 zł (na podstawie art. 446 § 3 k.c. w związku z art. 31 § 1 prawa prywatnego międzynarodowego), skoro nie nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji życiowej powoda w związku ze śmiercią jego matki i brata, jak również żądanie zwrotu pozostałych dochodzonych w sprawie kosztów (pkt a, b, d, e i f), pokrytych przez wuja powoda, Antoniego B., nie zaś przez powoda.Oddalenie powództwa co do pozwanego Franciszka L., który nieumyślnie spowodował wypadek, jest uzasadnione w świetle art. 120 § 1 k.p.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda od wyroku w części oddalającej żądanie zasądzenia od PZU dalszej kwoty 109.224 zł 84 (= 40.000 zł + 69.224 zł 84 gr), opartą na zarzucie naruszenia przepisów § 17 oraz § 1 ust. 1 pkt 1 i § 11 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia z dnia 28 listopada 1974 r., jak również nieuwzględnienia, że Antoni B. działał nie osobiście, ale jako pełnomocnik powoda (art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c.), Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W dacie wypadku obowiązkowe ubezpieczenia komunikacyjne nie obejmowały, stosownie do § 1 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1974 r., następstw nieszczęśliwych wypadków wynikłych u cudzoziemców dewizowych Herberta S. i Gertrudy S., jako stale zamieszkałych za granicą (art. 6 § 1 pkt 1 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. - Dz. U. Nr 21, poz. 133).Obowiązkowe ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (NW) wynikłych u cudzoziemców dewizowych, pod warunkiem jednak, że są obywatelami państw, których przepisy zapewniają ochronę ubezpieczeniową w tym zakresie obywatelom polskim, wprowadziło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1978 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 1, poz. 1), które weszło w życie z dniem 1 kwietnia 1978 r. Odmienne uregulowanie w danym zakresie (objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem następstw nieszczęśliwych wypadków, wynikłych u cudzoziemców dewizowych z ruchu pojazdów mechanicznych) tych samych stanów faktycznych - przed dniem 1 kwietnia 1978 r. i po tej dacie - wyłącza moc wsteczną rozporządzenia z 1978 r. (por. art. 3 k.c.), wobec czego do oceny tych stanów (skutków prawnych zdarzeń), które nastąpiły przed dniem 1 kwietnia 1978 r., stosuje się także po dniu 1 kwietnia 1978 r. przepisy dotychczasowe. Zgodnie zaś z tymi przepisami (rozporządzenie z 1974 r. w brzmieniu przed dniem 1 kwietnia 1978 r.) dochodzone świadczenie ubezpieczeniowe powodowi nie przysługuje. W tym też zakresie rewizja powoda (co do spornych 40.000 zł) podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).Obowiązkowe ubezpieczenie komunikacyjne obejmuje ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy i kierowców pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów także wtedy, gdy szkód tych doznali cudzoziemcy dewizowi (§ 1 ust. 1 pkt 2 w związku z ust. 2 § 1 rozporządzenia z 1974 r.). Zakres świadczeń zakładu ubezpieczeń określają przepisy § 17 i nast. rozporządzenia.Naprawienia szkód (pkt a, b, d, e i f) - na łączną kwotę 69.224 zł 84 gr - dochodzi powód, w szczególności zwrotu poniesionych z tego tytułu kosztów pogrzebu i in. Ustalenie sądu orzekającego, że koszty te poniósł Antoni B., a nie powód, nie uwzględnia treści udzielonego przez powoda Antoniego B. pełnomocnictwa, w szczególności w zakresie umocowania go do dokonania w imieniu powoda określonych czynności prawnych związanych z pogrzebem ofiar wypadku, ze skutkami bezpośrednimi dla reprezentowanego (patrz art. 95 k.c.). W tym przypadku do dokonania przez pełnomocnika czynności (zawartych umów, np. z zarządem cmentarza i in.) byłby bezpośrednio uprawniony powód, tym samym legitymowany do żądania zwrotu poniesionych w jego imieniu wydatków. Upoważnienie do działania w imieniu powoda może wynikać także z określonej umowy, np. zlecenia, do której oceny właściwe będzie - ze względu na miejsce zamieszkania stron w chwili jej zawarcia - prawo wskazane w art. 26 prawa prywatnego międzynarodowego, jeśli strony nie dokonały, stosownie do art. 25 tegoż prawa, wyboru innego prawa.Skoro zaś roszczenie odszkodowawcze powoda (z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej - OC - sprawcy wypadku, jako kierowcy pojazdu) nie zostanie pod względem jego legitymacji czynnej rozważone i w tym zakresie brak ustaleń, sprawa wymaga ponownego rozpoznania w powyższym zakresie, wobec czego co do spornej kwoty 69.224 zł 84 gr zaskarżony wyrok w części oddalającej żądanie jej zasądzenia podlega uchyleniu zgodnie z art. 388 § 1 k.p.c. w związku z art. 368 pkt 3 k.p.c.Z przytoczonych względów należało orzec jak w sentencji.