I CR 2/79

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 1979 r. sprawy z powództwa Franciszka B. i Ireny J. przeciwko Przedsiębiorstwu "I." w W. o 56 750 zł na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 10 listopada 1978 r., sygn. akt I C 81/78 oddala obie rewizje i wzajemnie znosi koszty postępowania za instancję rewizyjną. Uzasadnienie faktycznePo ostatecznym sprecyzowaniu żądań powodowie wnosili o zasądzenie od pozwanego Przedsiębiorstwa "I." na rzecz Franciszka B. 35 500 zł, a Ireny J. 17 250 zł, motywując, że w wyniku ustnego porozumienia stron powodowie wykonali projekt kalendarza na rok 1977 i dostarczyli go stronie pozwanej, która dotychczas odmawia wypłaty należnego im wynagrodzenia. Pozwane Przedsiębiorstwo nie uznało żądań pozwu i wnosiło o jego oddalenie, kwestionując fakt istnienia porozumienia. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uwzględnił żądanie F. B. do wysokości 18 800 zł, a Ireny J. 17 250 zł - obie kwoty z 8% od dnia 4 listopada 1976 r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd orzekający powołał się na następujące ustalenia i wnioski. Z propozycją opracowania kalendarza reklamującego wnętrze i fasadę budynku "I." zwrócił się do powodów Mirosław D., pracownik pozwanego Przedsiębiorstwa. W wydaniu kalendarza miała uczestniczyć firma szwedzka B.P.A. Opracowany przez powodów projekt został przedstawiony naczelnemu dyrektorowi "I.", św. A. R., a następnie doręczony przedstawicielowi firmy B.P.A. w celu akceptacji i wydania. Wobec rezygnacji tego kontrahenta z wydania kalendarza i zwrócenia go pozwanemu Przedsiębiorstwu w grudniu 1976 r., aktualna stała się sprawa wypłaty dla powodów wynagrodzenia. Kierownictwo Przedsiębiorstwa nie kwestionowało należności powodów, lecz wobec braku pisemnej umowy o dzieło powodowie nie otrzymali wynagrodzenia. Tego rodzaju praktyka zawierania ustnych porozumień - jak to uczynił św. M. D. - nie należała do wyjątków. Wprawdzie wymieniony świadek nie był osobą upoważnioną do zawierania umów w imieniu Przedsiębiorstwa, jednakże jego czynności zostały - stosowanie do treści art. 60 kc - potwierdzone przez kierownictwo Przedsiębiorstwa, które podejmowało lub akceptowało wszystkie przedsięwzięcia zmierzające do wydania kalendarza. Powód Franciszek B. jest autorem opracowania graficznego spornego kalendarza, a wysokość należnego mu wynagrodzenia powinna, zdaniem Sądu orzekającego, być ustalona na podstawie zarządzenia nr 21 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 28 lutego 1951 r. i wytycznych Kolegium Rzeczoznawców do spraw Sztuk Plastycznych i Fotografii przy Departamencie Plastyki wskazanego Ministerstwa z dnia 13 maja 1966 r, dotyczących wynagrodzenia za opracowania graficzne kalendarzy ściennych. Stosownie do ustaleń biegłego Jerzego T., podzielonych przez Sąd orzekający, wysokość tego wynagrodzenia wynosi kwotę 9 400 zł Z powołaniem się na treść rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 listopada 1977 r. w sprawie zasad i stawek wynagrodzenia twórców dzieł plastycznych oraz umów o wykonanie lub wykorzystanie tych dzieł (Dz. U. Nr 36, poz. 158) i treść art. 363 § 1 kc, Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda dalszą kwotę 9400 zł, stanowiącą odszkodowanie za utratę przez stronę pozwaną części graficznej projektu kalendarza, co nastąpiło po wejściu w życie powołanego rozporządzenia. Powódka Irena J. jest autorem serii zdjęć barwnych do zamierzonego kalendarza. Wysokość należnego jej wynagrodzenia Sąd, w oparciu o opinię biegłego A. S., ustalił na kwotę 17 250 zł. Rewizję założyły obie strony. Pozwane Przedsiębiorstwo z powołaniem się na art. 368 pkt 4 kpc kwestionowało ustalenia Sądu orzekające o dojściu do skutku umowy między stronami, dowodząc, że były to tylko rokowania. W konkluzji rewizji strona pozwana wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w części zasądzającej i oddalenie żądania lub o uchylenie wyroku w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Powód Franciszek B. zaskarżył wyrok w części oddalającej żądanie o zasądzenie dalszej kwoty 8 350 zł tytułem odszkodowania za utratę oryginału projektu kalendarza, wywodząc, że odmienne stanowisko Sądu orzekającego narusza przepisy powołanego rozporządzenia z 11 listopada 1977 r., art. 363 § 2 kc oraz 316 § 1 kpc Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja strony pozwanej wymaga rozpoznania w pierwszej kolejności, bowiem kwestionuje ona zasadę żądania, twierdząc, że między stronami nie doszła do skutku umowa o wykonanie kalendarza. Jednakże skarżący nie podważył ustalonych przez Sąd orzekający faktów, jak prowadzenie pertraktacji przez pozwane Przedsiębiorstwo z firmą szwedzką B.P.A. o wydanie kalendarza i dostarczenie opracowanego przez powodów projektu kalendarza tejże firmie, a także powołanie specjalnej komisji do oceny projektu. Powyższe ustalenia, a także przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, nie pozostawiają wątpliwości, że pozwane Przedsiębiorstwo było inicjatorem wydania kalendarza, który został wykonany przez powodów w następstwie przeprowadzonych rozmów ze świadkiem M. D., zatrudnionym w "I." w charakterze specjalisty ds. architektury wnętrz. Świadek M. D. nie był - jak to stwierdza Sąd orzekający - uprawniony do zawierania umów. Wymieniony nie legitymował się pełnomocnictwem, a brak jest także podstaw do przyjęcia, że został on w sposób dorozumiany ustanowiony pełnomocnikiem. Wniosek taki mógłby wynikać z zeznań tego świadka, lecz Sąd orzekający trafnie nie przypisał temuż świadkowi przymiotów pełnomocnika ustanowionego per facta concludentia. Treść normy ogólnej, jaką przy określaniu formy oświadczeń woli stanowi art. 60 k.c., wyklucza w odniesieniu do przedsiębiorstwa państwowego możliwość udzielenia pełnomocnictwa w sposób dorozumiany, bowiem przepisy dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (jednolity tekst Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111) ustanawiają określone, odrębne wymogi udzielenia pełnomocnictwa, zachowanie których stanowi niezbędny warunek skutecznego ustanowienia pełnomocnika. Reguła ogólna wskazana w art. 60kc - pozwalająca na założenie oświadczenia woli w dowolnej formie (ustnie, pisemnie lub per facta concludentia) - ma natomiast zastosowanie do sposobu wyrażenia woli przez każdą jednostkę gospodarki uspołecznionej w stosunku do kontrahenta dokonywanej czynności prawnej. Dokonane przez pozwane Przedsiębiorstwo czynności, zmierzające do wydania opracowanego zgodnie z przeznaczeniem kalendarza, stanowią dostateczną podstawę do stwierdzenia, że czynności te zmierzały do realizacji tej umowy. Nie były to zatem tylko rokowania, i to wstępne - jak obecnie twierdzi skarżący w rewizji - lecz umowa wiążąca obie strony. Prawidłowość ustaleń Sądu orzekającego w tym przedmiocie nie została - jak to wskazano - podważona, co stosownie do treści art. 387 kpc uzasadnia oddalenie tej rewizji. Treść łączącej strony umowy nie pozwala także na uwzględnienie rewizji powoda Franciszka B. Sporządzony przez powoda rachunek (k. 8) za opracowanie graficzne projektu spornego kalendarza opera się - co do wysokości - na przepisach zarządzenia Nr 21 Ministra Kultury i Sztuki z dnia 28 lutego 1951 r. w sprawie zawierania umów i określania wynagrodzeń za prace artystyczne z zakresu plastyki. Stąd usprawiedliwiony jest wniosek, że zasady te zostały przyjęte jako podstawa do określenia w umowie wysokości należnego powodom wynagrodzenia. W odniesieniu do powoda F. B. wynosi ono kwotę 9 400 zł. Ustalone w ten sposób wynagrodzenie jest miernikiem należnego powodowi ekwiwalentu, wynikającego z faktu nie zwrócenia projektu kalendarza, niezależnie od tego, czy roszczenie to zostanie potraktowane jako wynagrodzenie dodatkowe z tytułu nabycia projektu na własność, bądź jako roszczenie odszkodowawcze. Zostało ono uwzględnione do wysokości 9 400 zł, a więc równej przyznanemu wynagrodzeniu. Dalsze z tego tytułu żądanie nie zasługuje na uwzględnienie, zwłaszcza jeśli zważyć, że zarówno charakter dzieła, jak i fakt, że powód nie wykazywał zainteresowania złożonym projektem, nie pozwalają na podzielenie twierdzeń skarżącego o rozmiarach i dotkliwości doznanej przez autora krzywdy. Z powyższych przyczyn należało oddalić także rewizję powoda. O kosztach postępowania rewizyjnego orzeczono na podstawie art. 100 kpc.