I CR 240/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Haliny C. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Finansowy w W. o stwierdzenie własności nieruchomości i umorzenie egzekucji, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 16 marca 1965 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla Województwa Warszawskiego do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka wytoczyła w związku ze skazaniem jej męża powództwo o ustalenie, że nieruchomość położona w P. przy ulicy B. 14, oraz ruchomości znajdujące się w budynku stojącym na tej nieruchomości stanowią jej wyłączną własność. Wyrokiem z dnia 16 marca 1965 r. Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego powództwo oddalił, dokonując następujących ustaleń faktycznych:Powódka oraz jej obecny mąż Aleksander C. zawarli związek małżeński w roku 1944. W dniu 30 sierpnia 1955 r. na skutek powództwa powódki zapadł wyrok, z mocą którego Sąd zniósł wspólność ustawową między małżonkami. Następnie, na skutek wniosku męża powódki, Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 23 marca 1956 r. dokonał podziału majątku wspólnego małżonków, z tym jednak zastrzeżeniem, że wniosek męża powódki o podział wspólnej - według jego twierdzeń - nieruchomości małżonków oddalił, ustalił bowiem, że nieruchomość ta stanowiła przedmiot odrębnego majątku powódki. Następnie mąż powódki został prawomocnie skazany za zagarnięcie mienia społecznego, dokonane w czasie od listopada 1956 do września 1958 r.Mając powyższe ustalenia faktyczne na uwadze Sąd Wojewódzki uznał, że na niekorzyść powódki, jako osoby bliskiej skazanemu, przemawia domniemanie z art. 6 ustawy z 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego oraz że powódka domniemania tego nie obaliła. W szczególności nie ma znaczenia - z tego punktu widzenia - orzeczenie o podziale majątku wspólnego, a ściśle ta jego część, w której Sąd Powiatowy wniosek męża powódki oddalił, w sentencji bowiem tego orzeczenia nie została podana przyczyna takiej decyzji, a decydująca tu może być tylko sentencja, a nie uzasadnienie.Wymieniony wyżej wyrok zaskarżyła powódka.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Chybiony jest zarzut rewizji, że przepisy ustawy z 21 stycznia 1958 r. nie mają w sprawie zastosowania ze względu na to, że weszła ona w życie dopiero w styczniu 1958 r., a przedtem została zniesiona między małżonkami wspólność ustawowa. Wbrew temu twierdzeniu wydanie takiego orzeczenia nie ma wpływu na stosowanie domniemania przewidzianego w art. 6 wymienionej ustawy, domniemanie to bowiem obowiązuje - jeśli chodzi o małżonka jako o osobę bliską skazanego - bez względu na to, jaki system majątkowy obowiązuje małżonków; w szczególności domniemanie to istnieje także przy systemie rozdzielności.Trafny jest natomiast zarzut rewizji, że pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż dla oceny znaczenia orzeczenia zapadłego w innej sprawie ma znaczenie tylko sama sentencja orzeczenia, a nie jego uzasadnienie - jest mylny. Istotne bowiem dla takiej oceny jest nie tylko samo rozstrzygnięcie, które może brzmieć w bardzo różnych okolicznościach jednakowo, lecz to rozstrzygnięcie łącznie z motywami, którymi kierował się sąd przy jego wydaniu.Jednakże ostateczny wniosek Sądu Wojewódzkiego, że fakt zniesienia wspólności małżeńskiej między małżonkami nie ma rozstrzygającego znaczenia dla sprawy, jest - mimo wadliwego jego uzasadnienia - w ostatecznym wyniku trafny. Zniesienie bowiem wspólności ustawowej przez sąd nie obala samo przez się - jak zaznaczono - domniemania przewidzianego w art. 6 ustawy z 21 stycznia 1958 r. Znaczenia takiego nie mogą mieć również wyniki postępowania dowodowego w takiej sprawie oraz dokonane w niej ustalenia faktyczne, skoro w sprawie tej nie brała udziału strona pozwana ze sprawy niniejszej.Sprawa o zniesienie wspólności ustawowej oraz o podział majątku wspólnego małżonków nie może mieć znaczenia dla sprawy niniejszej jeszcze z innej przyczyny. Sąd Wojewódzki oraz strony przeoczyły mianowicie, że wymienione sprawy zakończyły się w roku 1955 i 1956, nie mogły więc dotyczyć nieruchomości, o jaką chodzi w sprawie niniejszej, bo ta została nabyta w roku 1957. Wszystkie więc rozważania strony powodowej oraz Sądu Wojewódzkiego, dotyczące wymienionych wyżej dwu ustaw, nie mają żadnego znaczenia dla sprawy niniejszej.Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, Wydział Finansowy zajął - jako będącą z mocy domniemania, o którym mowa, własnością męża powódki - nieruchomość nabytą w roku 1957, położoną w P. przy ulicy B. 14 i o wyłączenie tej tylko nieruchomości wystąpiła powódka w sprawie niniejszej. Natomiast w sprawie o podział majątku wspólnego chodziło o nieruchomość (a raczej o udział w większej nieruchomości) nabytą w roku 1955, położoną w N.W. przy ulicy B. Ponieważ są to miejscowości położone w pobliżu oraz ponieważ tak jedna, jak i druga nieruchomość jest usytuowana przy ul. B., można było podejrzewać, że w rzeczywistości chodzi o ten sam obiekt. Jednakże na rozprawie w Sądzie Najwyższym powódka wyjaśniła, że są to dwie różne nieruchomości.Sąd Wojewódzki trafnie stwierdził, że powódka nie przeprowadziła dowodów, które mogłyby prowadzić do obalenia domniemania przewidzianego w art. 6 ustawy z 1958 r., ale nie przeanalizował przyczyn, dlaczego tak się stało. Powódka istotnie nie zaofiarowała żadnych dowodów mogących prowadzić do obalenia tego domniemania, ale tylko dlatego, że wychodziła z błędnego mniemania, iż wspomniane wyżej sprawy o zniesienie wspólności ustawowej oraz o podział majątku wspólnego przesądzają na jej korzyść sprawę niniejszą. Skoro Sąd Wojewódzki - zresztą, jak wyżej zaznaczono, trafnie - uznał, że pogląd ten jest błędny, powinien był udzielić powódce terminu do wskazania odpowiednich dowodów i dopiero po przeprowadzeniu ich ocenić, czy są one wystarczające do obalenia domniemania z art. 6 ustawy z 1958 r.W szczególności należy powódce dać możność wykazania prawdziwości jej twierdzenia, że nie jest ona osobą bliską swego męża, gdyż sam fakt zawarcia małżeństwa ze skazanym kwestii tej nie przesądza (por. orzecz. SN, OSNCP 1965, poz. 75). Należy jednak zauważyć, że mniemanie powódki, iż fakt zniesienia wspólności ustawowej oraz podziału majątku wspólnego małżonków przemawia jednoznacznie na korzyść jej twierdzenia, jest mylne, bo pomimo takich orzeczeń w sferze majątkowej małżonkowie mogą pozostać dla siebie osobami bliskim.Należy też umożliwić powódce przeprowadzenie dowodu na okoliczność, z jakich środków nabyła ona sporną nieruchomość.Postępując inaczej, Sąd Wojewódzki uniemożliwił powódce dochodzenia jej praw.Wreszcie należy zwrócić uwagę na to, że Sąd Wojewódzki w ogóle nie zajął się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku własnością rzeczy ruchomych, o których mowa w pozwie, choć powódka także te rzeczy objęła swoim żądaniem.Z zasad powyższych, skoro prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga uzupełnienia postępowania dowodowego, zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać z mocy art. 388 k.p.c. Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.