I CR 25/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie: E. Mielcarek, J. Przybylski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Piotra C., Teofila B., Marii W. i Haliny S. przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej w G. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 23 września 1966 r., zaskarżony wyrok zmienił w ten sposób, że uchylił uchwałę walnego zgromadzenia Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej w G. z dnia 25 czerwca 1966 r. w części dotyczącej wyboru do Rady Nadzorczej Z.G. w miejsce Gustawa N. oraz w części dotyczącej ustalenia wygaśnięcia mandatów Piotra C., Haliny S. i Józefa S. przed dniem 10 listopada 1966 r. Poza tym powództwo i rewizję oddalił. Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uchylił uchwałę walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "W." w G. dotyczącą uzupełniających wyborów do rady Spółdzielni (punkt 12 porządku dziennego). Sąd ustalił, że rada składa się z 9 członków wybieranych na okres trzech lat, przy czym co roku ustępują ci członkowie, których trzyletnia kadencja wygasła (§ 42 i 43 statutu spółdzielni). W dacie walnego zgromadzenia, tj. w dniu 25 czerwca 1966 r., upłynęła trzyletnia kadencja jedynie w stosunku do członków rady G. i P. Tymczasem - pomimo zastrzeżeń zgłoszonych na tym zgromadzeniu przez powoda C. - dokonano wyboru sześciu członków, chociaż w stosunku do dotychczasowych czterech członków rady (C., S., N., i S.) trzyletni okres kadencji jeszcze nie upłynął. W tym stane rzeczy zaskarżona przez powodów uchwała jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - nieważna i ulega uchyleniu. W rewizji pozwana Spółdzielnia żądała uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje: 1. Skarżąca twierdzi, że trzyletni okres kadencji członków rady nie wynika z przepisów ustawy o spółdzielniach i ich związkach, lecz z postanowień statutu spółdzielni, wobec czego walne zgromadzenie, jak najwyższy organ spółdzielni, może w granicach swoich kompetencji dokonać wyborów uzupełniających przed upływem trzyletniego okresu kadencji. Z tak sformułowanego zarzutu rewizyjnego wynika, że - zdaniem skarżącej - walne zgromadzenie spółdzielni nie jest związane postanowieniami statutu i wbrew treści tego statutu władne jest skrócić okres ustalonej w nim kadencji. Stanowisko to jest nietrafne. Zarejestrowany bowiem statut spółdzielni stanowi - obok przepisów ustawowych - podstawę prawną działalności wszelkich jej organów, postanowienia zaś statutu wiążą te organy. Naruszenie przez walne zgromadzenie statutu stanowi, w myśl art. 38 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, uzasadnioną podstawę do zaskarżenia przez członka spółdzielni takiej uchwały walnego zgromadzenia. Z przepisu tego wynika w sposób oczywisty, że walne zgromadzenie nie może odstąpić od postanowień statutu i do czasu zmiany statutu dokonanej w trybie przewidzianym w art. 53 ustawy jest związane tymi postanowieniami. W niniejszej przeto sprawie uchwała walnego zgromadzenia nie mogła naruszyć trzyletniego okresu kadencji członków rady przewidzianego w § 42 statutu. Wprawdzie, stosownie do dyspozycji art. 40 § 4 ustawy, walne zgromadzenie może przed upływem okresu kadencji odwołać członka rady, jednakże odwołanie takie wymaga odpowiedniej uchwały podjętej kwalifikowaną większością 3/4 oddanych głosów. Z materiału procesowego sprawy nie wynika, aby uchwała o odwołaniu została podjęta, protokół zaś walnego zgromadzenia wskazuje, że nie została nawet poddana pod głosowanie sama zasada przeprowadzenia wyborów uzupełniających przed upływem kadencji czterech członków rady. 2. Nie jest również uzasadniony zarzut braku po stronie powodów interesu prawnego w zaskarżeniu omawianej uchwały walnego zgromadzenia. Do podstawowych funkcji rady należy nadzór i kontrola działalności zarządu spółdzielni oraz czuwanie nad właściwym wykonywaniem przez spółdzielnię jej zadań statutowych (art. 40 § 1 ustawy). Konkretyzacją tych funkcji jest § 44 statutu pozwanej Spółdzielni, wkładający na radę szeroki zakres obowiązków co do rozpatrywania, opiniowania i realizacji planów finansowo-gospodarczych i innych planów działalności spółdzielni, nabywania i obciążania nieruchomości, zbycia lub nabycia innych środków trwałych itp. Poważny zakres uprawnień członków rady w spółdzielniach budowlano-mieszkaniowych uzasadnia pogląd, że członkowie tego typu spółdzielni są szczególnie zainteresowani w ścisłym przestrzeganiu przepisów ustawowych i statutu w zakresie powoływania i odwoływania członków rady, od właściwego bowiem doboru tych członków zależy w dużej mierze prawidłowy tok spraw spółdzielni i realizacja jej statutowo określonych zadań gospodarczych, co pośrednio wpływa na zakres uprawnień majątkowych wszystkich członków spółdzielni. Wynika z tego, że nie można odmówić żadnemu członkowi tego typu spółdzielni, a tym bardziej członkowi rady takiej spółdzielni, interesu prawnego w zaskarżeniu uchwały walnego zgromadzenia, która narusza ustawowo albo statutowo ustalone zasady powoływania członków organów spółdzielni, w szczególności członków rady spółdzielni. 3. Pomimo nietrafności przedstawionych wyżej zarzutów rewizji zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy w całości i częściowo ulega zmianie. Sąd Wojewódzki trafnie stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że wybór nowych członków rady na miejsce G. i P., w stosunku do których trzyletni okres kadencji upłynął w 1965 r., był uzasadniony. Pomimo tego stwierdzenia Sąd Wojewódzki bezpodstawnie uchylił całą uchwałę z dnia 25 czerwca 1965 r. w sprawie wyborów uzupełniających, a więc również w części dotyczącej wyboru dwóch nowych członków rady wybranych na miejsce G. i P. Jak wynika z materiału sprawy, okres trzyletniej kadencji członków rady w osobach C., S. i S. upłynął w dniu 10 listopada 1966 r., skoro oni bądź członkowie, na których miejsce weszli, byli wybrani do rady w dniu 10 listopada 1963 r. Walne zgromadzenie nie było uprawnione, bez ich formalnego odwołania z rady, do skrócenia okresu ich kadencji. Nie przesądza to jednak jeszcze o nieważności wyboru nowych członków na ich miejsce, problem zaś sprowadza się, jak słusznie podnosi skarżąca, do tego, kiedy ci nowi członkowie mogli podjąć czynności w radzie. Żaden przepis prawa ani statutu nie zabrania wyboru nowych członków rady na jakiś czas przed upływem kadencji tych członków, których nowo wybrani mają zastąpić. W wypadku jednak takiego wcześniejszego wyboru nowi członkowie rady obejmą swe obowiązki dopiero z upływem kadencji swych poprzedników, ci ostatni bowiem, niezależnie od dokonanego wyboru, zachowują swe mandaty do końca kadencji. Wybór przeto trzech członków dokonany w dniu 23 czerwca 1966 r. na miejsce C., S. i S. należało uznać za prawnie skuteczny, natomiast konieczne było skorygowanie uchwały walnego zgromadzenia w tym sensie, że nie jest ona prawnie skuteczna w części ustalającej wygaśnięcie mandatów wyżej wymienionych osób w radzie przed dniem 10 listopada 1966 r. Wcześniejszy wybór nowych członków ze skutkiem na dzień upływu kadencji członków ustępujących jest - jak to już wyjaśniono - w zasadzie dopuszczalny, jednakże okres od daty takiego wyboru do daty upływu kadencji nie może być nadmierny. Dokonanie bowiem wyboru nowego członka w połowie trzyletniej kadencji członka, którego ma on zastąpić, wypaczałoby sens i cel wyboru. O ile wybór taki na czas stosunkowo krótki przed upływem kadencji ustępującego członka może mieć uzasadnienie w okolicznościach organizacyjno-technicznych, wynikających z trudności związanych ze zbyt częstym zwoływaniem walnych zgromadzeń, o tyle argumenty te nie są uzasadnione w wypadku wyboru członka, który ma zastąpić innego członka mającego ustąpić dopiero za 1 1/2 roku. Możliwość taką należy wyłączyć jako sprzeczną z celem wyboru, tj. powołaniem osoby odpowiedniej do wykonywania mandatu, czego przecież nie można obiektywnie ani przewidzieć, ani ocenić na rok czy dłużej przed zamierzonym objęciem mandatu. Z tych właśnie względów dokonany wybór na miejsce S.N., którego kadencja kończy się dopiero w dniu 6 grudnia 1967 r. należało uznać za prawnie bezskuteczny. Skoro więc, w rezultacie powyższych rozważań, ulega uchyleniu zaskarżona uchwała co do wyboru jednego tylko członka, to uchylenie powyższe obejmuje wybór Z.S., który w wyborach w dniu 25 czerwca 1966 r. otrzymał najmniej głosów. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c. dokonał zmiany zaskarżonego wyroku w sposób podany w sentencji.